EARLIEST HISTORICAL KURDISTANICA ZAROASTRIAN & CHRISTIAN LITERATURE

FOUND IN KURDISTAN


(Most of Them With Unknown Current Location)

 

Home |Destpk|Ana Sayfa

 

 

ONE OF THE EARLIEST BIBLE

Click to read the history of a rare book which has been found in a cave in Kurdistan (Qilaban) and how it fell into the hands of theTurkish authorities (Use Google Translate)


A recently (2008) found old book in Northern Kurdistan writen on skin

Unknown Current Location because of the neglect and failure of the Kurdish Regional Government of Southern Kurdistan

 

 

 

 

 

According to the news on Kurdish and Turkish media one of the earliest Bible book is newly 04.02.2019 fond in Amida Kurdistan and it is confiscated bu islamo-fascist
and anti-semit Turkish state's military forces to be destroyed.

 

 

 

 

 

 

HOLY BOOK AVESTA

- The Holly Book of The Zaroastrian Beliefe / Religion

2000 years old Kurdish Holly Book
Writen in Kurdish [A]hurami dialect
found in Eastern Kurdistan-2014

Unknown Current Location because of the neglect and failure of the Kurds

Another Handscript of the
HOLY BOOK AVESTA Found in Kurdistan

 

 

 

 

 

 

 

A NEWLY FOUNDED UNIDENTIFIED HISTORICAL CHRISTIAN LITERATURE IN KURDISTAN

 

 

 

 

Unknown Current Location because of the neglect and failure of the Kurds

 

 

 

 

 

 

 

 

Unknown Current Location because of the neglect and failure of the Kurds

Du Pirtken proz ya Ezdiyan Kitba Cilwe u Mishefa Re hene. Kitba Cilwe (Ktaba Wahiy) fermann Melek Tawus vedibje; Mishefa Re j rzik rgeznv ol avabna dinyay, bingeha mirovahiy, roka Adem Heway vedibje.



Prof. Cell Cell

MISHEFA REޔ BI ZAR DI NAV SSTEMA QEWL BEYTN ZDIYAN DE...

Li dawiya sedsala XIX destpka sedsala XXan ji aliy zanyaran ve du pirtkn zdiyann proz ketin dest xwendevanan. Yek ji wan Kitb Celwe b, ya din j Mishefa Re. Nivsara van her du pirtkn xef (sihr) hatin xwendin bi pirtkek tev wergera wan a bi ziman alman bi weandineke lngustk ve bi dest rohilatnas Awusturyay Martn Hartmann di sala 1913an de li Wiyanay hatin belavkirin.[1] Ev her du pirtk bi naveroka xwe balk bn. Balkiya van destnivsan ji aliy zanyariy ve heta roja ro j dom dike. Ev destnivs ku bi ziman kurd hatibn nivsandin, heta nika li end zimanan hatine wergerandin li ser wan end lkoln wutar (gotar) hatine belavkirin.[2] Malmat li ser heyna destnivsa Mishefa Re Kitb Celwe di nav zdxan de tune bye. x prn zdiyan li ser van pirtkan qal nekirine. Bawer dikim belk di nav oldarn zdiyan de j km meriv hebne ku li ser van her du destnivsan haydar bne. T famkirin, ku xwendina van nivsaran qedexe bye, ji ber ku tpn nivsa van pirtkan bi xef bne him j axaftina li ser wan qedexe bye. Bi git li ser zdiyatiy hem rohilatnas, dplomat, rw, dost nedostan nivsne.[3] Pirtk wutar bi ziman frans, alman, ngilz, tal, rs, ermen, ereb, tirk her wiha bi gelek zimann din ap bne, l piraniya wan her ten li dora ola zdiyan zivirne bi zanna xwe di krahiya brbawe- riya zdiyan de nikaribne niqov bibin. Ji ber v j li ser zdiyan ola zdiyan gelek titn nerast bbingeh hatine nivsandin. Pit apbna Kitb Celwe Mishefa Re li bal zanyaran hv peyda b ku ji vir ha de kmzanna li ser parastina zdiyan d ji hol rabe. Di saln pawextiy de lkolna li ser zdiyan parastina zdiyan bi alak p ve pirtk, wutarn n yn balk ap bn. L dsa j valahiya mezin di zanna bingeha ola zdiyan de berdewam dikir. zdiyat dima veart. Di saln sh de rohilatnas Roger Lescot li Sriy xwe xerk kir li ser lkolna zdiyatiy. Di encam de lkolneke giranbiha belav kir.[4] Di pgotina v pirtk de Roger Lescot da xuyakirin, ku zanna zdzm d nvco be, ne tam be, heger qewl beytn zdiyan neyn vekirin. Baweriya Roger Lescot bbingeh nn b. Xezneya qewl beytn zdiyan ew bingeh b, ku hem qeyde-qann qirarn rewa zdiyatiy, flosof jiyana civak t de wek kodksa tam bi zar (devk; ne nivsk) ji bo parastina ola zdiyan ciy xwe girtib. ert girng ji bo jiyandariya qewl beytan, ew qedexebna nivsara wan b. Divt hem bi zar bihatana parastin. Ev ert ji karaktra xefbna ola zdiyan dihat, mecalek b ku bingeha ola zdiyan nekeve dest kesn ne zd. Ji bo ku qewl beyt li dem dewranan bijn wek destra bingehn di nav civaka zdiyatiy de bguhastin bimnin, sstmeke taybet hatib avakirin nek taybet j -na Qewalan- ji bo xizmeta ber v kar hatib avakirin. Tab ji ser nivsara qewl beytan ro j bi rima ol nehatiye rakirin. Rola qewl beytan di jiyana zdiyan de h j bi giran maye. Lbel ji ber guhastina ertn sosyal-abor di nav zdxan de di bin bandora dijwariya jiyana poltk gelr de li dewletn Rohilata Nzk, civaka zdiyatiy ro gihtiye dereceyeke n; jiyana xwe cudakirin, xwe veartin ji bo parastina ola zdiyan d qels bye, krhat nn e. Rmecaln (derfet; mkan) n vebne ji bo peywendiyan (komunkasyon) li navbera xelq dorber li navbera gel dewletn dinyalik. Xwendin nivsandin di nava zdiyan de qedexe bye. Viya j ertek giring bye, ku parastina zdiyan bbandor paqij maye. Tevli v, di nveka sedsala XXan de ekere b ku jiyandariya qewl beytan di nav oldarn zdiyan de di bin xeter de ne, pir zeyf km bye. Di civakn zdxan, ku bi snorn as ji hev qutby bn, zanayn bingeha qirarn zdyatiy, talib hostayn qewl beytan bi tek tkan mabn. Gotina min bi taybet li ser zdxana komarn Sovyt Sriy ye. Lbel awa ev her du civak, wisa j p re civaka zdxana raq, berebere ber bi ronakbriy ve di, di riya perwerdey de ber bi hlann zanyariy ve di. Jiyana n ertn nexwendewariy ji navber radikir. Di saln 50-70 n sedsaliya XXan de xwendewarn pn ji nav zdiyan xizmeteke mezin ji gel xwe re, ji zanistiya cihan re kirin. Wan bala xwe dan ser zanyariya zengn a li ser qewl beytan. Di van salan de li du ciyan, li Ermenistan li raq ji hev bxeber entelektueln zdiyan dest bi civandina qewl beytan kirin. Ew bn saln girng, merheleya pn di kar berhevkirina qewl beytn zdiyan de. Li raq Xell Cind Xidir Silman bi eleng dest bi civandina qewl beytan kirin du pirtkn hja raber xwendevanan kirin.[5] Li Sovyta ber bi dest Ordxan Cell Cell Cell ji nava zdiyn Ermenistan, Gurcistan Sriy dora 166 qewl beyt hatin civandin, ji vana 56 ap bne.[6] Qewl Qerefirqan di nav sstma qewl beytn zdiyan de di crga qewln giran beran de c digire. Balkiya v qewl ji nav w dest p dike. Qere peyveke tirk ye bi ma- naya re de ye Firqan (bi alman -offenbarung) peyva ereb ye, ku di dn slam de wek pirtka proz, ptt ji bo Quran t karann. T manaya zanna li ser jiyan bendan, ku ji bal Xwed hatiye ji wan re bye qiyasa bik ibhet. Peyva Firqan kar tnin wisa j li ser berhevdana (muqayesekirina) qewl-qirarn ku ji bal Xwed derketine piy bi zar (devk) hatine parastin pa ketine nav defteran, wek mnak em bibjin Talmdn yahd, Bavn kins di xaparziy de, yan j ku ji hedsan pk hatiye di slamiyet de. Navlkirina Mishefa Re Qewl Qerefirqan manaya wan yek e; yan, deftera re, pirtka re. Her du gotin j ji bo pirtkn proz tne karann. Ji bo berhevdana Qewl Qerefirqan berhevdana w bi pirtka Mishefa Re re li ber dest me s axn v qewl hene: 1. Li sala 1976an li Ermenistan, li nehiya Hoktmbryan, gund Tsaraat, ji Mem x Reo me girtiye. (24 sebeq in). 2. Li sala 1982an li Sriy li qeza Efrn li gund Erqbar ji x El me girtiye. (58 sebeq in) 3. Li sala 1999an li Dihok Herma Kurdistan (raq), ji x Elo me girtiye, yek w li sala 1995an ji qewal Xidir hilda b. (52 sebeq in). avkaniya van hers qewlan yek e. Cudatiya navbera van her ten li ser kvkirina (di zdyatiy de jibrvekirina sebeqan) hinek sebeqan e, yan ji guhastina hinek peyvan e. axa pin, ku li Ermenistan me nivsiye gelek sebeq ji nv zdetir j winda bne. Cudat di navbera her du axn din de km e. Jiyandariya v qewl li s hermn zdnin, di nava s birn zdxan de: li Ermenistan, Sriy raq, ahidiya v yek dide ku Qewl Qerefirqan heta roja ro j giringiya xwe, krhatina xwe ya fonksiyonal li nav gel winda nekiriye. Qewl Qerefirqan bi stl struktura swirandin, ziman forma pkanna helbestiy (nezm), li nav sstma qewl beytn zdiyan, ji yn mayn cuda nabe. Dmek krtern ekerekirina dema swirandina v qewl yn mayn yek in. Li ser v bingeh em dikarin dema swirandina Qewl Qerefirqan sedsaln 12-14an nas bikin. Pirtka Mishefa Re Qewl Qerefirqan bi naverok ne wekhev in. Mishefa Re ji destpk rove dike ka dinya awa bye. Gor w, beriya ku dinya ava bibe cewahirek hebye, ew cewahir il hezar sal li ser pita teyr Enqer maye pa ji deng Xwed li ser ar ciyan pare bye. Yek bi yek dinivse, rojn bna her heft mrn dwan. Bi kurt disekine li ser avakirina gemiy hatina Xwed tev her ar melekan ve li Lalia Nran cgirtina muqedes li ser erd. Kurtaya behskirina ser kirina hm mr melekan, roka ser Adem nav bi nav branna titn qedexe ji bo zdiyan, her wisa rokirina navn padahn ku li Rohilata Navn ji kevnedem ve hukumdariy kirine, me tne li ser w ikberiy, ku ev pirtk li demeke dereng bi dest zaneyek qirarn ola zdiyan hatiye nivsandin. Dema em hem pirsn ku di v pirtk de c girtine didin ber hev, em dibnin ku di bingeha w de navaroka end qewlan c girtiye. i ye navaroka Qewl Qerefirqan? Qewl bi motva ku bi tpoloj xussiyeta swirandinn sofstiy p re heye, dest p dibe. Di qewl de guftugo li ser heqqeta axaftina padah e, ango Xwed ye, li ser faktoreke girng ji parastina zdiyatiy: kifkirina c girngiya xerqe, smbola sofzm ya mezin. Di nav sofzmiy de dogmayeke bingehn e, gava ku xas ewliya, sofiyn kest sewda dibin li wan peyda dibe hal (kstaz), hing ji v dinyay diqetin digihjin heqqet. Her du sebeqn qewl yn pn ev in: Sibek sewda bm, Hal li min peyda b, Ewil heya axir paday min xuya b. Di hal de li ber kes zd sibeheke proz vedibe, roja ku ulm, berat, xet mir ji ezmanan nazil ser erd bne. Li min xuya b i sibeke sor e, Paday min nazil kir ulm berat, xet mir e. Ya dewr kerem ke, pada te dixne jor e. K ye ew dewr? Dewr Melek Fexredn e. Li Mishefa Re derheqa w de t gotin (sebeqn 8-9) ku ew yek ji heft melekn dwan bye, ku Xwed li roja enbey (em) Melek Turayl xulq kir, ku Fexredn e. Fexredn nsan heywann ruhber, teyr weh xuliqandin li berka xerq dan tevli melekek ji cewher hate der. Qewl ji vir w de li ser axaftina Melek Fexredn li gel Xwed ava dibe. Sebeqn Qewl Qerefirqan bi reng pirs bersivan pey hev ro dibin. Ev diyalog heqqeta xerq dewra w di ola zdiyan de tne zar (tne ser ziman) dibe destr ji bo naskirina girngiya libasn xasan sofiyan. Mtoda karanna diyalog, pirs bersiv di edebiyata olparastiy de, li cem gelek miletan karaktrek mehr naskir ye. Bi v mtod dogma qannn diyanet bhtir bi zelal konkrt tne ekerekirin. Fikir wek rok, bi makkirin (ispatkirin) nay gotin. Ew awa frazayn (biwj; dyom; derbulmesel) kamil ciy xwe girt tne raberkirin. Forma axaftin ji nav Xwed p- xemberan, wek axaftina ji dev wan derket, ew ferzdogmayn diyanet ji bo qeblkirin peyn bhtir bihz erhede (biv-nev; lla; garant) dikin. Pirsa Melek Fexredn li ser xerq, bi diyaloga di navbera w Xwed de dest p dibe: Melek Fexredn p padah xwe vediweste pirsyarek j dike: lahiyo, wehdil qehar heqqet e, Muhbeta ib te ra b, te i j dikete? Bersiv, ekere dike, ku muhbeta Xwed ew xerqe ye. Sebeqn ku li pey v tn, berebere c dereceyn xerq di nav ola zdiyan de didin vekirin. Beriya ku em li ser xerq bisekinin, divt em careke din vegerin ser sebeqa duduyan, li ku dibje ku ulm berat, xet mir ji esmanan nazil ser erd bne. i mana heb ku hema ji destpk, beriya ku ji xerq xeber bidin, van her ar titn proz ji bo ola zdiyan bi br tnin: 1. Ulm ew zann e: zanna rnann zdiyatiy. Ulm zdiyan bi riya qewl beytan, bi makkirina wan vedibe. Dmek, ji ber ku ew ulm bi destra Xwed hatiye andin bo zdiyan, ew titek proz e, ew qewl beyt divt neyn guhastin, neyn n ve kirin. 2. Berat ew nan e: divt li cem hem zdiyan hebe. Berat ji axa geliy Lali, rengvekir bi ava Kaniya Sp t honandin, bik in, bi girbna nokan e. Fonksiyona wan li cem zdiyan wek xadiman e di nav zdiyan de wek nana zdiyatiy t naskirin. 3. Mir Deftereke destnivs e. Di nava zdiyan de gelek car li ser w t axaftin, l bawer dikim kes heta nika mira rast nedtiye venekiriye. Mir ji gotina ereb mawara t bi manaya wr neshet t famkirin, yan, Deftera Neshet. Neshet di nav parastina zdiyan de ciyek girng digre. Bi riya neshetan bingeha moral, etk normn jiyana zdiyan t avakirin. Beyteke taybet li ser nes-het gelek sebeqn serbixwe ji kekla (berhevok, cih ku felek tit civandine) neshet hene. Bend-xann neshet di axaftina her xek her prek de di nav zdxan de tne gotin. Xaxann (bend-xann) neshet ji hev cuda ne, dikarin serbixwe jiyandar bin. Civandineke mezin ji bend-xann neshetan li pirtka Zargotina Kurdan hatine apkirin.[7] Hjay gotin ye, ku gelek xaxann neshet di nav zdiyan de wek nivsarn klask edebiyata kurdan Feqiy Teyran tn naskirin. 4. Xet Bik bi gotina xet tit nivsar t famkirin. L i ji sebeqa pey t her em serwext dibin ku ew xet, Xeta Re e: i sibeke ge e, Paday min nazil kir xetek re e, Ya dewr, kerem ke, pada te dixne il er e. Ji v gotin em tn ser w fikr ku axaftina li ser nivsandina bi tpn re e. Meriv dixwaze bawer bike ku ev gotin li ser Mishefa Re e. Gelo ev dtin rast e yan na, em li vir v bihlin, ku pa l vegerin. L nika em cardin bn li ser diyaloga di navbera Melek Fexredn Xwed de. Ji pirsiyara Melek Fexredn em p dihesin ku xerqe ji muhbeta Xwed bye. Ev zanist angor flosofiya dogmayn sofzm ye. Kes ku xerq feqran ber kiriye ji jiyana ba xwe mehrm kiriye li temamiya roj xwe bi ebabeta (badet; perestin; lavakirin) Xwed gro kiriye, xwe pk nav Xwed kiriye ew li ber dil Xwed hizkr ye qenc e, kirina w bi dil Xwed ye. Xerqe ahidiy dide ku xudan w li ber rehm kerema Xwed ye ew hjay evna Xwed ye. Gor qewl zdiyan xerqe ji esl xas e. Ew li esmn piy berga melekan mr xas bye. x Ad, x Hesen, Nasirdn Sicadn, her ar mrn ku tevli Xwed li merkeb siwar bne, wana ber kirine (li xwe kirine) hatine Lali pa bi daxwaza Xwed nazil ser erd bne. Him xerqe, him havna w: Kaniya Sp piy li esmanan bne, li w der hatine fesilkirin morkirin. Dmek ewana bi bingeha xwe ve proz in. Pr xerq Sultan zd e. Bi saya diyalogn di navbera Melek Fexredn Xwed de li ber me xaleke girng vedibe. Gelo i ye dewr fonksiyona xerq di nav sstema pkhatina civaka zdiyan de? Melek Fexredn dipirse: -Ezz min, te da ser herfa kafir busulmane, Te nazil kir ry va erdan e Encl, Tewrat, Zebr Quran e, Sunetxane bi i tin ehdey man e? Di axa qewl ku li Ermenistan me nivsiye manaya v sebeq pirsa Melek Fexredn dsa zelal ekere t dann: x Ferx Adiya pad xwe deyn dike xeverdan,. Go:- Ezz min, te daye ser peka heman cuhy, file ye, surman e, Daye dest wana ncl e, Tewret e, Quran e, L ew ometek ometa me ye, w p i bne bawer man e? Dmek Melek Fexredn dipirse dvla van pirtkn proz n di nav zdiyan de w i c bigre? Dewsa wan pirtkan ji bo zdiyan du tit tne navkirin: Qewl Xerqe. Bi nezera pin ev her du atrbtn (titn proz) girng: Qewl Xerqe, nzk hev nn in nay bawerkirin ku ewana d ciy Quran, ncl, Tewret (Talmd) Zebr bigrin: We dibje padah min xudan arkan e: - Bel Fexro, ez nazil kim ry va erda qewl xerqe ne, Sunetxane d p tin ehdey man e. Girng e em di bra xwe de xwey bikin, ev peyvn ji nav Xwed got, ku w xerqe qewl andine ji bo ku ew li nava zdiyan ciy van pirtkan bigirin. ik t tune wek bi zanna qewla oldarn zdiyan dibin xwediy dengiza (deryaya) zann. Di nav zdiyan de c fonksiyona van pirtkan divt zengniya zanna qewl beytan, parastina proziya xerq bigire. i ye dewr fonksiyona xerq? Piy em bisekinin li ser berhevdana kirina Xerq li ser ry erd, wek ew li Qewl Qerefirqan t zarann. Xwed gotiye: Wa dibje padah min nran ye: -Bel Fexro, ez xuliqnim s tit qmet ye, M e, zergoz e, m ye, Havn herska ij Kaniya Sp ye, Ij mabn miy zergoz kim xerqe ye. Ji van hers navan: m, zergoz m, dewra m di kirina xerq de me nedt, tune. i ye zergoz i ye girngiya w? Zergoz navlkirina darek ye ji cins darn palt gzan e. Wek li ferhenga Hejar em dixwnin, zergoz cinseke dara gz ya bber e. Ji droka gel kurd bel ye ku iyayn Kurdistan, xasma iyayn Zagros li aliy Kurdistana ran, bi cinseke darek gelek dewlemend bye, bi rs j re gotine, rnlniy ork, yan, Guzn hubr ew bye yek ji wan madena ku tucarn Rsyay bol-bol (gelek; pirr; zde-zde) kirne birine ji bo firotan. Ji bo kirina rengan kar anne. J reng re, reng hubra re kirine. Bi alman nav v dar Tintbaum e, yan j dibjin Markfruchtbaum (Latn: Smkarps). Ev dar li rohilat Hindistan pir bye. Dmek dara zergoz, zdiyan kar anne ji bo rengdana xerq.Xerqe honandine ji hirya pz, m di v qewl de t navlkirin ji bo hiriya pz. Di qewla ku me li Ermenistan nivsiye, di sebeqa 20an de dibje: Paday min go: - Koro, te ev bin spiy, Tu nizan meniya v xerqey iy? Hinek zergoz e, lepek hiriy. Bi tradsyona kirina xerq, morkirina w, yan tina w, gerek bi ava ji Kanya Sp be. Ji ber v j di qewl de t gotin ku havna w Kanya Sp ye. Berkirina xerq li feqran e. Feqr di civaka zdiyan de wek kesn proz li ser ry erd tn jimartin, ji ber ku li wana lbasa tiberik, lbasa mran, melekan xasan e. Gor sebeqa 45an: Feqran dikir ber xwe, Sunetxane d p tin behwar ehde ye. Li Qewl Qerefirqan t makkirin, ku nav feqriy ji dest Melek Fexredn hatiye wergirtin, heq berkirina (lixwekirina) xerq li feqran bi dest Melek Fexredn bye. Zergoz j ji bo morkirina xerq ji dest w derketiye. Di civaka zdiyan de ji roja ku hed sed hatiye dann, c wezfeya her grubeke oldaran; xan, pran xuya ye. Ji bo parastina civak her yek ji wan fonksiyoneke oldariy diqedne. Xuya ye, wisa j wek jiyana wan a sosyal-aboriy ser w xizmet bye. Nebelbyna dewra feqran li civaka zdiyan pirsek b, ku hewcey safkirin b. Ji ber v j li Qewl Qerefirqan pirs p de t em makkirina v pirs j dibnin. Di sebeqa 52an de dixwnin: Pad min hukm xwe rewa ye, Ij ba w we dia ye, Da dest xa bisk meqes e, Da dest pra fitir zekat e, Hinek dil xerqe il w maye. Pada (ango Xwed) dil xerq feqran nahle ku bimne. Bi hukm Pad dewra feqran di nav civaka zdiyan de ji hem oldaran jortir e. x, pr mird divt tewaf ber xerq bin bne dest damina (daw, p; etek) feqran, ji ber ku wan lbasn mr melekan ber kirine. Bi ferwara Xwed sunetxane dive xerqe ji xwe re wek man nas bike. Neguhdar, kman himber feqran xerq gunehkariyeke mezin t dtin. Sebeqa 54an dibje: Pada dibte: Fexro xerqe man e, Hin il ka xerq xad ib ik e, ib guman e, D ib epl w bigrin bavjin nav sef neyaran e, Ciy li axret biora wejiwart tang e tng e, doj e, cehnim ne, reml e qetran e, Heta ebadn ibin ebad ew der ciy wan e. Joriya (bilindahiya) ciy feqran beranber x pran di civaka zdiyan de gelek bi ekere ye. L c, dewr rola feqran li civak i ye? Jiyana bi teher sofiyan, feqr, destqetandiyn (destvekiandiyn) ji jiyana ba hsan, ev hem bingeheke mezin bye, ku hurmeta van kesn feqr li nav civaka zdiyan bibe her meqbl. Zanna qewl qirarn diyanet, jiber zanna qewl beytn ola zdiyan, makkirin bervedana wan ser hurmeta nav feqran, nav taliban zanyaran j zde kiriye. Feqr bye smbola baweriy, man. Ji ber v j, xerqe qewl bi tevay di bin ew rikna girng ku wek pirtkn proz: Quran, ncl Tewret in di diyanetn baqe de, li nav zdxan c bigrin. Ji v em tne ser w rastiy, gelo ima qewl hatiye navkirin? Qewl Qerefirqan? Ji ber i ev nav c guhast bye li ser pirtka destxet bi nav Mishefa Re? Reng sp di nav sofzm de reng proz e. Ew reng bye smbola spehtiy, paqijiya jiyan fikrn wan. Di civaka zdxan de j reng sp wek reng proz t naskirin. Ji ber w j ji zdiyan re gotine Milet Cilsp. Reng re j di civaka zdiyan de proz e, ji ber reng xerq, cil berg ser girdana feqran. Reng re bye smbol-ahidtiya forma jiyana sofiyan, kesn ku bi dewr hejar jiyana xwe domandine. Cil bergn re, libasn xasan melekan bne, libasn wan mran yn li keftn Lali xerqekir, bi tac hule, bi gul pitbenda bi reng re morkir, sal duwanzdeh mehn jiyana xwe heta mirin domandine. Seba v gotine, xerqe man e. Cardin em vegerin ser peyva xet, xeta re. Gava di sebeqn 3 4an de hat gotin ku padah ji ezmanan nazil kir; ulm, berat, xet mire, xet bi ziman kurd du mana t de hene, yek tp; nivsar, yek j r; ber bi al ve, rz, ov, xeta cot hwd. Dema em biceribnin peyva xeta re nav qewl j Qewl Qerefirqan xerqe man e, bi hev re gir bidin bidin ber hev, em dibnin ku Qerefirqan ji xerqa re re hatiye gotin, xerqe bi xwe man e, man riya ol e, xeta ol e. Ev berhevdan diha zelal dibe li sebeqn 42-43an, gava t gotin, ku xerqe qewl ji bo zdxan d bibin dewsa pirtkn proz, wek Quran, ncl Tewret ji bo muslumanan, xaparzan yahdiyan bne. Mishefa Re yan j Furqana Re di nav zdxan de xerqe qewl in. Ser xerqe du qewln din j hene, ku me nivsne: Qewl man Qewl Xerqe. Di her du qewlan de j hjabn taybetiya xerq t pesinandin. Ji berhevdana Qewl Qerefirqan bi pirtka Mishefa Re em tn li ser w fikr ku Qewl Qerefirqan beriya Mishefa Re peyda bye li pawextiy bye bingeh ji bo pirtka Mishefa Re. Beriya ku dawiya axaftina xwe li ser Qewl Qerefirqan bnim, daxwaza min heye ku careke din bala we biknim ser nirxa gencneya kultura gel kurd, ser qewl beytn zdiyan, mrata zengn ku zana talibn gel me bi sedan sal ber swirandine sil-sile parastine anne gihandine me. Qewl Beytn zdiyan divt bi end mznan bne pvandin: a. Bi girngiya wan a fonksiyonel seramoniyal, gor xizmeta wan a ji ola zdiyan re. Daxuyankirina wan wek destra qeyde-qannn bingehn ji bo jiyandar parastina civaka zdiyatiy. b. Nirxandina Qewl Beytan wek xezneya br bawariy, flosofiya sofzm ye, bi awayeke kr di nav kurdan de. Krbna zanistiy ku ji dewra xwe ya peydabn, sedsaln 12-14. diqete die digihje dewra Zeradetiy ji w j wdetir. c. Ser bingeha arkazma ziman Qewl Beytan vekirina mkaniyeta dewlemendkirina ziman lteratur ferhenga peyvan. d. Wek xezneya lteratur ku li sedsaln navn (12-14) li Kurdistan bingeh girtiye bye dereceyeke breweriya berz, bye neynika gulvedana hunera potkay (helbest; r) di nava kurdan de. Sstema Qewl Beytan di aroveya oln, ku li dij zdiyatiy bne, dewra pirtkan zanyariy lstiye civaka kurdn zd ji peranbna entelektuel zanist parastiye.

 

 

 

 

 

 

 

 

Orthodox Church book New Testament
into Kurdish in Greek letters
From the 19th Century

 

 

 

 

 

Back To

KURDISH DIGITAL REGISTER

 

CHRISTIAN KURDS

 

Kurdistan - Is The First farmers' Land

 






Foundation For Kurdish Library & Museum