MÊRDÎN

An ancient Kurdish city Mêrdîn (Mardin - AMARDINA)

 

Home  |  Destpêk  |  Ana Sayfa

 

 

Mêrdîna delal a kurda.. î roj li bin destên neyaran e

 

“Mardin kentini çevreleyen, tüf ve kireç taşından oluşan bir dağın tepesinde, erişilmesi imkansız kadim bir kale vardır. Kale, Yunan İmparatorluğundan kalmadır.”

Domenico Sestini, 1782,

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kurd ji bo vî bajarê xwe yê delalî re distrên û dibêjin: 'Mêrdînê xweş Mêrdînê..'

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De muslimska araberna och turkarna förvandlade alla de gamla soltemplen och synagogor och kyrkor i Kurdistan till moskéer. Kurdistan är sedan gammalt ett multi-religiöst samhälle.
Denna gamla kyrkan i den historiska staden Merdin omvandlades till en moské genom att klocktornet nedmonterades och den byggdes om bredvid kyrkan och på så sätt gjordes det om till en minaret.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Foto:
M. Masum Suer

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

By night

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dibistana (medresa) Qasimiyê
 
 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Midyad (Midyat)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bazara kevn a Mêrdînê û motîfên Çîroka Folklorî ya Kudî = Şahmeran

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mor Yaqûb, Nisêbîn

 

 

 

Sabûn a Mêrdîn'ê, Foto: Prînççîoglu

Türkler kürdlerin ülkesi Kürdistan'da cenette, kürdler kendi ülkeleri Kürdistan'da CEHENNEMDE yaşıyor.
İşte bu resim bu konuda HERŞEYİ söylüyor.


(Fîrmayên Mêrdîn'ê ku berhemên kurdan ên bi hezaran salan didan, îro ji destê kurdan mixabin ku hatiye standin û malbatên polîs û eskerên tirk ên dagîrker
van dezgeh û dikanên antîkî yên kurdan didin xebitandin)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Firat Ceweri

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MÊRDÎN - Ji bakur ve..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MÊRDÎN - Ji bakur ve..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Xax, Midhad,

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1960-1975

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DEŞTA MÊRDÎNÊ

Hey lo lo delal

Hey lo lo delal

Bi gavê dibêjim delal
Bi saetê dibêjim delal
Ezîzê ber dilê min xeyo lo lo lo lo

Delêlo heyran
Ez ê delalê malê bi rê kim
Ez ê taştêkê ji delalê malê re çêkim
Ez ê temam rûnê henisa jê re lêkim
Heger qiyma delalê malê pê neyê
Ez ê cotê memika jê re pêşkêş kim xeyo lo lo lo lo lo..

Delêlo heyran
BERÎKA MÊRDÎNÊ BÊRÎKÎ DÛZ E
POZÊ ÇIYAYÊ REŞ Ê ŞEWITÎ DI SER DE XÛZ E
NAVA SÎNG Û BERÊ MEHBUBÊ MIN - TEMAM ZÎV Û ZÊR Û AQÛT E XEYO LO LO LO LO LO..

Hey lo lo delal

Hey lo lo delal

Bi gavê dibêjim delal
Bi saetê dibêjim delal
Ezîzê ber dilê min xeyo lo lo lo lo


Helbest: Cegerxîn
Awaz: Aram Tîgran

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dilop a Mêrdînê

Ava zêr = bîra
Avoz = şerab

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Riya Mêrdin û Diyarbekrê, Wêne: Zeytûnî

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hotel Akitu, Midyad

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nav malên Mêrdînê 1950

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Malên Midyadê

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Kurdistan cihderk û wargeha HEMÛ olan e û Mêrdîn jî ciyê piştrastirina vê gotinê ye.
Êzdatî, Cihûtî, Xiristiyanî û Misilmantî her tenê li Kurdistanê dikarin li tenişta hev bin.

I Mellanöstern kan endast i Kurdistan de olika religionerna samexistera i fred och harmoni med varandra.
Detta är möjligt i och med Kurdistan har alltid varit ett multi-religiöst land, sedan urminnestider..

Här på en historisk byggnad i staden Merdin ser vi symboler för jesidism, judendom, kristendom och islam..

I Mellanöstern kan endast i Kurdistan de olika religionerna samexistera i fred och harmoni med varandra. Detta är möjligt i och med att kurderna och Kurdistan har alltid varit ett multi-religiöst folk och land, sedan urminnestider..
Kurderna har till skillnad med många andra folk: 5 olika religioner:
1- Jesidism (alewi, yarsani, kakei)
2- Zaroastranism
3- Judendom
4- Kristendom

5- och tyvärr islam. Alla religioner och tron samexisterar med varandra FÖRUTOM islam eftersom i islam finns någonting intolerant som heter JIHAD som bekämpar ALLA andra tron.
Här på en historisk byggnad i staden Merdin ser vi symboler för jesidism, judendom, kristendom och islam..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Photo: P.H.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1930 Main Street in Mardin

 

 

 

 

 

 

 

 

Mardin 1970

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ANTIQUE PRINT -MERDIN- & -MOSUL / NINIVÉ- KURDISTAN-ASIA-1776

This is an original antique view of Ninivé and the city Merdin (Capital of the province Merdin), Kurdistan, from "Description of Arabia" by Carsten and Niebuhr. This original copper engraving was printed in 1776

Kürdistanı eski tarihlerde gezen batılı seyyahlar tarafından 1776 yılına ait bir kabartmada Merdîn şehrinin KÜRDİSTAN ülkesinde aynı isimli bir bölgenin baş şehri olduğu nakledilmiştir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mardin begining of 1700

Seyyah anlatımlarına dayalı Flaman ressamlar tarafından 1700’lerde çizilmiş bir ‘MERDİN’ gravürü

 

 

 

 

1729

 

 

 

 

 

 


ANTIQUE Magic Lantern Slide MARDIN IN KURDISTAN C1890 DRAWING 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Şerafettin Elçi (1938-2012) anlatıyor...
___________

Kaynak: Doğunun Elçisi'nden Yüce Divan'a' Şerafettin Elçi, Hazırlayan: Hasan Kaya, Fanos Yayınları, İstanbul, 2012, s. 64-65

 

 

 

 


Mardin kimin yurdudur?

 

İbrahim Halil Baran

 

 


Toponimi meselesinde uzundur kafamı kurcalayan bir konu da Mardin isminin kökeniydi.

Kürdistan’ın güneyinde Duhok yakınlarında devam eden kazıda, Alman Tubingen Üniversitesi’nden Betina Faist ve Peter Pfalzner’in 4800 yıl önceye tarihledikleri tabletlerde, antik Mardaman - Mardaban şehrini bulduklarını duyurmaları, bu konuyu yeniden gündeme getirdi. Zira Kürtlerin ülkesinin dört bir yanında Mard isminden türetilmiş yer isimlerinin varlığı bize Kürt tarihinin kayıp bir halkasını işaret ediyor.

1969’da yayınladığı XVI. Yüzyılda Mardin Sancağı isimli büyük çalışmasında Nejat Göyünç, Mardin şehri ve çevresindeki Kürt aşiretlerinin faaliyetlerini, vergi durumlarını ve etkinliklerini açıkça işler. Mardin isminin kökeni ile ilgili birkaç bilgi verir ve kesin bir belirleme yapmaz. Şehrin isminin Süryani kitaplarında Merdo, Merdi, Merde, Marda ve Mardin olarak geçtiğini belirtir. İsimlerdeki bu varyetelerin varlığı, şehrin isminin Süryanice olmadığını kanıtlar niteliktedir. Zira Süryani metinlerinde Süryanice yer isimleri hep aynı biçimle yazılmaktadır. Roma-Bizans kaynaklarında da benzer bir durum görülür: Mardie, Mardena, Maride.

Mardin isminin kaynaklarda görülmeye başlandığı ilk metin M.S. 353 tarihli Ammianus Marcellinus’a ait Pers seferini anlatan bir günlüktür. Onun öncesinde bölgeye -ta çivi yazılı belgelerden itibaren- İzala / İzola denmektedir. Bu bilgi hem Mardin’den dağılan Kürt aşireti İzolilerin (Osmanlı belgelerinde Zoli, 1526 tarihli defter, BA TD 998) kökenini belirlenmesi için önemlidir hem de Mardin isminin kullanılmasıyla ilgili bir tarihsel başlangıç için.

Bu tarihin hemen öncesine dair en önemli belirlemeyi Joseph von Hammer yapmıştır. Yunan kaynaklarında Marde ismine denk gelen Hammer, bu bilgiyi Sasanilerin ilk kralı I. Ardeşir’in, savaşçı Mard / Marde aşiretini buraya yerleştirmesiyle birleştirmiştir. Bu iskânın tarihini tespit edemesek de Ardeşir’in 224-242 yılları arasında tahtta kaldığı göz önüne alındığında Mardların şehre kendi isimlerini vermiş olduğu veya birkaç on yıl sonra şehrin artık onların ismiyle anılmaya başlandığı görülmüş olacaktır.

Tasnif problemleri sebebiyle Mard ismine dair çivi yazılı tabletleri saymazsak (ki Betina Faist’in çözdüğü tabletlerde bu isim geçiyor) M.Ö 370’te yazılan Xenophon’un Anabasis’i bir ilk kaynak olarak önümüze çıkar. Ksenophon, ordusuyla birlikte Kardukh topraklarını yedi günde meşakkatle geçer.

Kentires ırmağının (günümüzde Bitlis Çayı) kuzeyine geçtiklerinde onları, Pers kralının akrabası Orontas’a paralı askerlik yapan Armenler ile günümüzde Kürt Xaldî aşiretinin atası olan Khaldiler ile Mardlar karşılar. Nitekim Med İmparatorluğu’nun ortaya çıkmasından önceki haritalarda ve Sasanilerin bölgeyi Persleştirme çalışmalarına kadar Van Gölü’nün batısında Xaldî Kürt ülkesi yer alırken, gölün kuzeyinde Mardia Kürt ülkesi vardır ve bu durum yaklaşık M.Ö 700 ile M.S. 300 arasında kabaca korunmuştur.

Xenophon’dan yaklaşık üçyüz yıl sonra yaşayan ve M.S. 7 yılında ünlü Coğrafya kitabını yayınlayan Amasyalı Strabon da Mardlardan bahseder. Soğuk ve dağlık olarak nitelediği kuzey Medya ülkesinde Kürdi ve Mardi (Amard) aşiretlerini üst üste sayan Strabon, onları göçebe ve savaşçı olarak tanıtırken ikisinin de aynı milletten olduğunubelirtir. Fakat anladığımız kadarıyla Kürdi klanı Perslerin, Mardlar ise Ermenilerin hâkimiyeti altına alınmıştır.

Ermenice literatürde ve tarih yazımında Kürt isminin kullanımı yakın bir döneme denk gelir. Öncesinde Kürtlere, Mard denir. Bunun sebebi hem Ermenilerle sınır boyunca Mard aşiretinin yaşamasıdır ve onlar bütün Kürtleri Mard olarak kodlamıştır; hem de Ermeniler ile Kürtler arasında, henüz tüm Kürt topluluklarının Kürt ismi ile bir araya gelmesinden önceye dayanan bir ilişki vardır ve bu ilişkinin yansımaları hala canlıdır.

Tarihin bir devrinde Ermenilerin hükmettiği ama kalıcı olamadığı Kürdistan’ın kuzeyi ve şu an Türkler, Ermeniler ile Azeriler arasında bölüştürülmüş olan ve bu üç topluluğun her türlü zulmüne maruz kalmış eski Kürt ülkesinden günümüze kalmayı başarabilmiş bir iki örnek belki durumu açıklamaya yetecektir.

1928 yılında Türkler, Kürdistan’daki binlerce köye Türkçe isimler verdiğinde binlerce yıldır varlığını sürdüren isimler ve onların tarihsel anlamları da kayboldu. Örneğin Ağrı’nın Eleşkirt ilçesine bağlı tarihi bir köyün ismi Dolutaş olarak değiştirildi. Köyün yeni ismi eski bir saray kalıntısının taşlarıyla dolu olduğu için Dolutaş yapılmış olmalıydı çünkü burası eski Marda’nın merkezi kabul edilen ve 1928’e kadar Mardo, yani Kürt ismini taşıyan bir köydü. Köye bir süre sonra Karapapaklar yerleştirildi ve bir Kürt tarihinin bir bölümüyle ilgili bu müthiş bağ yok edildi.

Bugün Ermenistan ve Azerbaycan arasında bir soruna dönüşen Karabağ’ın 1935’e kadar kullanılan ismi Mardakert’tir. Hala da bu adla bir kültürel bölge olduğu kaynaklarda geçiyor ve haritalarda yer alıyor. Marda, Kürt demektir. “Kert / Gerd” sözcüğü ise, Kürtçe’deki höyük - kale anlamındaki “gir/d” ve sonrasında “girtin” (elde tutmak, hükmetmek) sözcüğünden Ermenice’ye geçmiştir ve “kale, hisar” demektir. Bir karşılaştırma için Malazgirt isminin kökenine bakılabilir, eski ismi Manaz-Gerd’tir. Neticede Mardakert de Mardo’nun kaderini paylaşmış ve talan edilmiştir.

Bir diğer örnek Azerbaycan’dandır. Başkent Bakü’nün eski yerleşimi yeri olan ve günümüzde şehrin semtlerinden biri kabul edilen bölgenin adı Mardakan’dır ve anlamı Kürtlerin Diyarı demektir. Bu adı taşıyan ve korunmaya alınmış bir kalesi olan Mardakan’daki tarihi kalıntıların çoğunluğu M.S. 1. yüzyıla tarihlendiriliyor. Yani tam da Mardların tüm belgelerde karşımıza çıktığı yıllar. Şirvan Beyleri, Siirt Şirvan’a (oradan da Barzan’a) göç etmeden önce uzun yıllar Mardakan’da hüküm sürmüşlerdir.

Geriye dönersek, Sasaniler’in ortaya çıkışı sonrası Mardlar görünmez hale gelmiş ve Mann ismi kullanılmaya başlanmıştır. Persleştirme politikası gereği Mardların sürgün edilmiş olmaları, ağır bir yenilgi alarak bir süreliğine Man Kürtlerine tabi olmuş olmaları mümkündür. 

Med, Mad, Mod, Mard, Merd, Mand, Man gibi Kürt isimlerinin birbirinin aynısı olduğu varsayılsa da bunun tümüyle böyle olmadığını düşünüyorum. Ya isimler yazım ve telaffuzlarda ayrışmışlar ya da yakın isimlere sahip bu Kürt toplulukları birbirine hakimiyet kurduktan sonra diğerinin ismini almışlardır.

Bu haliyle özellikle Rus Kürdologların, Med ismini Mardlara dayandırması ve hem de Mardlardan bir süre sonra belgelerde karşımıza çıkan Man ismini Mard’ın devamı kabul etmelerinin yanlış olduğu fikrindeyim. Zira aynı metinlerde Strabon hem Medya’dan, hem Mardia’dan ve hem de Urmiye Gölü’nün güneyinde kalan toprakların sahibi olan Kürt Manna klanından bahsediyor. Denilebilir ki bir süre sonra Manna, Mardları etkisi altına aldı ve Mardlar da artık Man olarak anılmaya başlandılar.

Dolayısı ile 1961 tarihli çalışmasında Kurmanc kelimesinin köküne dair bir belirlemede bulunan David Neil MacKenzie, bunun “Kurdu Median” sözcüklerinden oluştuğunu söylerken eksik ama hakikate dokunan bir tespit yapmıştır. Kurd ve Mann kelimesi, Kurmanc olarak birleşmiş ve belki de aynı dili-diyalektiği konuşan veya aynı bölgeden gelen Kürtleri tanımlamak için ortaya çıkmıştır. Nitekim Kurmancların, 1040’lı yılların başında kuzey ve doğudan gelen Türk saldırılarından sonra Van ve Hakkâri üzerinden batıya doğru savruldukları bilgisi bu meselenin daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır.

Türklerin Kürdistan’ın mevcut dengesini bozmasından sonra Mard ve Man isimleri bir süre kayıtlardan düşerken o güne dek ismi tespit edilmemiş başka bir aşiret birliği de yavaşça tarih sahnesine çıktı. En eski, 1160 tarihli İbnul Erzak’ın Tarihu Meyyafarikinadlı eserinde ismine rastlanan ve Şerefname’de de bahsedilmeyen Millî Kürt aşiretiMardların coğrafik devamı niteliğindeydi. Kelbajar’dan Urfa’ya kadar uzanan topraklarda yerleşik olan ve Kazakistan ile Şam arasına da savrulmuş olan Mıl aşiretinin (Milan, Milî, Millî, Milhî) bir diğer özelliği de Mardların kalesi olan Mardin’i 19. yüzyılda kadar etkin biçimde yönetmiş olmalarıydı. Bu aşiretin Mard ve Manların devamı olduğu bilgisi, yeni bir tartışma konusu olsa da kantılar açıktır; bugün bile Milli aşiretini oluşturan 24 aşiretten ikisinin adı korunagelmiştir: Merd ve Man. (Izady, M. Emin Zeki’nin ve benim 2004 yılında hazırladığım listelerde isimler Mard ve Man iken, Sykes ve İngilizlerin belgelerinde Mardis ve Hacı Manlı).

Bu durum, Kürt aşiret birlikleri içinde sıkça görülen yeniden teşekkül ve aşiret birliğine egemen olan hanedanlığın değişmesiyle ilgili olmalı. Zira -lı,-li (Atmalı, Badıllı, Qereçurlu) takası alan aşiretlerin Türk egemenliğinin başlamasından sonra yeniden ortaya çıktıkları veya sürgün edilerek herhangi bir yere yerleştirildikleri, -wend ve -weyh takısı alan aşiretlerin antik oldukları (Bawend, Büweyh, Hasanweyh), -î eki alan aşiretlerin yerleşim adı bildirdikleri (Ertoşî, Zilî) biliniyor. Millî aşiretinde de böylesi bir yenilenme fark ediliyor.

Bu aşiret birliğinin içinde birçok isim dikkat çekse de, Muş’a isim veren ve Med döneminde Muşki adıyla yönetim bölgesi oluşturan ve son yüzyıldır Araplaşma eğilimi gösteren Muşkilerin, yine Millî aşiretinin içinde ortaya çıkması ve Mardin’i Mişkî / Meşkînan ve Muşkî adıyla yönetecek düzeye gelmesi de ilginçtir. Yine Muşkili Midas’ı bu bağlamda yeniden değerlendirmemiz gerekecektir.

Daha eskiye dönersek, Mard isminin Zadig ve Astkhig ile birlikte Ermenilerin en büyük tanrısı olduğunu da görürüz. Mard’ın hem Kürtlere isim olarak verilmesi hem de bir tanrı ismi yapılması ancak kültürel ithal ile ilgilidir. Nitekim Sümerlerdeki Marduk da, Yunanlılardaki Mars ve günümüzde yılın üçüncü ayı olan Mart da bizim Mardlarla ilgilidir ve hem savaş tanrısı hem de bereket tanrısı olması bizim diğer toplumluluklarla kurduğumuz ilişkinin bir yansımasıdır.

 

 

MERDÎN/MARDÎN - Bajarê Dêr û Hewra û Mizgefta bû berî ku dewleta tirk dubendî xist navbera gelên herêmê

MERDÎN/MARDÎN The brotherhood of Churchs' Sinagogs and Mosques before the Turkish state's racial apartheid policy

 

 

Kürt tarih yazımındaki temel sorunlardan biri de Kürtlerin tarihe şimdiki adları, şimdiki dilleri ve etnokültürel biçimleriyle çıktığını varsaymaktan kaynaklanıyor. Çoğumuz için tarihi kitaplar, belgeler, kronikler incelenirken indekslerde Kürt ve Kürdistan’ı aramak bir tür alışkanlığa, hastalığa dönüşmüştür. Oysa bu, Kürtlerin millet yapısını tanımamakla ilgili durumun basit bir yansımasıdır.

Devletsizlikten kendi tarihlerini işgalcilerinin kaynaklarından ve siyasal bir akılla şekillendirilmiş tarih tezlerinden okuyan Kürtlerin gözü kör edilmiştir çünkü çarpıtıcılar, bize bir yeri işaret ederken geriye kalan her şeyin üstünü örtmüşlerdir.

Diğer milletler için normal olan sosyal değişim, yeniden tarihe dönme, başka adlarla siyasal bir varlık olarak ortaya çıkma ya da dil / din değiştirerek varlığını yeni bir formda sürdürme normal iken, söz konusu Kürtler olunca bu durum köksüzlük ve tarihsizlik ile eşitlenmiştir.

Türk olduğunu beyan ederken Kıpçak-Kuman ya da Oğuz olduğunu belirtme gereği duymayanlar, Kürt olduğunu söyleyenlere Zazalar ile Kürtlerin farklı olduğunu tefsir ile başlıyorlar söze. Asyalı olmak dışında bir benzerliği yokken Hunları ya da Uygurları Türk kabul edenler, Eyyübilerin Kürt olduğunu söylememek için kırk bin dereden su getiriyorlar ve sonra Selahaddin’i bir dini figür olarak hapsederek “Kürt bile olsa mücadelesi din içindi” diyorlar. Sanki Kürtlerin atının tozlu nalı üç kıtaya değse kıyamet kopar.

Şeref Xan’dan birkaç yüzyıl önce yaşamış Ermeni tarihçilerin kendilerini ve Ermeni soyunun kurucusu Hayk’ı bir mythos ile Urartulara bağlamasını tarih kabul edenler, Şerefname’de Kürtlerin soyuna dair hikayeleri tarihdışı olarak yaftalayarak değersizleştiriyorlar.

Dünyanın öteki ucunda kendi isimlerinden üç harfin bir arada bulunduğu bir tarihsel keşiften milli bir paye çıkaranlar, söz konusu Kürtler olunca on harflik benzerliği dahi yetersiz buluyorlar.

İtalya’daki Etrüsklere Türk diyenler Cudi dağının etrafındaki Kardoxların Kürtlüğüne isim benzerliği diyorlar. Anlam bağı olmamasına rağmen Kürt köylerinin isimlerini Ermenice’ye bağlayarak topraklarımızda hak iddia edenler, kendi ülkelerindeki Kürtçe isimlerin üstünü örtüyorlar. El insaf.

Şimdi bütün tarihi yeniden gözden geçirmemiz gerekiyor

03.07.2018

K.24

 

MAR-DİN'in KÜRD ŞEHRİ OLDUĞU DİNİ EFSANALERDE DE GEÇİYOR

Mardin dağındaki büyük bir mağaraya Yunus Nebi mabedi derler.
O asırda bu dağa şahika dağı derlerdi. Bu mağaralarda bir ejdarha çıkıp Hazret-i Yunus’a iman edenlerden binlerce ümmeti yemişti.
Sonra nice inanmayanlar, Hazret-i Yunus tan mucize istemişler, bu dağdaki ejderi öldürürsen sana iman ederiz demişler.
Hazret-i Yunus Aleyhisselam da hemen peygamberlik kuvveti ile o ejdere bir taş vurup öldürmüş.
İnanmayanlardan yaklaşık 3 bin kişi iman edip dağda oturan Hazret-i Yunus a komşu oldular. İşte bu dağda ejder olduğu için dağa MAR(yılan) şehre de Mardin dediler.

Evliya Çelebi Seyahatnamesi
, Mardin Bölümü

Mar kürdçe'de yılan demektir.
Hz Yunus'un kürd olduğu söylenmektedir.

 

Mardin’de 11 bin 300 yıllık olduğu tahmin edilen tapınak bulundu

 

Mardin’in Kerboran (''Dargeçit'') ilçesinin Ilısu Mahallesi’ndeki Boncuklu Tarla’da yürütülen kazı çalışmasında, 11 bin 300 yıllık olduğu tahmin edilen tapınak bulundu.

Tarih boyunca Sümer, Hitit, Mittani, Urartu'nun da aralarında yer aldığı onlarca medeniyete ev sahipliği yapan Mardin’in Dargeçit içesinde, dört steli bulunan neolitik döneme ait tapınak gün yüzüne çıkarıldı.

AA‘dan aktarılan haberlere göre, Kırsal Ilısu Mahallesi’nde “Ilısu Barajı ve HES Projesi Etkileşim Alanında Kalan Kültür Varlıklarının Belgelenmesi ve Kurtarılmasına Yönelik Çalışmalar” kapsamında Mardin Müze Müdürlüğünce 2012 yılında başlatılan arkeolojik kazı çalışması devam ediyor.

‘Dört stelden üçü günümüze kadar korunabilmiş’

Neolitik döneme ait, temeli moloz taşlarla örülü duvarlar ve sertleştirilmiş kil tabanları olan yapının açığa çıkarıldığı alanda Göbeklitepe ile aynı döneme ait bir de tapınak ortaya çıkarıldığını dile getiren Kodaş, “Yapılan analizlere göre tapınak dört stele sahip. Yaklaşık 11 bin 300 yıllık olduğunu düşünüyoruz. Kazı çalışmaları devam ediyor ama stelleri net bir şekilde açığa çıkardık. Ortaya çıkardığımız dört stelden biri kırık ama diğer üçü o gün olduğu gibi hala günümüze kadar korunabilmiş” dedi.

‘Göbeklitepe ile benzer özellikler taşıyor’

Kodaş, taş duvara sahip tapınağın küçük taşlar ve çamur harçla örüldüğünü aktararak binanın tabanına henüz ulaşmadıklarını, bir aylık süreçte ulaşmayı hedeflediklerini anlattı.

Dört stel üzerinde herhangi bir figüratife rastlanmadığına işaret eden Kodaş, “Neolitik döneme ait 80 metrekare büyüklüğündeki tapınak Göbeklitepe ile benzer özellikler taşıyor” dedi.

‘Tapınak bulunduğunu duyunca heyecanlandık’

Dargeçit ilçesinde yaşayan Enez Özmen, tapınak bulunmasından mutluluk duyduklarını belirtti. “Tapınak bulunduğunu duyunca heyecanlandık. Buranın da Göbeklitepe gibi ilgi görmesini bekliyoruz” diyen Özmen, tapınak sayesinde ilçeye çok sayıda turist gelmesini beklediklerini sözlerine ekledi.

 

Mardin'in Kerboran (''Dargeçit'') ilçesinin Ilısu Mahallesi'ndeki Boncuklu Tarla, 12 bin yıllık geçmişiyle insanlık tarihine ışık tutuyor.

 

Kültür Servisi 01.11.2019

 

 

 

KÜRDİSTAN TÜRKLEŞTİRİLDİKTEN SONRA BÖYLE ARAPLAŞTIRILIYOR

MARDİN'İN KÜRDİSTAN'IN KÜRDLÜĞÜNÜ (demografisini) BOZAN İŞGALCİ TÜRK DEVLETİ

 

Araplar, Halife Osman (M. S 644-656) döneminde Kürdistan'ın Cezire bölgesine (Fırat ve Dicle Nehri’nin arasında kalan bölgenin Kuzey tarafı) yerleştirildiler.
Belazuri’ye göre daha önce bu bölgelerde arap kabileleri bulunmuyordu. Arapların kitlesel olarak kürdlerle tanışması böyle başlamıştır.

Üretmeyen, toplayıcı ve talancı arap grupları Kürdistan'a tarih boyu sadece fetih, askeri, talan ve istila amaçlı gelmişlerdir. Kürd çiftçi ve köylülerin ürünlerini talan etmişlerdir,
çocuk ve kızlarını götürüp köleleştirmişlerdir. Tıpkı Ağustos 2014'te tekrar ettiği gibi.


''1000 ARAP MARDİN'E YERLEŞTİRİLİYOR'' (1937)


Kürdçe adından da anlaşıldığı gibi Mardin kürd şehridir ve öyle de kalacaktır.

- Mardin de Arap mı varmış?!! Türk zaten yok. Sadece türk devletinin memur, polis ve asker kadrosu aileleri.. Araplar da, Kürdistan'ın asıl sakinleri kürd nüfusunu tasfiye ederek Kürdistan demografisini bozmak amacıyla, dışarıdan getirtilerek Mardin'e yerleştirildi.

Bir taraftan işgalci türk devleti ve bir diğer taraftan da Suriye, hem Kuzey Kürdistan'ı (Bakur) ve hemde Batı Kürdistan'ı (Rojava) TÜRKLEŞTİRİP-ARAPLAŞTIRIP-İSLAMİSTLEŞTİRİYOR


İŞGALCİ TÜRKLER KÜRDİSTAN DEMOGRAFİSİNİ İŞTE BÖYLE BOZUYOR.

KÜRDİSTAN TÜRKLEŞTİRİLDİKTEN SONRA İŞTE BÖYLE ARAPLAŞTIRILIYOR.

MARDİN'İN KÜRDİSTAN'IN KÜRDLÜĞÜNÜ (demografisini) BOZAN İŞGALCİ TÜRK DEVLETİ BU AMACINA HİÇBİR ZAMAN ULAŞAMAYACAKTIR.





 

 

 






İşgalci-ırkçı istilacı, sömürgeci barbar türklerin Merdîn'de Kürdçe Yasağı'nı yaygınlaştırma
kampanyalarından biri

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

İşgalci-ırkçı istilacı, sömürgeci barbar türklerin Mêrdîn'de basın yoluyla yaptıkları
Anti-Kürd propagandalardan bir tanesi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sond bi karmendên Mêrdînê dane xwarin ku bi tirkî biaxivin û bidin axavtin. Rojnameya Son Posta, 1934

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Li Qoserê ('Kiziltepe') hat dîtin - Hîna pir tiştên mêjûyî wê li Qoserê bêne dîtin..

7500 yıl önce bugün Kuzey Kürdistan'daKuzey Kürdistan'da Qoser şehri yakınlarında bulunan iki akslı ve 4 tekerlekli taş araç (taş kukla).

Büyük bir ihtimalle tekerlek sümerler'den çok önce başkaları tarafından keşfedilmiş gibi görünüyor.

 

 

 

 

 

 

 

 



Geleneksel kıyafetler içerisinde bir kürd berber ve seyyar satıcı gravürü… 1850, Mardin

 

 

 

 

 

 

 

“Mardin’in, üzerinde bulunduğu kaya, şehir için bol ve çok iyi inşaat malzemesi sağlayan bir kireçtaşı kütlesidir.
Taş, Bitlis usulü küp şeklinde bloklar olarak kesiliyor ve en iyi evler bundan yapılıyor. "

Misyoner Horatio Southgate 1838-9

 

“Mardin kentini çevreleyen, tüf ve kireç taşından oluşan bir dağın tepesinde, erişilmesi imkansız kadim bir kale vardır.
Kale, Yunan İmparatorluğundan kalmadır. Mardin kelimesi Marde isminden gelir.”

Domenico Sestini, 1782

 

 

 

 

Mardin (misyonerlerin kaldığı evler).. 1890'lar.

İlk Kürdçe -Ermenice, Kürdçe - Arapça İncil, Amerikan İncil Derneği tarafından 1891 yılında basılmıştır
Bu çalışmayı hazırlayanlar da o dönem Mardin'de görev yapan amerikalı misyoner rahiplerdir.

 

 

 

 

 

 

 

 


Merdine yolculuk... 20 temmuz 1758

Merdin'e doğru yol aldık. 1758. Juli 19. İki saat içinde o şehrin bulunduğu dağın eteğine yaklaştık; ve vahşi hayvanlar ya da cennet kuşları tarafından yolda yatan, cestetleri oldukça parçalanmış insan cesedi duruyordu. Kıkırdaklar oldukça canlıydı ve yırtık pırtık cildin bir kısmı hala duruyordu. Sol tarafta Merdin Dağı'na çıkarken, küçük bir kasabanın kalıntıları var, Merdin'i sağımıza bıraktık ve sekizden on'a kadar, bazı yerlerinde çok zorlandığımız Kurdistan tepelerini tırmanıyorduk.

Yollar dar ve kayalık olduğundan Takht Revan'larımızı almak için de Arin'den Merdin dağına kadar bir sahada beş mil yürüdük; sonraki iki saat boyunca çok dağlık bir ülkenin üzerinde bir N. N W sonra bir ; ve gece on ikiden sabah dörde kadar, sık sık iki, üç veya dört noktayı değiştirerek bir sahayı gezdik. Saat dörtte, güzel bir derenin güveniyle, yoncalarla kaplı hoş bir çayırda geri döndük ve orada saatlerce devam ettik. Dağların serin havasını soluduğumuzda aldığımız yeni askerler ve her yeri güzel bir yeşillik ile kaplı bir ülkede şımartmaktan duyduğumuz neşe, ancak bizim gibi seyahat etmiş birkaç avrupalı ??tarafından düşünülebilir. Dünyanın bu hayat dolu parçası, keyifli bir ülkede yürüyüşümüzü yeniledik

Kurdistan bihuşta serzemîn e yani Kürdistan Yeryüzü Cennetidir. Bir kürd özdeyisi

 

 

 

 

"Mardin'' değil - MÊRDÎN

 

Mêrdîn, tıpkı Musul, Haleb, Kerkuk gibi bir KÜRD Şehri'dir ve kürdlerindir.

 

 

 

 

 

Mardin şehrinin ismi Kürdçe'den geliyor

 

 

//Baran Zeydanlıoğlu

 

İster Halep yönünden gelen seyyahlar veya ordular olsun, ister Tebriz veyahut Bitlis tarafından güneye doğru yol alan kervanlar olsun, her bir doğulu ve batılı yolcu muhakkak Mardin’e uğramıştır. Kimi bu kadim şehrin kalesine değinmiş ve yoluna devam etmiş, kimi de günlerce veya haftalarca kalarak, hatta yıllarca orada yaşayarak şehrin o dönemine dair muazzam notlar tutmuştur.

 

Özellikle 1700 -1900 yılları arası yoğunlaşan batılı seyyah, asker, tüccar, diplomat ve misyonerlerin kaleme aldıkları günlükler, raporlar ve kitaplar sayesinde, bu eşsiz şehirlerimiz hakkında çok önemli bilgilere sahip olmaktayız.

 

Mesela 1830’larda Mardin’i ziyaret eden Avrupalı bir seyyah şöyle yazar:

‘Şehirde 3000 aile yaşamakta. Bunların 500’ü Katolik Ermeni, 400’ü Yakubi Süryani, 250’si Katolik Süryani, 100’ü Keldani, 10’u Yahudi ve geri kalanı da Arap ve Kürd ailelerden oluşan Müslüman ailelerdir ki Kürdler çoğunluktadır’

 

Mardin tarih boyunca birçok değişik hegemonyanın etkisinde kalmıştır. Romalılar, Bizanslılar, Asurlular, Ermeniler, Araplar, Mittaniler, Medler, Persler, Moğollar, Merwaniler, Eyyubiler, Artuklular, Sasaniler, Safaviler ve Osmanlılar gibi. Bu toplumlar ister istemez bu kadim şehri her yönüyle etkilemiş ve kâh şehrin siluetinde kâh sosyolojisi ve inancında köklü değişikliklere neden olmuşlardır. Mardin’in geçmişinde iz bırakan bu toplulukların bazıları, yapmış oldukları eserlerle ve bu eserlerin üzerindeki kitabelerle bizlere somut bilgiler vermişlerdir. Bu bazen bir cami, bazen bir kilise, bazen de manastır, han, hamam, köprü veyahut Mardin’de darp edilmiş bir sikke olabilmektedir. Fakat Mardin’in adının anlamı ve bu adın nereden geldiğine dair ne yazık ki elimizde somut veri olmamakla beraber, birçok rivayet mevcuttur. Her ne kadar Roma ve Bizans kaynaklarında da Mardene ve Mardie şeklinde geçiyor olsa da onların anlam ve kökenleri hakkında bir malumata sahip değiliz. Ancak bazı rivayetler öne çıkmaktadır.

 

Bunlardan ilki, Mardin isminin Aramice (Süryanice) kale anlamına gelen Mardo kökenli olduğu ve diğeri ise Milattan Sonra 200’lerde yaşamış olan Sasani hükümdarı I. Ardeşir tarafından buraya yerleştirilmiş savaşçı Mard toplumundan dolayı verildiğidir. Süryani kaynaklarında sadece Mardo’nun geçmediği Merdi, Merde, Marda ve hatta Mardin olarak da geçtiğini de belirterek, I. Ardeşir’den çok öncesinde de aslında MARD isminin yazılı kaynaklarda geçtiğinin altını çizelim. Zira Yunanlı tarihçi Ksenofon tarafından Milattan Önce 400’lerde kaleme alınmış olan Anabasis adlı eserde, Helen ordularının Kardukhların (Kürdlerin) ülkesindeki Kendrites Nehri (Bitlis – Botan Çayı) mıntıkasından geçerken Khaldeilalar ve Mardialılar ile karşılaştıklarını belirtir.

 

‘İki plethron genişliğindeki nehir Kardukh ülkesini Armenia’dan ayırıyordu. Nehir Kardukh Dağları’nın 6-7 stadion uzağındaydı. Helenler sabah uyandıklarında nehrin karşı kıyısında silahlı atlılar gördüler. Atlıların arkasında, nehre yakın tepelerde mevzilenen piyadeler vardı. Bunlar Helenlerin Armenia’ya girişini engellemek isteyen Armenialı, Mardialı ve Khaldeialı paralı askerlerdi. Khaldeialıların uzun hasır kalkan ve mızrak taşıyan cesur askerler oldukları söyleniyordu’

 

Khaldeialıların tarihteki Kürd Xaldiler olduğunu zaten biliyoruz. Helen ordularına yedi gün boyunca Khaldeialılar ile zorluk çıkarmış ve onları engellemiş olan bu Mardialıların da bir Kürd topluluğu oldukları kuvvetle muhtemeldir ki hem Milattan Önce hem de Milattan Sonra Yunanlı tarihçilerin yazdıklarından yola çıkarak bu söylenebilir.

 

Mardin’in ismine ve adlandırmanın arkasındaki efsaneye dair bir rivayeti de ünlü seyyah Evliya Çelebi seyahatnamesinde aktarır:

 

‘Mardin dağındaki büyük bir mağaraya Yunus Nebi mabedi derler. O asırda bu dağa Şahika Dağı derlerdi. Bu mağaralarda bir ejdarha çıkıp Hazret-i Yunus’a iman edenlerden binlerce ümmeti yemişti. Sonra nice inanmayanlar, Hazret-i Yunus’tan mucize istemişler ve ‘bu dağdaki ejderi öldürürsen sana iman ederiz’ demişler. Hazret-i Yunus Aleyhisselam da hemen peygamberlik kuvveti ile o ejdere bir taş vurup öldürmüş. İnanmayanlardan yaklaşık 3 bin kişi iman edip dağda oturan Hazret-i Yunus’a komşu olmuşlar. İşte bu dağda ejder olduğu için dağa MAR (yılan) şehre de Mardin demişler’

Başka bir rivayeti ise 1800’lerin üçüncü çeyreğinde Mardin’de bulunmuş batılı bir misyonerin notlarından öğreniyoruz.

İncelediğim batılı seyyah ve misyoner notları arasında karşılaştığım bu anlatım, Mardin’deki Amerikalı misyonerlerin ülkelerine gönderdikleri bir mektubun Amerika’daki misyonerlik merkezinin 1870’lerde yayımladığı mecmualarında yer almış. Aylık olarak Boston’da yayımlanan ‘Kadın için Yaşam ve Işık’ anlamındaki Life and Light for Woman adlı bu mecmuanın Ocak 1879 cilt IX sayı 1 ibareli baskısında, Mardin isminin Kürdçe olduğu ve bu ismin de Kürdçede ‘deli adam’ anlamına gelen Mêr-dîn’den geldiği belirtilerek, bu tanımlamanın bir de efsanesinin var olduğu yazılmış. Ayrıca Mardin’de konuşulan dillerin Arapça, Kürdçe ve Türkçe olduğunu ve şehirdeki Amerikan Misyonerlerinin (okulunun) odaklandığı kitelenin de özellike Arapça konuşan ahalinin olduğu da zikredilmiş. Ek bir açıklama olarak da Mardin’i büyük ihtimalle ilk ziyaret eden Amerikalının Dr. Grant olduğunun geçtiği anlatımda, bu şehre Amerikalı misyoner olarak gelip yerleşen ilk kişinin de Musul’dan Mardin’e 1858 yılında kaydırılan Bay Williams F. Willams’ın ve onun eşinin olduğu detayı paylaşılmış.

 

 

1879 yılında Mardin’deki Amerikalı misyonerler tarafından kaleme alınmış ve çok güzel bir Mardin gravürü ile birlikte yayımlanmış olan bu anlatımı, aslına sadık kalarak sizlerle paylaşıyorum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MÉRDÍN (MARDİN) İLİNE BAĞLI İLÇELER:

      Derika Çiyayê Mazi: Derik
      Kerboran: Dargeçit
      Koser: Kızıltepe
      Mehsert: Ömerli
      Midyad û Êstil: Midyat
      Nisêbîn: Nusaybin
      Reşmil: Yeşilli
      Stewr: Savur
      Şemrex: Mazıdağ

MIDYAD

KURDISH CITIES

 

 

 


Foundation For Kurdish Library & Museum