|
KURDISTANA MÊJÛYÎ - WELATÊ PÊÞEMÎNAN
Pêþemîn
Damezrenêrên Þarsitaniyê:
Jinên Kurdistana Mêjûyî Þoreþa Heyvankirinê (Pastoral Revolution) jî li ser vî xakî qewimiye. Hin teorî û belgeyên zanistî nîþanî me didin, ku Kurdistana dîrokî, þûn û warê heyvankirina þîrî bûye: Þoreþa Heyvankirinê, anku çandina bakteria di nav þîrî de û her weha jê durustkirina mast û penêr, ev huner jî, cara yekê li ser vî xakî hatiye kirin. Bi vê þoresê jî, þaristanî li ser ruyê erdê belav bûye. Gava mirov hîn bûne, ku ji xwe re çortan/ keþkê durust bikin, hingê karibûne, bêyî astenga birçîbûnê, riyên dûr û dirêj herin û bi xwe re zanîna çandinê jî, li ser ruyê erdê belav bikin. Bi gotinek din; keþk û çortan, ardû û benzîna belavkirina zanebûna çandinê ya li ser ruyê erdê bûne. Peyva YOGURD’ê Li WELATÊ PÊÞEMÎNAN Yekemîn Sîstema Nivîsînê Dr Klaus Schmidt ku endamê avahiya Înstîtuya Arkeologî ya Almanî - DAI ye, dibêje di encama vê lêkolînê de, ji ew þop û bermayên ji serdema neolîtîkî em fêm dikin, ku ew qewmên li rojgariyên kevin ên mêjûyî de li vê navçeyê jiyane, yekemîn sîstema nivîsînê yên bi wêneyî (heroglif) bi kar hanîne. Ji van þop û bermayên li Girê Navikê hatine dîtin, têt fêmkirin ku van niþteciyên vê herêmê, bi riya wêneyan xwastine ku pêwendî bi mirovên din ên li dewr û berên dinê bikin. Ji ber ku yekemîn sîstema nivîsînê yâ em nas dikin, li baþûrê Mezopotamiya'yê, li welatê Sumeran hatiye danîn, loma Dr Klaus Schmidt van wêneyên nivîsînê bi navê 'heroglîfên neolîtîkî' dinimîne. Lê belê Dr Klaus Schmidt bi vebirî dibêje, ku ev wênena, li kevintirîn perestgeha cîhanê û bê þik û bêguman jî ev dager û sîmbolên pêwendiya(komunîkasyona) herî kevin ên li ber me ne. Li ser van stûnên kevirî, wêneyên tîpa 'H', tîpek 'H' ya berevacî, çarçik, hîvikên ber bi erdê û ber bi jorê erdê ve zivirandî û wêneyên biçûk ên ajelan hatiye neqiþkirinê. Ta nuha heroglîfên misrî heroglîfên wek herî kevin ên cîhanê dihatin zanîn, loma bi van destkeftên nuh ên encama xebatên zanistî yên arkeologiya li vê herêma Kurdistanê, zanista klasîkî ser û bin bûye! Piþtî lêkolînên zanistî yên li ser wan kevirên ji geçê avakirî ne, têt fêmkirin ku temenê wan 9600 sal Berî Zayinê ye. Ji ber van avahiyên wê demê dixuye ku mirovên wê serdemê xwedî bîr û hizrek pêþketî bûn. Vê pêþketîbûna xwe bi riya hunera lêkirina wan avahiyan diyar kirine. Du ji van stûnên ji kevir 5 meter dirêj û 50 ton jî gran in. Tevayiya wan a li ciyê lêkolînê li dor 200 libî ne. Herêma
Girê Navikê nêzîkê çend þûnewarên
mêjûyî yên dinê yên Wek: Newala
Çorê, Berçem (Çayönü), Hallan,
Jerf el-Ahmar, Tell Keremel û Þêx Hessan e. Yekemîn
Menu'ya Restorant'ê/ Lokantayê WELATÊ PÊÞEMÎNAN - Koka þaristaniya Sumeriyan? Pirsa
ku îro lêkolîner û mêjûnivîs
jê re bersivê digerin: Gelo koka Þaristaniya Sumeriyan
ji ku derê têt? Dr Klaus Schmidt dixwaze bersiva vê
pirsê welê bide: ''Li gor bîr û baweriya min,
van tiþtên ku nuha em li ser destkeftên Girê
Navikê dibêjin, tev cî bi cî dibin û
li ciyê xwe dirûnin. Heger ev rast bin, hingê ev
der bermayên yekemîn þaristaniya dîrokê
ye.'' Anku: Ma Sumer þaristaniyê ji xwe re ji ber Mezopotamiya
bakurî hilanîne? Pîsporê anatoliyayê
Harald Hauptmann li ser vê yekê vê dibêje:
''Heger ev wisa be, hingê ev yezdankên pêþeng
ên Mezopotamiyayê yên ji serdema 4 û 3 hezar
sal berî Zayinê ne. Li Girê Navikê hin tiþt
berê hebûn û ev ji vir hat nav çanda Sumeriyan. Dr
Klaus Schmidt bi berdewamî dibêje, ''4 hezar sal serdemek
pir ê dirêj e. Her çend me pêwendî
û paralelî di navbera þaristaniyên li Girê
Navikê û Misrê kiribe jî, ev hiþê
mirovî dirawestîne û hê jî em ni karin
vê li ser nameyê binivisînin.'' Xwedîbûna Li Dirêjtirîn Temenî Koka
Zimanê Hind-Ewrûpî, Xwe Digehîne Cografya
Kurdistana Mêjûyî
Welatê
Pêþemînan K U R D I S T A N - Bingeha Þaristaniyê I ÞORESHA CANDINÊ (Agrar
Revolution)
*
Kürdistan cografyasi üzerinde yapilan bilimsel arastirma ve inceleme çalismalari, bugün yeni bir asamaya ulasmis bulunmaktadir. Elde edilmis yeni bilimsel bulgular, çiktigimiz bu yeni yolda bize büyük ve genis bir bakis açisi sunmaktadirlar. Bilim adamlarinin elde etmis olduklari bu yeni bilgiler, bize büyük bir kesinlikle, tarihi Kürdistan cografyasinin, uygarliga analik etmis olan çok özel bir cografî saha oldugunu isaret etmektedirler: 'Uygarlik, Kürdistan cografyasi’ndan dogup, batiya: Israil, Yunan ve Italya’ya, doguya: Hindistan ve Çin'e yayilmistir' (Harry G. Nickles). Bugün, bu cografyaya egemen olan güçlerin, bu fevkalade doga zenginliklerine sahip olan ülkeye, her yönüyle sahip çikmak hirsiyla yaptiklari sinirsiz tahribatlardan dolayi, bu ülke kökten degismis ve neredeyse hiç taninmaz bir hâle getirilmistir. Kürdistan dogasi ve zenginliklerini, gerek bu essiz ve emsalsiz tarihi eserleri olsun ve gerekse de doga zenginliklerini, özellikle osmanli ve türk yönetimleri, sinirsiz bir sömürü hirsiyla, hoyratca kullanarak, büyük ve onarilmasi zor tahribatlara maruz birakmislardir. Bugün elimizde bulunmakta olan essiz ve degisik menseli, biribirinden bagimsiz alanlarda yapilmis arastirma ve inceleme verileri, hep birlikte tek bir yeri isaret ederek; tarihi Kürdistan cografyasinin, uygarligin anavatani oldugunu bize göstermektedirler. Bu bilimsel belgelere baktigimizda, biz bugün çok iyi anliyoruz ki, vatanimiz insanligin en eski bir yerlesim birimidir. Insanoglu bu kutsal topraklar üzerinde hayvanca yasam sartlarindan çikip, bir üst yasam düzeyine, insanca yasama asamasina geçmistir. Çok degerli ve seçkin bilim adamlari, tarih bilimcileri, antropologlar, bu degerli çalismalariyla tarihi Kürdistan cografyasinin uygarligin anasi ve besigi oldugunu ispatlayip belgelemislerdir. Bugdayin Anavatani Bir grup Alman bilimadami, 1997 yilinda, bugdayin kökeni ve kaynagi üzerine yaptiklari bilimsel bir arastirmada, dünyanin alti kitasindan getirdikleri bugday örneklerini, en ileri bilimsel bir yöntem olan DNA teknigi ile tahlil ederek, sonuçta dünyadaki bütün bugday çesitlerinin kökü ve kaynaginin Çiyayê Qerac “Karacadag” (Amîda / Diyar-î Bekr) yöresindeki Newalê Çorê bölgesi oldugu sonucuna ulasmislardir. Bu arastirma neticesinde, tarihi Kürdistan topraklarinda vuku bulmus olan ekim sanati devrimi (Agrar Revolution) gerçegi ile ve böylece de tarihte insanligin gerçeklestirdigi en büyük devrim ile karsi karsiya gelmis oluyoruz (bkz Science 141197). Tarihi Kürdistan Cografyasinin Kadinlari Arkeolog ve tarih bilimcilerinin arastirmalarina göre, ilk olarak topragi sürmeyi ve ekim sanatini ögrenmis ilk medeniyet kuruculari, tarihi Kürdistan cografyasinda yasayan kadinlardi. Uygarlik, kadinlarin elleriyle, bu tarihi ülkede dogdu. Bu iptidaî çagda, tarihi Kürdistan cografyasinda, erkekler ava giderken, kadinlar bir yandan toplayicilik yapip, bir yandan da atesin -koz- yaninda çocuklara bakiyorlardi. Yazin topladiklari yiyecekleri kisa kaldirip kis aylarinin zor sartlarinda kullaniyorlardi. Bilim adamlarinin bu tezlerine göre, kadinlar, kis için sakladiklari bir kaç avuçluk bugdayin, nemli bir ortamda yeniden yeserdigini idrak edince, artik kadinlar bugdayi tekrardan ekmeye baslamayi kendi zihin gücüyle ögrenip basarmislardir. Böylece ilk ekmek yapma sanatina giden yol, ilk bugday ekimi, uygarligi yaratan o ilk yiyecek türü, kadinlarin elleriyle yaratiliyordu. Bu ilk bugday cinsi (Tritticum Dicocciodes) yeryüzünde sadece denizden 600 ila 1300 rakimlarinda, (Newalê Çorê) de yeserebilmistir. Toplumsal - Kültürel Sekillenmeye Giden Ilk Adimlar Hayvan evcillestirilmesi sanati ile birlikte, yogurt ve peynir elde etme sanati (Pastoral Revolution) ilk defa bu topraklarda gelismistir. Bu devrimle birlikte uygarlik bu topraklarda dogup büyüyüp ve geliserek yeryüzüne yayilmistir. Insanlar kendilerine ancak kesk, çortan, toraq, bu neredeyse kendi kendine, doga tarafindan konservelestirilen kuru peynir cinslerini, üretmeyi ögrendikten sonra, artik açlik sorunuyla karsilasmadan uzun yolculuklara çikip, kendileriyle birlikte topragi sürme ve ekme (kültür) bilgisini de böylece yeryüzüne tasiyip yayabilmislerdir. Baska bir deyisle, kesk ve çortan, ekim sanatinin (kültürün) yeryüzüne yayilmasinin yakiti, benzini olmustur. Ilk defa bu topraklar üzerinde bugday ekildi. Ekmek insanlik tarihinde ilk defa bu topraklarda –ates ve dumandan siyahlasmis, günümüz Kürdistan kirsalinda hala bugün bile kullanilan, o düz tas ve kaya parçalari üzerinde- pisirildi. Hala Kürdistanda yayginca kullanilan ilkel bir firin türü olan tendûr (tandir), ilk defa bu topraklarda kurdurulup onunla basarili bir sekilde ekmek üretimi yapildi. Hindî(stan) dilindeki nan (ekmek) ve tendûr (tandir) sözcügü rüzgar ve rivayet araciligiyla tarihi Kürdistan cografyasindan buraya ve diger çevre iklimlere tasirilmis oldugu ihtimali çok güçlü görülmektedir. Hayvan ilk defa bu topraklar üzerinde evcillestirildi. Mayalama teknigi sirrina ilk defa bu topraklarda vakif olunarak, hayvan sütü ilk kez bu topraklarda mayalandirilip, yogurt ve peynir haline getirildi. Mayalama teknolojisi (Pastoral Revolution) basli basina bir devrim olup, insanligin ikinci kez bir büyük adim daha ileriye dogru, uygarliga dogru siçramasini sagladi. Tarihte En Ilk Yerlesim Birimleri Insanligi adim adim ileriye dogru götüren bu ilk uygarlik gelismelerinin ardindan, dogal olarak olusmaya baslamis, Tarihi Kürdistan Cografyasi'ndaki bu ilk yerlesim birimleri, ayni zamanda dünyada bu güne kadar tespit edilebilmis olanlarin en eskisi ve en ilki olma özelligi, arkeolog ve tarih bilimcilerince tespit edilmis ve kanitlanmistir. Simdiye kadar tespit edebildigimiz tarihi verilerin, Israil ve Filistin'in Kudüs kenti yakinlarindaki Ceriko yerlesim biriminin, dünyanin en eski yerlesim birimi oldugunu göstermekteydiler. Ama örnegin Alman arkeolog ve bilim adami Dr Klaus Schmidt'in bir kaç yil önce (2003) yaptigi arkeolojik va tarihi incelemerinin ardindan, tarihi Kürdistan'in Amardina (Mardin) Amîda ve Rûha tarihi kentlerinin üçgenindeki büyük bir arkeolojik kazi çalismasinda bulunan: "T" seklindeki tas sütunlarinin kendi türünde en eski bir tür oldugu ve simdiye kadar taninan Ceriko sütunlarindan daha da eski oldugu, yapilan bilimsel tahliller sonucu tespit edilmistir. Sütunlarin tespît edilen yasi, 13 bin yila teqabül etmektedir. YO-GURD Sözcügünün Içindeki Kürd Sözcügü ve Anlami Kürd dili ve Kürd kültür tarihi üzerine yaptigimiz küçük bir etimolojik arastirmada, dört sözcügün menseine indik: A- SÎR (süt), B- MAST (yogurd), C- HEVÎRTIRS / HEYVAN / MAYE (eski hamur/maya) ve Ç- AVOZ / SERAB (sarap). On sekiz tarihî ve çagdas dil arasinda bu dört kelimenin kökenlerini arastirdik. Sonuçta dilbilimsel bir temelde, yogurd kelimesinin Ermenice bir kelime oldugu ve içinde Kürd sözcügünü barindirip tanimladigini (tasvîr ettigini) müsahade etmis olduk. Söyleki: Yaugh (Ermenice) = sivi yag + gurd/kurd. Yine Hîndistan Ýngilizcesi dilinde yogurd’a KURD(!) denildigini de ögrendik. Tekerlegin Icad Edildigi Coðrafya Bilim adamlari ilk tekerlegin, ya da ilk çarkin bu topraklar üzerinde icad edildigini söylüyorlar. Bir baska deyisle Birinci Bilimsel Teknik Devrim'in "Ilk Adimlari" bu topraklar üzerinde atildi. Van gölü yakinlarinda 1960 yilinda yapilan bir kazi çalismasinda, tarihi bir mezarliga rastlanilmis ve tarihi bir mezarin içinde, bir çift hayvan gücüyle çekilen ilkel araba, kagni tekerlegi bulunmustur. Bu tekerlekler C-14 metoduyla analiz edildiginde, bes bin yil önceye ait oldugu tespit edilmistir. (Prof Stuart Piggot, The begining of wheeled transport, Scientific American, Vol 219, No1, 1968, pp-82-90). Ama ne yazikki insanlik tarihinde bu kadar önemli bir mevkiye sahip bu biricik ülke istilaci ve talanci yönetimlerce bugün adeta binlerce yil bilim ve teknikten yoksun kalmis bir hale getirilmistir. Dünyanin En Eski Lokanta Menü'sü Ilk uygarlik kuruculari ilk insanlar, ilk olarak tarihi Kürdistan'da koyun ve keçiyi en rahat bir sekilde tedarik edilebilir gida maddesi olarak daima el altinda bulundurabilme, bir diger deyisle evcillestirme yetisine, becerisine kendilerini ulastirmislardir. Daha sonra, sirasiyla domuz ve tavuk ehlilestirilmistir. Güney Kürdistan'da Hewlêr yakinlarinda ilk lokanta/restorant menüsü olarak bilinen eski bir tas kitabe bulunmustur. Bu kitabe tarihinin, bes bin yil önceye dayandigi bildiriliyor. Bu menü’nün ilk satirindaki ibare söyledir: "Domuz kaninda kaynatilmis soganli pirinç yemegi." Ilk Hint-Avrupa Kavimlerinin Konustuklari Dilin Kökeni Nature
adli bilim ve arastirma dergisinde, bir grup dilbilimcinin arastirma
ürünleri yayinlandi. Bu dilbilimciler yirmi yillik gibi
uzun bir çalismanin sonucunda, yüz’e yakin konusulan
dünya dillerini bir bilgisayar belleginde toplayip uzun arastirmalar
sonucunda ortaya çikardilar ki, Hint-Avrupa dil grubunun kökü,
tarihi Kürdistan cografyasi’na dayanmaktadir. Bu sonuçla birlikte, neden hemen hemen tüm Hint-Avrupa dillerinde, birçok eski kürdçe (Avesta dili) ve yeni kürdçe terimlere, rastlanildigi sorusunu, bugün böylelikle daha iyi bir sekilde anlamis oluyoruz. Kürd kültür tarihi ile ilgili araþtýrma ve incelemeler, Avrupa’da kurulan ilk Kürd kitabevi olan, Sara Kitabevi'nin (1987) kültürel zenginliðinin katkýlarýyla derlenmiþ ve makale haline getirilip Ýsveç’in en önde gelen üç bilimsel araþtýrma ve populer kültür dergisinde yayýnlanmýþtýr: Cerealia, Allt Om Mat ve Mjölkspegeln. Kürd Kültür Tarihini daha da aydýnlatabilmek amacý için, bu çalýþma çerçevesinde, bilginiz dahilinde, elinizde bize ulaþtýrabiliceðiniz herhangi bir bilgi yada otantik tarihi bir belge mevcut bulunuyorsa, bunlarý iyi bir þekilde koruyup degerlendirebilmek icin aþaðýdaki adresimize ulaþtýrdýðýnýz takdirde, sizlere cok minnetdar kalacagiz. Degerli, nadide tarihi ve kültürel kitap ve eserler icin gerektiginde maddi ödeme de yapabilmekteyiz.
Dünyanin En Yasli Insanlari Kürdistanda Zengin doga kaynaklari ve saglikli iklim sartlarina sahip Kürdistan ülkesinin sundugu bir nimet daha: yeryüzünde en sihhatli ve en uzun yasama sansina sahip olmak. Çok temiz iklim ve doga zenginliklerine sahip Kürdistan'in Bidlîs (Balasi) sehrinden olan Zero Aga'nin (1774-1934) 160 yil yasadigi iddia edildi! Bu iddia, Zero Agayi kesfeden ve beraberinde Avrupa ve Amerikaya götüren bir dizi avrupali arkeolog ve bilim adamlarinin da iddiasi oldugu ögrenilince, zamanin söven devlet yekkilileri, "dünyanin en yasli adami olma ünvanini türkten baska bir kimsenin eline kaptirmayalim - aman." seklinde yakarmislardi. Zero Axa'ya, iç ve dis basin mensuplarinin giderek artan ilgisi akabinde düzenlenen bir basin toplantisinda, Zero Aga basin mensuplarinin sorularina verdigi cevaplarda, dogal olarak kendi dili olan Kürdçeyle konusmayi tercih etmesine ragmen, devlet yetkililerinin, Zero Aga'nin agzindan Kürd isyanci lider Seyh Saîd'in aleyhine türkçe demeçler bile yazacak kadar gerçekleri tahrif etme, Kürd halki ile ilgili gerçeklerle oynama ve inkar etmenin açik bir örnegini daha sergilemis oldular. Kürd halki ile ilgili gerçeklerle oynama ve inkar etmenin bir ise yaramayacagini, bugün bilim adamlarinin eline geçen bir dizi tarihi belgeler isiginda, simdiye kadar karanlikta birakilmis tüm diger hakikatler de, er veya geç ortaya çikarilip aydinlanacaktir. Devletin eski söven yetkililernin yaptiklari bu ilim, irfan, ahlak ve insanlik disi uygulamalarindan dolayi, bugünkü bu devlet yetkililerinin, eger insanliga birazc olsun saygili iseler, insan gibi, Kürd halkindan en azindan bir özür dilemeleri gerektigini görebilmelidirler. Ama bu devlet yetkilileri hakkindaki ilim ve irfan çevrelerinin ortak kanilarinin ta eskiden beri ne oldugu iyi bilinmektedir.
SARA DISTRIBUTION |