Home †|††DestpÍk††|††Ana Sayfa












by Mirella Galletti

cristiani del Kurdistan  è un libro di Galletti Mirella pubblicato da Jouvence nella collana Guide, con argomento Curdi - 9788878013483.

EAN (ISBN-13): 9788878013483
ISBN (ISBN-10): 887801348X

Publishing year: 2003
Publisher: Jouvence










































Stewr, Mêrdîn

Islamist Turkish Army destroyed this village. Since 1990 ten thousands of Kurdish villages burned down by the Turkish Islamist Army which stil is in NATO





Shamûnê Hannê

1870 - 1964











Bsorîno - Tûrabdîn, Bagok































Gundê Kiwêx






















Telata Dêra Gundê Xaxê li Midyadê































Kurdish Christians, photo 1933



















BABÊ MA [ Our Father
 ku derûnit ser asman
muqaddes bit navê te;
Bideî a ma beheşta te.
Debit amrada Te ser asman û ser erd.
Îro û axir ro, têra nan bideî a me. Efû bikeî guna me,
Sibi em efû bikin er ku çêkiria me zerer ya zahmet.
Û navêjî me nav texerib, amma xalas bike me ji xarabiya, Amîn ]

Orjînal: Kurmanciya Kevn ji hêla Garzoni:












- M. Dehqan: Independent researcher


Abstract. Contacts between Kurdish culture and that of the Syriac — whatever we take “Syriac” to mean in this context — have a long and tricky history which for many fields is still far from sufficiently studied. All researchers, however, do agree that these contacts caused a more important Kurdo-Syriac field in which a considerable number of manuscripts dating from about the 18th century onwards are written in Syriac characters adopted to suit the Kurdish language. This Kurdish language written in Syriac characters is called Kurdish Garshuni and the following brief note presents a hitherto overlooked manuscript of such a Garshuni material.

The MS Sachau 204 is of considerable interest, first because
the matter which it contains is Kurdish, and this
language is rarely found written on this material; secondly
because the script is Syriac, which is more usually
found applied to the Arabic language. The existence of
such Garshuni texts has been known since the 19th century,
when the well-known Sachau mentioned Kurdish
occurrence in some Garshuni manuscripts in the Berlin
Library [1]. In 1970 K. Fuad published a catalogue of
Kurdish manuscripts kept at Berlin Library, including
the Garshuni ones, which is the standard catalogue up to
now. In his catalogue, the author essentially presented
the normal Kurdish manuscripts written in Arabic script
as his basic concern. Much less attention has, however,
been paid to the Kurdish Garshuni manuscripts. It is
even possible to say that the Kurdish Garshuni section of
the catalogue is based on the Sachau's catalogue [2].
The unique MS Sachau 204 consists of 6 folios and
is written on yellowish paper in a somewhat cursive Estrangela
script with the usual diacritical points. There are
14 to 15 lines per folio; with the dimensions
15.0×10.0 cm and the text area 12.0×7.5 cm. While the
text is written in black ink, some diacritical points and
punctuations are in red ink.
Not only the completeness of the manuscript is unidentified
but the date and place of producing of the
manuscript are also unknown. It is possible that the depository
of the manuscript was connected to northern
Iraqi areas as most of the Kurdish Garshuni manuscripts
were brought from there and presented to Berlin Library.
The emergence of the manuscript from Iraqi areas may
also be explained by the fact that E. Sachau, in his pursuit
of Syriac manuscripts, essentially depended on the
help of Jeremias Shāmīr, a deserter and dealer in manu-
scripts himself from the Monastery of Alqōsh, 40 km
north of Mosul in Iraq.
It is, however, possible to assume that Iraqi depositories
of the Kurdish Garshuni manuscripts kept at Berlin
Library are not always accurate, and new places should
be established for some of them. The very brief information
contained in Fuad's catalogue correctly clears that
Sachau 204 is a manuscript from ╥ur ‘Abdin in the eastern
part of Mārdīn province in Turkey [3]. Another evidence
making obvious the more western depository of
the manuscript is the script.

The MS Sachau 204 is written in Serto (West Syriac)
with the vowels which are less often seen with the Estrangela
script. The script employed by the author of MS
Sachau 204 may provide a clue to the obscure origin of
the present manuscript and its emergence as a distinct
Kurdish Garshuni script. The script is unique among the
scripts of Kurdish Garshuni fragments, especially those
from Iraqi regions [4], and it is precisely this uniqueness
that makes it so difficult to contextualize.
In this script n (and z) and š can be confused; k and b
can also be confused. It is usually unclear where vowels
are placed: ah or ha, eh or he. According to Syriac script,
for the letters b, g, d, k, p and t no distinction is made
between the hard and soft pronunciation (quššāyā, rukkākā).
Here, d, g and t are marked with a red dot above
which can be considered as a quššāyā, marking occlusive,
non-aspirated pronunciation. Sometimes p is given
with three dots below which is very rare in Syriac script.
It can be pronounced as p, p’, f, v or w. The letter p with
a single dot above can be considered as f. The letter b is
strangely given with both two or three dots below which
may indicate b, v, w, or even p. When k is marked with
quššāyā (a dot above) it is used for k, k’, or perhaps x,
while k marked with rukkākā (a dot below) indicates
velar fricative pronunciation x, k’, or k.
Finally, mention should be made of the language of
manuscript. It is written in the Kurmanci dialect of Kurdish
and very possibly with a dialect which was common
in and around Mārdīn. Everything is in Kurdish. Unlike
some of the Kurdish Garshuni manuscripts, which contain
some Neo-Aramaic or Turōyō beginning / colophon,
this manuscript remains in Kurdish. It is hard to recognize
a rhyme pattern for the poetry or divide the text in
verse lines. Although the quality of the rhyme gave rise
to some criticism, the language of the text enjoys at least
a somewhat lyrical shape. The signs and the punctuations
of the manuscript (crosses, semicolons and dots) do
not help to explain the verse meters of the text. In view
of the strong Kurdish oral tradition, however, the style
can be sometimes considered as a kind of rhythmic prose
(saj‘). My reading of the first and the last lines follows:

Incipit (fol. 1r, lines 1—2, fig. 1):
dnazik ta serê ma bestin bakbankeh dih şîina lō mirino te nehişt ’em têr sefe bikin live (dinyaê betale) …delicate. You have tied our head… to the pile of mourning [5] you death, you have not allowed us to enjoy enough in this perishable world Excipit (fol. 6r, lines 14—15, fig. 2): (şînîya) bihare û rîhan û gul-çiçeke we-live baybûn û susine (the reenery) of spring, and sweet basil, and rose and flowers and to chamomile and blue fragrant flower.

N o t e s

1. Cf. Sachau, 1899: 434—37, 442—444.
2. On Sachau 204 he is almost completely quiet. For details,
see Fuad, 1970: 121—126.
3. Ibid.: 124.
4. Cf. Dehqan & Mengozzi, 2014: 62—67.
5. The translation of the first line is somewhat problematic.

The transliteration of the line is as follows: dnāzek tā sareh mā basten bakbankehdehšinā. The first word nazik “delicate”, which is a common word in the region, sounds better
thank nêzîk “near to”, but an adverb “delicately” should be termed bnāziki as far as I know. I suspect dnāzik belongs to a preceding line, that is, dnāzik ends a sentence. If we had the lines before dnāzik we could investigate them carefully. The following words tā sareh mā basten bakbankehdehšinā could be an independent sentence. The whole thing is of course complicated by the obscure bakbankeh. My translation “pile of mourning”, based on şîn “mourning” sounds good. Then I have the problematic -ā after šīn unless it is the copula for “is”.

R e f e r e n c e s

Dehqan, M. & Mengozzi, A. (2014), “A Kurdish Garshuni poem by David of Barazne (19th century)”, Hugoye: Journal of Syriac Studies, vol. 17/1, pp. 53—79.

Fuad, K. (1970), Kurdische Handschriften. Verzeichnis der orientalischen Handschriften in Deutschland 30, Wiesbaden: F. Steiner.

Sachau, E. (1899), Handschriften-Verzeichnisse der königlichen Bibliothek zu Berlin. Verzeichniss der syrischen Handschriften,
Berlin: A. Asher & Co.

A c k n o w l e d g e m e n t s

* I would like to express my gratitude to Alessandro Mengozzi for his suggestions especially in connection with the transliteration of the text.

I l l u s t r a t i o n s

Fig. 1. Kurdish Garshuni poem. Paper, 15.0×10.0 cm, 6 folios. Staatsbibliothek zu Berlin-Preuβischer Kulturbesitz, call No. Sachau 204, fol. 1r. Courtesy of the Library.
Fig. 2. The same MS, fol. 6r.


Key words: Kurdish, Garshuni, Syriac, poetry, Kurdistan



Kürdistan coğrafyası tarihi çok eski olduğu gibi, Kürd Ulusu'nun da tarihi öyle kadim ve eskidir.

Hemen hemen hiç istisnasız bütün İLK dinler, hatta din kültürü ilk olarak tarihî Kürdistan coğrafyasında doğmuştur. Çünkü tarihi Kürdistan coğrafyası, insanlığın insan olmaya İLK adım attığı en İLK kadim mekandır. İnsan düşünmeye bu cennetşmsi rahat mekanda başlayabilmiştir ancak.

Hıristiyan kürdlerin tamamen tasfiye edilmeden önce, kendini bir kısım müslümanların merhametsiz ve şiddetli tasfiye saldırılarından korumak için, diğer eski bir kavim olan süryani kavmiyle ve hatta ermeni kavmiyle birleşmeye gitmiştir. Süryanilerin arasında kürdçe konuşan işte bu hıristiyan kürdlerdir. Bunların dini metinlerinin kürdçe yazılmış ilahi kısmına GERŞÛNÎ denir.

Araştırmacı M. Dehqan daha önce bu gerşûni ilahileri bize tanıtmıştı. Resimde arami alfabesiyle yazılmış bir Gerşûnî metni görülmektedir.

Ayrıca Ramazan Ergün. adlı bir kürd araştırmacısının da bu konuda şimdiye kadar kitap halinde hala yayınlanmamış olan kapsamlı bir derlemesi vardır.









Dêra Hedbşabo, Mêrdîn


Kürdistan kırsalındaki kiliseler, bağnaz müslümanların (isis) saldırılarından korunabilmek için mahkem bir mimariyi tercih etmiştir:

- They are the earliest churchs of The Christianity

Kristna kyrkor i Kurdistans landsbyggd har valt en fortliknande svår åtkomlig arkitektur på grund av Turkiets (islamism-sharia-isis) icke-toleranta ställning
mot den icke-muslimska befolkningen i regionen.

Turkiet försöker alltid organisera den lokala muslimska befolkningen mot den andra befolkningen för att så konflikt bland folk tillhörande olika religioner.
Som till exempel Turkiet bildade under 1990-talet en beväpnad islamistisk rörelse bland kurderna och av muslimska kurder i Kurdistan: den så kallade islamistiska
väpnade milissen den turkiska Hizbollah rörelsen. Iran har också en egen Hizbollah rörelse. Denna terrorrörelse mördade 10-tusentals kurder, främst kurdiska intellekuella.
Den turkiska staten backade upp den med underrättelse, vapen och vägledning.. Turkiet tillämpar den klassiska imperialistiska metoden: söndra och härska.























Kurdish Peshmerga soldiers are not like islamistic TURK-ARAB & PERSIAN ARMY - Peshmergas has respect for religious and ethnical diversity
From left second, sitting: Franso Hariri a Christian Kurd Peshmerga soldiers who was killed in an islamic suicide bomb attack in the begining of 2000.
Kurds were not muslims from the begining. Kurds are forced to Islam by sword and blood after many big massacres on the Kurdish people.
Still there is a small christian Kurdish minority in Kurdistan.





Din bağnazlığı, din gericiliği, din mutaassıplığı, din fanatizm ve köktenciliği konusunda dünya şampiyonu olan Ortadoğu’da, insan olmanın en asgari ölçütü: kendi dininden olmayanlara karşı gösterilen tolerans ve hoşgörüdür.

Bu konuda sizce hangi millet veya milletler ilk sıralamada yer alabilir?

Bu sıralamanın birinci basamağında elbette ki ülkeleri mülti-inanç mekanı olan KÜRDLER bulunmaktadır. Çünkü kürdler ülkelerinde bulunan ayrı din mensubu birey ve kavimlere karşı hiçbir zaman İSLAM CİHAD’ı benzeri ZORLA YOKETME savaşları başlatmamışlardır. Ama müslüman araplar, türkler ve farslar tarihlerinin her dönemlerinde gayri müslim her ahaliye karşı irili ufaklı oldukça çok cihad savaşları vermişlerdir.

Ne hıristiyanlar ve nede yahudi veya başka bir millet kendi ülkelerindeki değişik din ve inanç topluluklarına soykırım (cihad) uygulamamışlardır.

Ortadoğu’nun en insani toplumu iki tanedir. Bu iki toplum hiçbir zaman başka bir inanç topluluğunu zorla sindirmemiştir. Bilakis hep kendileri, kendi dini inançları yüzünden müslüman türk, arap ve farslar tarafından baskı, takibat, katliam ve soykırımlara maruz kalmışlardır.

1- Kürdler
2- İsrailığulları (yahudiler)








Journeys in KURDISTAN
Northern Mesopotamia - 1907

by Mark SYKES

Nasıl ki bir kısım hıristiyan kürdler kendi müslüman olmuş kürd kardeşlerinin zulmünden kaçarak süryani kilisesine biat edip süryani kilisesine sığınarak zamanla süryanileşmişlerse, aynı şekilde de bir kısım hıristiyan kürdler ermeni kilisesine biat ederek ermeni kilisesine sığınarak zamanla ermenileşmişlerdir. Örneğin ermenilerin içinde hıristiyanlaşmış kürd aşiretleri vardır. Ermenilerin ''reştonan''larının kökü kürdlerin reşkotan aşiretidir. 'Mamigon''lar, kürd aşireti (badıkanlıların bir kolu olan) mamikan aşiretinden gelmedir. ''Bakravani''ler, kürdlerin bekiran aşretidir Hakeza.. vartayanlar, kürd varto aşiretinden.. Cudi aşreti (Hrant Dink'in eşi Rakel Dink'in mensup olduğu aşiret. Zaten Rakel Dink bunun için Aram Tîgran gibi güzel kürdçe biliyor). Bunların hepsi kürdtür. Guti = goyan, kotan aşiretleri hala kürdlerin bu eski adını taşıyor. Ayrıca Batı Kürdistan'ın başkenti Qamişlo'da Mamigon adlı birçok kafe ve restorant bulunmaktadır . .

Guti dağı arapça telafüz şekliyle Cudî olarak aslına uygun olmayan yanlış bir şekilde telafüz ediliyor. Aslında Guti/Gudi Dağı'dır.








Which destroyed by Turks 1916.
It restaorated by The Kurdish-Administred Diyarbekir Municipality 2010.
But it detroyed again by Turks in 2016










Êvarek li Mêrdînê, Wêne: M. Bozarslan










KURDISTAN - Christian from Diyarbakir - Chaldeans from Mardin Province. Publ. Capuchine Fathers, 1910











Kurdistan Missionary 1923. Woman in the middle: Freya Stark











Etnik-antropolojik gerçekler ideoloji ve din vasıtasıyla asla değiştirilemezler. İnsan neyse hep odur ve hep o surette kalıyor ve kalacaktır.
Bilindiği gibi, asurlar hamitik-semitik bir halktır. Özellikle ve genellikle burunları uzun, saçları kıvırcık ve tenleri siyahtır. Zaten günümüze kadar gelmiş asur tarihi kabartmalarından da bunu çok rahatlıkla görebiliyoruz.

Bununla birlikte Kürdistan'da, Suriye'de, Irak'ta, Lübnan'da bir kısım asuri olmayan hint-avrupai, sarışın, mavi gözlü, hıristiyan
topluluklara rastlanmaktadır ve bunlar genellikle Doğu Asuri hıristiyan dini mezhebine mensupturlar. Asurice'nin ne batı (aşûrî) ve nede doğu (süryanîce)
lehçesini bilmiyorlar. Bunlar arasında asurice'yi ve suryani'ceyi bilenlerin ekseriyeti de sonradan öğrenmişlerdir. Çok güzel bir kürdçe konuşurlar. Kürd Prensi Mir Celadet Ali Bedirxan'ın ''en güzel, en tam, en eksiksiz kürd mahalli şivesi olan Torê-Hevêrka lehçesi'' dediği Botan'ın bu lehçesini konuşurlar. Bu gurubun konuştuğu birinci dil kürdçe'dir. Ekseriyeti süryanice'yi bilmediği gibi kürdçe'den başka bir dil de bilmezler.

Bu konuda hem batılı ve hemde doğulu zengin
kaynaklar olmasına rağmen ideolojik-siyasi ve dini-siyasi nedenlerden dolayı bu gerçek hep karartılmış durumdadır. Ama güneş balçıkla sıvanmaz. Çünkü onlar, anatomik olarak kürdlerin ekseriyeti gibi, sarışın mavi gözlü kürdlerdir aslında ve halk gurubu olarak asurilerin arasında kendi benzerlerinin olmamasına rağmen, kendine kürd demiyor ama 'asuriyim'', veya ''süryaniyim'' diyorlar.

Tıpkı yüzbinlercesi hemde kürdçe olarak ''ez tırk ım'' diyen asimile olmuş kendi aslını inkar eden kürdler gibi. Ama tabii ki bunlar 'ben türküm' demekle asla türk olmuyorlar . İşte asuri ve süryanilerden başka bir halk gurubuna mensub olan kesimler, yani aslen kürd olan bu sarışın ve mavi gözlü hıristiyan ''süryani'ler'', ''biz asuri'yiz'' veya ''biz süryaniyiz'' demeleri gibi, aslı astarı olmayan bir iddiadır. Bu duruma işaret eden yüzlerce yazılı belge vardır Bu belgelerden bazılarını burada veriyorum:












Birtakım asuriler yurt dışında memnuniyetle 'biz Türkiye asurileri-süryanileriyiz derler: Oysa Türkiye'nin asurileri, süryanileri YOKTUR. Kürdistan'ın, Bet-Nahrin'in
asurileri-süryanileri vardır. Yukarıdaki kitap gibi yüzlerce ve hatta binlerce kitap'ta da bu konu işlenmiştir. Kürdistan Bet-Nahrin'in anavatanıdır bugün.
Kürd halkı ile asuri ve süryani halkı biribirine en eski, en yakın iki komşu halktır. Ama türk devleti ise bu her iki halkı da katliam ve soykırıma uğratmıştır:
Bunu bildiği halde ben Türkiye'denim diyen süryaninin, asurinin ve kürdün yüzünün kızarması lazımdır.


işte bakın Ortadoğu'yu çok iyi tanıyan 1800'lü yıllarda yaşamış Mark Sykes'ın kitabı da bu konuyu anlatmış.
İstabnbul'daki ermeni nüfusun çoğu, 1800'lerin sonunda ve 1900'lerin başında (1915) yapılan büyük
ermeni katliam ve soykırımlarından sonra oraya sürgün edilmiş ermenilerdir. Onlar Türkiye ermenileri asla değildir. .




Journeys in KURDISTAN
Northern Mesopotamia - 1907






















Foundation For Kurdish Library & Museum