DÊRIK

D ê r i k - Dêrika Çiyayê Mazî (Cêwiyê Dêrika Hemko - Malikî
Li wî aliyê xetê, lêbelê li ber dilê me..)

          DÊRIK (*)

            dêrik! dêrika çiyayê mazî!
            dêrik! dêrika hemko li wî aliyê din
            li bin xetê!

            her çend xet li navbera we hebe
            navê we yek e
            axa we jî
            dêrik, dêra biçûk

            hûn her du dêrên biçûk
            li ser we ava bûn birc û kelat
            bi reh û kok û binyad
            kela bircê
            kela rebetê

            ne tenê xêra dêrê
            ji we dihatin
            lehiya xêr û bêrê
            li nêzîkê we
            kes birçî ne diman
            li ser mehseran
            li bin mehseran
            ne jî tîhnî
            li serê kulêban

            li destpêkê
            li þikeftên xanûkê,
            ma kî bi vê dizane,
            ku li wir xwedî bû mirovayetî?

            þop û bermayên ku hene
            çi car bi hêsanî
            na bêjine me
            ku ew der yek ji
            wargehê mirovan e
            ew mirovên berê

            bûn oldar û ayinperest
            ava bû dêra metînan
            dêra biçûk,
            li vî aliyê xetê
            ew dêra biçûk
            yek ji kevintirîn
            perestgeha fillayetiyê
            li nav dêrikê
            li wî aliyê xetê
            li dêrika hemko
            li malikiyê

            31.8.2005

               Helbestvan

            * Dêrik: Dêra biçûk, (Küçük Kilise)

HEME CAN

M i h e m e d  O z b e g

          HEME CAN

            tu dildarê
            axa welat
            hevalo
            ez bi qurban
            tu sozdarê
            doz û têkoþîna
            kurdan
            heyf û mixabin
            ku ev çend sal
            û zeman
            em ji hev
            pirr dûr
            û cuda man
            lê dilê me
            her dem hiþyar
            bi yek lêdan

            mihemed Can
            mihemed Ozbeg
            begê began
            hevalo
            hogiro
            can û cîger
            xortê xortan
            gava derfet çêbû
            havîna sala 2006'an
            ez zîvirîm
            ser xakê
            bav û kalan
            min bra Ehmed'î dît
            em li pey
            þopa Te geriyan

            gava
            herî dawî
            me hev dît
            bi rûgeþî
            dilxweþî
            û bi kêf
            û henekan
            hingê
            ji ber dilê min
            ket kevirek gran
            ji ber kêfxweþiya
            vê hevdîtinê
            min dikir
            ku ez bifiriyam
            tu dîsan her wek berê
            dilgerm û rûken
            xeberxweþ û dilnerm
            me hev dît sê caran
            li navbera çend rojan
            lê sond be bi wî navî
            navê wî Xwedayê
            mihrîban û dilovan
            ez qet ji Te têr ne bûm
            lê dîsan
            em zû
            ji hev veqetiyan
            ax ji ber vî derdê cudayî
            gava ku me dîsan hê nû hev dît
            te digot qey ne bes bû
            ev cudabûna ji hev
            a bîst û pênc salan

            vê sibê
            xeberek reþ hat
            got Mihemed ji nav me bar kir
            konê xwe ji nava kona rakir
            ev xebera reþ dilê min sotand
            kezeba min peritand
            ma hê ne zû bû bira can?

            min li wêneya Te temaþe kir
            zarotiya me
            xortaniya me
            ji wê dema
            hem li Gundê Qadya
            hem jî dema li nav bajêr
            tev ketin bîra min
            dema me ya
            l'Xwendegeha Îmam-Xetîbê
            dema me ya l'têkoþîna l'hevberî
            bêmafiyan
            xirabiyan
            neyariyan
            yek bi yek
            min ew bi bîr hanîn
            tembûrvaniya Te
            ew tembûra Te ya
            ku ji Îbrahîm Kaypakkaya
            ji te re yadîgar ma bû
            wan stranên Te yên kurdî
            ku ji kûrahiya dilê Te
            dihatin ser lêvan
            min ew tev bi bîr hanîn
            û bi van yadîgariyan
            sojiya dilê xwe kewand

            Te ji bo min goti bû
            ku doktorek
            li nexweþxaneya xopan
            a dewleta tirkan
            li Sîmîrna'yê
            Te ji mejiyê Te emeliyat kiribû
            ji vir berê bi çend salan
            Te got ku ev doktor ji Te re gotiye
            dibe ku Tu piþtî vê emeliyatê bijî
            lê dibe ku jî Tu ne jî!
            Te pirsî bû 'çima?'
            'ma te ne got
            ku ew ûrê di nav mejiyê min de
            ne bêcir e, cirbaþ e?'
            ax wan nexweþxaneyan
            wan 'nexweþxaneyên' tirkan!
            maþalê hûn birûxin!
            ma ne bes e êdî?
            ji vê berê bi çend mehan
            we xortek din jî,
            Hesenê xort jî bir bi vî awayî!
            hey 'nexweþxaneno'!
            topa ezmana li we keto!

            mirin li pêþ me tevan
            lê "mirina" wisan
            ku ji her du hêlan
            bêbext
            zû û venepem
            dilê me dax kir
            û tev sotand

            ne ke xem
            û ne be guman
            ciyê Te buhuþt be maþalê
            doza Te ji xwe li ser milan
            li ser milê
            van keç û kuran
            van keç û kurên me yên
            evîndarên welêt
            dozdarên Kurdistan
            tu bimîne li nav xêr û xweþiyan
            bêdawî û ber bi serteseriyan
            hey Mihemedo
            mihemed can
            begê began!

               Helbestvan

              13.1.2007 Stockholm

(*)- Mihemed Ozbeg hevalê min ê zaroktiyê bû. Ji 7-saliyê min û wî me hev nas dikir. Pir heyf
û mixabin, ku me di xortaniya Wî de Ew winda kir. Mihemed ji ber nexweþiya penceþêrê demek
dirêj nexweþ bû. Bîst û pênc sal bû ku me hev ne dîtibû.

Pasnavê Mihemed'î, 'Ozbeg' bi kurdî ye. Ji du reh û kokan pêk hatiye. Ji peyvên: 'oz' û 'beg'ê.
Peyva OZ&UZ di wateya bingehîn'ê de ye. Anku resen, çavkanî, usare, ûs, ûz, as, ya essasî, ya esil, ya pêsî û ev peyv di latînî de ESSANS (ess) e. Peyva BEG jî peyvek
avestayî kurdî ye. Anku BEGÊ RESEN, begê rastî (eslî).

NEYAR BI HELEPÇÊ VEDAN

H e l e b ç e - her dem di nav dil û cerg û kezeba me de..

               NEYAR BI HELEBÇÊ VEDAN

            helebçe
            bajaro
            bajarê rengîn
            bajarê xwesdivî
            yê Kurdistanê

            ji vê
            bi 19 salan berê
            sala 1988'ê
            li 16'yê adarê
            neyarên bêbext
            wek maran
            bi Te vedan
            wan marên res
            ên zengildar
            gez kirin
            wî canê
            Te yê pak

            birîn kirin
            êsandin
            sotandin
            rijikandin
            bi hezaran
            zaro û zêrç
            jin û keç û xort
            wan nexwesan
            kal û pîran
            tev hev
            bi carekê
            bi xwe re
            birin

            hey wax, hey wax
            hey wax

            tevayiya kurdan
            divê hîç
            ji bîr ne kin
            navê Te

            gul biçinin
            her dem
            li baxê Te

            16-3-2007

               Helbestvan

WÊNEYA NEWROZÊ

N e w r o z - li quntara çiyayê Qerac li seriya Amedê (Diyarbekrê)..

          WÊNEYA NEWROZÊ

            min î roj
            wêneyek Newrozê wergirt
            ji Kurdistana rengîn
            firîn tev ji canê min
            xem û xefet êþ û birîn

            min î roj
            wêneyek Newrozê wergirt
            ji hogirê rêzdar û hêja
            ne ma êdî bi min re
            kul û kelemên doja

            24.3.2007

               Helbestvan

BIJÎ ALA ME YA RIND!

Ala kurdan rind û bedew

          BIJÎ ALA ME YA RIND

            Bijî ala me ya rind
            Vêdikeve weke find
            Li tarîtî sev yan roj
            Rohnî dide bajar gund

            Ev ala ye pîroz e
            Dager û nîsandoz e
            Biparêzin her du çav
            Ala her pêseroj e

            31.08.2007

               Helbestvan

KANÊ SERBESTÎ

Ber bi serbestiyê ve

          KANÊ SERBESTÎ

            evan ciya û zozanan
            bangî me dikin heyran
            kanê serbestî?
            cima ev jiyan?
            kanê sozên We dayî?
            ji bo ci tev winda man?
            
            gava ro dihere
            beyanî divegere
            hêvî û daxwazên me
            di gel royê ne
            dicin û dihên
            her wekî me
            li navbera
            hat û cûnê ne

            zaroyên royê hetavî ne
            welatê royê dilbivîn e
            ew li bendî serbestiyê ne

            3.10.2007

               Helbestvan

EY HETAV, EY XOR, EY XURSÎD, EY MÎHR

Kurdistan Welatê Hetavê

          EY HETAV, EY XOR, EY XURSÎD, EY MÎHR (*)

            masalê Tu ne vemirî
            masalê Tu ta serteseriyê
            gerdûn germ û rohnî bikî
            
            ey hetav, xor, xursîd û mîhr!
            li ser ruyê erdê ew zaroyên Te
            ji Te pirr hez dikin tev ÊZDÎ ne

            ey hetav, xor, xursîd û mîhr!
            li cîhanê ji zaroyên Te
            kurd li bendî xwesiya Te ne

            7.10.2007

               Helbestvan




(*) MÎHR anku MÎR peyvek kurdî ye. Peyva EMÎR ya erebî ji vê reh û kokê hatiye. Ji padîsahê kurdên mêjûyî re MÎR digotin ji ber ku ew niwênerên, berpirsên Xwursîdî (Xwedayî) yên li ser ruyê erdê bûn. Kurdên mêjûyî hatavê wek Xwedanê xwe dipejirandin, jê re niyaz û nivêjê dikirin. Ji lew re li nik kurdan gelek navên hetavî hene ên wek: xor, xursîd, mîhr.

BERXWEDAN

Berxwedan jiyan e

         JI TE RE BERXWEDAN

            ma jiyan Berxwedan e, yan jî Berxwedan jiyan?
            herê, herê..

            digotin kurd ne maye li cîhan
            ne maye digotin bi yekcarî li jiyan
            li hêlek jî rast bû ev gotina han
            kurd hatibûn ber man û neman

            ev rews weha bû, gelî xwusk û birayan
            weha hatibû honandin tev jiyana me kurdan

            lê belê!
            biryardarên serîhildana dîrokî
            van zaroyên me yên hevnifsî
            xwe ragirtin li hevber vê rewsê
            gotin: ha kurdino!
            belengaz û bindestino
            cawa ku em belengazên neteweyekî ne
            her wisan jî em:
            bindestê cînekê ne!

            rabin
            hemû kec, xort, jin, mêr, kal û pîr
            tev bidin hev destan
            hilgirin rext û cekan
            li bejn û milan
            divê em derînin ji nav welêt
            van neyarên bav û kalan

            wisan digotin wan berxwedanvanan
            durust, dilrast, canfîdakar û dilînî
            bi buhayê dilopê zêran
            zelal û pak û pêtî
            her digotin wisan
            ev bû gaziya wan
            amanc û hêviya wan
            tenê, bes tenê ev bû
            deranîna neyarên xak û mirovatiyê
            ji ser xaka pîroz a nistiman

            dilsoj bûn
            dilsotiyên soz û peymanên xwe
            çi dogotin wê jî dikirin
            digotin: de zû rabin
            destan xwes bidin hev
            dakevin nav bajar û gundan
            mîna sêran
            da ku em pêk bihênin
            peyman û biryarên sahanên merdan

            xwes xebitîn
            zû ajotin
            kirin lez û pele
            xêza xebata hinekan
            bastir diyar bû ji yên dinan

            ev xwes ne hat bi neyar
            ji lew re pirr tirsiyabû ji wan
            lez kir, bi carek dest danî li ser rewsê
            hêris bir ser dara jiyan

            hezar û nehsed û hestê, diwanzdehê îlonê
            perciqand ji sax mil û gulî
            û berda bi avê de, bê dudilî

            nexwe tirsiyabû
            bas tirsiyabû
            hem jî gelekî, zaf û zor
            ma ew ne tirsiya
            kê di sûnê de bitirsiya?
            ji lewre yên li hevber wî
            nas ne dikirin ci asteng î sitirî
            rabûn mîna bahoz, asît û lehî
            dabûn ber xwe
            gund û bajar û gelî
            hemû welat bi seranserî

            neyar bi vê tirsa dilê xwe
            ew tofana xezebê, sikenceyên kesnedîtî
            barandibû li ser dîl û girtî û bindestên xwe

            gotin tistekî ye, lê dîtin tistekî din
            mejiyê meriv ne digirt ev cend zext û zordarî

            lê ev hemû ji bo çi bû?
            ji bo ku ew ne dipejirandin
            vê jiyana berbend û belengaz
            jiyana bê serbestî, bê serxwebûn

            ew ên ku
            di xebat û lebatê de
            xwedî biryardariyek xurt bûn
            van sikence û lêdanan
            kar ne dikir li ser wan
            ew dîsan xwedîsoz bûn
            peymanpaye û biryardar bûn
            xwedî bîr û bawerî û amancan
            ev cend sikence, zor û zexta gran
            qet kar ne dikir li ser wan
            bê tirsa dil û can
            ci digotin?
            berxwedan jiyan - berxwedan jiyan
            hawar bû li zindanan
            li zindana Amedê:
            berxwedan jiyan - berxwedan jiyan

            yên di kar û xebata xwe de
            xêz-sist û qels û jar
            ji tirsa dil û can
            ji tirsa xwe ku:
            xwe ji gel û welatê Kurdistan
            bi nirxtir û giranbuhatir didîtin

            lêbelê
            mamosteyên Zanîngeha Girtîgeha Diyarbekrê:
            Mazlûm, Xeyrî, Kemal Ferhad, Ekîf, Elî, Mihemed Emîn
            û her sehîdên bênav ên li zindanan:
            rastiyê nîsanî wan dan:
            berxwedan jiyan e - berxwedan her jiyan!

            têbînî, jêrenot û serincek:
            heger em bibêjin ku mirovayetî
            li hîç derekî din ê cîhanê
            wek li zindana Amedê ne giriyaye
            û
            heger ku em bibêjin ku mirovayetî
            li hîç derekî din ê cîhanê
            wek li zindana Amedê li ber xwe ne daye

            …hingê em rastiyeke dîrokî dihênine ser zimên

            10.10.1989

               Helbestvan

                   • Wêneya sor a tabloyî: Madhat Kakeî