MEHDI ZANA
20.11.1940 | 29.08.2026

Home  |  Destpêk  |  Ana Sayfa

 

 

 

 

EN KORT BIOGRAFI ÖVER FÖRFATTAREN OCH POLITIKERN MEHDI ZANA

Författaren Mehdi Zana föddes 1940 i samhället Farqin (Sliva) i staden Diyarbekir. Han arbetade politiskt för de kurdiska böndernas och arbetarnas rättigheter redan i sin ungdom under 1960-talet. Mehdi Zana blev fängslad för första gången för sina politiska engagemang under den turkiska militärjuntans tid mellan 1969-1974 och 1980-2000.

Efter frisläppandet fortsatte Mehdi Zana med sitt politiska arbete. Han valdes till borgmästare i storstaden Diyarbekir i kommunvalet 1977. Detta var närmast ett mirakel eftersom Mehdi Zana höll sina politiska tal på det förbjudna kurdiska språket vid sina valmöten. Kurdiskan hade förbjudits enligt den turkiska grundlagen. Mehdi Zana motarbetades starkt av regimens offentliga myndighter och av den hemliga polisen, men ingenting kunde förhindra honom från att vinna valet. Folket älskade honom och nästan alla i staden gav honom sina röster. Mehdi Zana vann kommunvalet med en klar majoritet av rösterna.

Mehdi Zana blev en mycket omtyckt borgmästare för sina storskaliga infrastrukturella insatser för staden Diyarbekir. Kort efter han valdes till borgmästare motarbetades han återigen av turkisk militär och polis. Genom att turkiska myndigheter understödde många aktioner som resulterade i att diyarbekirborna genomled stora svårigheter. Slutligen avsattes han av militären som tog makten i Turkiet med en militärkupp den 12 september 1980. Mehdi Zana torterades svårt i fängelset. Mehdi Zana adopterades av Amnesty International som samvetsfånge. Han satt i fängelset sammanlagt 17 år.

Mehdi Zanas författarskap började i fängelset då han skrev ner sitt försvarstal, en 68-sidig lång text. Men den tolererades inte av fängelseledningen och hans försvarstal revs sönder inför hans ögon. Efter den tredje gångens omskrivning av försvarstalet, lyckades Mehdi Zana överlämna texten till sin advokat som smugglade ut den ur fängelset. Innan Mehdi Zana hann att ge ut sitt försvarstal i bokform: Savunmam (mitt försvarstal), skrev han två böcker under fängelsevistelsen: Vahsetin Günlügü (Skräckens dagordning), Bekle Diyarbekir (Vänta på mig Diyarbekir) som vittnar om den svåra turkiska tortyren och de omänskliga förhållandena i det ökända turkiska militärfängelset i Diyarbekir.

Mehdi Zana har skrivit 9 böcker. Många av hans alster har översatts till flera språk, bland annat till engelska, franska, tyska, holländska mm.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yýl 1972-73 .11 yaþýndayým. Diyarbekir Balýkçýlarbaþý'nda Terzi Zülküf dayýnýn dükan komþusuyuz.
Yakýþýklý takým elbiseli biri, yarý þaka yarý ciddi Zülküf'le tartýþýyor.
Takým elbiseli yakýþýklý adam gittikten sonra Zülküf bize dönerek “bu adam kürdçü'dür ha“ dedi.
Ýþte o adam Xalê Mehdi Zana'ydý. Kürd olduðumu bilen ben, artýk Kürdçülüðün de olabileceðini öðrenmiþtim. o
O xirbe xale Mehdi, benim çocukluktan beri kahramaným, oxir be!

K. K.

 

 

 

 

 

 

 

2020

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Översättningar av författaren Mehdi Zanas verk



Mehdî ZANA
Parastina Min

Mehdî ZANA
Prison No5

Mehdî ZANA
Gevangenis nr. 5

Mehdî ZANA
Wait Diyarbakir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdi Zana tillsammans med kurdiska politiska fångar 1985 i det ökända turkiska militärfängelse i den ockuperade kurdiska huvudstaden Diyarbekir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aydin türk sahte mahkemeleri’nde, 20 Haziran 1990 tarihli sözde duruþmada, eski Diyarbakir belediye baþkaný Mehdi Zana'nýn savunmasýný Kürdçe yapmak istemesi, sahte ve ýrkçý sözde türk mahkemelerinde büyük bir korku ve panik yaratarak çok büyük bir yanký uyandýrdý. Zana’nýn bu dik duruþu kürdler arasýnda büyük bir coþku, sevinç ve ilham kaynaðý oldu. Çünkü iþgalci türk devleti tarihinde, sözde türk mahkeme salonlarýnda ilk kez böyle bilinçli bir kürd yurtsever sivil direniþi yaþanýyor.

 

 

 

 

 

MEHDÎ ZANA I AMNESTY PRESS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdi Zana 1940 yýlýnda Diyarbekir'in Silvan ilçesinde dünyaya geldi. 1960'lý yýllarýn ortalarýnda Türkiye Ýþçi Partisi'nde siyasete girdi. Yýl 1975'te Leyla Zana ile evlendi. 1977 mahalli seçimlerinde Diyarbakýr Belediye Baþkaný oldu.12 Eylül 1980'deki iþgalci islamo-faþist askeri darbe esnasýnda tutuklandý. Diyarbekir, Aydýn, Afyon ve Eskiþehir cezaevlerinde yattý.Büyük iþkencelere maruz kaldý. Ömrünün yaklaþýk 16 yýlýný cezaevinde geçirdi. 1990'li yýllarda ülkesini terk etmek zorunda kaldý. O tarihten itibaren Ýsveç'te yaþamaya baþladý.Ekim 2004'te Kürdistan!'a döndüðünde hakkýndaki davalardan dolayý gözaltýna alýndý sonra serbest býrakýldý. "Bekle Diyarbakýr", "Vahþetin Günlüðü", "Diyarbakýr 5 Nolu", "Sevgili Leyla" ve "Zelal Yeniden Doðuþ" isimli kitaplara imza attý. Mehdi Zana ömrünün büyük bölümünü kürd meselesi ile geçirdi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Nêrîna mêrxas ji þûrê tirsonekî tûjtir e.

The gaze of the brave is sharper than the sword of the coward.

(Cesurun bakýþý korkaðýn kýlýcýndan keskindir.)

Mehdi Zana and his political comrades at the Turkish military trial (so-called trial)) at the Turkish military dictatorship era 1980

He was imprisoned in Turkish Military Prison 5 No'lu and tortured for 17 years. Amnesty International adopted him and in this way he was able to live

Mehdî Zana mêr bû!
-- Wek Mesûd Barzanî TIRSONEK nebû, wek Xapo XAÎN nebû, wek Celal Talabanî firfênk (fýrýldak) nebû..
BÊTIRS BÛ, NEBEZ BÛ, LEHENG BÛ.
Çi heyf ku ew ne serokê kurda bû. Heger ew serokê kurda bûya, kurd nuha xwedî hemî mafên xwe bûn..

Li nav gul û ronahiyan razê
Ey mirovê mirov!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

After 17 years he is free and is together with his family..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdî Zana mêr bû!
-- Wek Mesûd Barzanî TIRSONEK nebû, wek Xapo XAÎN nebû, wek Celal Talabanî firfênk (fýrýldak) nebû..
BÊTIRS BÛ, NEBEZ BÛ, LEHENG BÛ.
Çi heyf ku ew ne serokê kurda bû. Heger ew serokê kurda bûya, kurd nuha xwedî hemî mafên xwe bûn..
Nêrîna mêrxas ji þûrê tirsonekî tûjtir e.
Li nav gul û ronahiyan razê
Ey mirovê mirov!
??????

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Di gel Mamoste Cegerxwîn, 1979, Uppsala

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdî Zana & Dr Sadeqh-î Þerefkendî

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdi Zana, Orhan Kotan, Naci Kutlay, Feqî Husen Sagnic li zindanê 1970 (serdan)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cimsit Bilek, Hasan Acar, M.Emin Bozarslan, Ihsan Aksoy (li paþ), Dr. Naci Kutlay, Irfan, Faruk Aras (li paþ), Hevalek, Mehdi Zana, Akif Iþik
Yen runiþtî ji mile çepê ve: Abdullah (Abdo) Yilik, Nusret Kiliçaslan.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zana, Aksoy, Kutlay, Aras 1973

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“ÖZÜR DÝLERÝM, KONUÞTUÐUNUZ BU DÝL HANGÝ DÝL? KULAÐA ÖYLE HOÞ GELÝYOR KÝ!”


Mamoste Mehdi Zana’yý her gördüðümde çok mutlu oluyorum. Onunla her konuþtuðumda hemen 1978-79 yýllarýnýn sýcak, heyecanlý ve benim için son derece mukaddes olan atmosferine; 1970 kuþaðýnýn büyük bir inanç ve samimiyetle kýyam ettiði o yoðun, dürüst, azimli ve romantik mücadele günlerine gidiyorum. Mehdi Zana benim için her zaman köþede bekleyen Kürdistan devrimi gibidir.

Bugün kütüphanede birkaç saat çalýþtýktan sonra öðleden sonra dýþarý çýktým. Metroda Mamoste’nin karþýdan geldiðini gördüm. Çok sevindim. Yine, ondan duymaktan her zaman büyük bir zevk aldýðým o þakalý ve anlamlý sözleriyle:

— Ha lawo! Xêr e? Çi digerî? Dîsa çi bûye?

Yani:

— Evlat! Ne geziyorsun? Hayýrdýr? Yine ne oldu?

Son Kürdistan seferinden bu yana kendisini görmemiþtim. Evi kütüphaneye yakýn olduðu için sýk sýk yanýma geliyor. Her geldiðinde kalkýp gitmesini hiç istemiyorum. Bütün sözleri kürdlerin ve Kürdistan’ýn acýklý durumu üzerinedir ve her sözü çok deðerli dersler içermektedir. Bence onun bütün sohbetleri görsel olarak kaydedilmelidir. Ne dediðimi o zaman anlarsýnýz.

Ayný trene bindik. Karþý karþýya oturduk ve halini hatýrýný sordum. Sonra, Þehit Dr. Said Çürükkaya’nýn Almanya’daki anma törenine katýldýðýný Facebook’ta gördüðümü söyledim. Dr. Said Çürükkaya’nýn þehadeti nedeniyle çok üzgün olduðunu söyledi ve Dr. Said’in Kürdistan savunmasýndaki önemli rolünü anlattý. Ardýndan Barzani’nin bu defa Kürdistan’ý ilan edeceðini söyledi.

— Bu defa çok ciddi, dedi. Mesud Barzani'ye inanýyordu. Ama onun etrafýndakilerin sahtekar olduðunu söylüyordu. Bir de Güney Kürdistan 1991'de kurtulduðunda Barzani'yla yaptýðý bir görüþmesini anlatmýþtý bana. Dedi, ona dedim, Kak Mesûd, dedi ''buyur!' Dedim ki madem Kürdistan'ýn bir parçasý kurtuldu, gel bir devrim yapalým ve yine eski dinimiz olan ezidiliðe dönelim. Ban adediki ''Sen burada bu söylediðini sakýn bir daha ve baþka bir yerde söyleme!'' Ýþte bu beni çok üzdü dedi. Ama bana söz verdi, dediki bu defa baðýmsýzlýðý ilan edeceðiz.

— Ýnþallah bu defa yapar, dedim.

Birdenbire yakýnýmýzda, benim karþýmda oturan þýk giyimli isveçli bir centilmen, konuþmamýzý gülümseyerek kesip büyük bir merakla þu soruyu sordu:

— Özür dilerim, konuþtuðunuz bu dil hangi dil? Kulaða öyle hoþ geliyor ki!

Ben hemen:

— Konuþtuðumuz dil kürdçedir, çok teþekkür ederim! dedim.

— Çok güzel bir dil, diye karþýlýk verdi.

Mamoste Mehdi Zana hemen ona döndü ve o da gülerek ingilizce þöyle dedi:

— Demek ki konuþtuklarýmýzý anladýn! Tamam, o halde sen de kürdçe biliyorsun, deðil mi?

Her haliyle muhterem bir centilmen olan isveçli, Mamoste Mehdi Zana’nýn bu þakasý üzerine hemen gülmeye baþladý.

Mamoste Mehdi Zana ona ingilizce olarak kürdçe ile isveççenin akraba diller olduðunu ve bu dil ortaklýðýnýn, binlerce yýl önce ayný tarihî coðrafyada ortak bir yaþamýn paylaþýlmýþ olmasýndan kaynaklandýðýný açýkladý.

Sonra da bazen onunla birlikte gittiðim yerlerde, hep þaka mahiyetinde söylediðine þahit olduðum gibi, bu centilmene de:

— Your eyes tell me that you are Kurdish too! dedi.

Yani:

— Gözlerin bana senin de kürd olduðunu söylüyor, dedi.

Üçümüz birlikte gülüþtük. Sonra Mamoste Mehdi konuyu sürdürerek bana þöyle dedi:

— Kürdlere hep söylüyorum: Bu konunun araþtýrýlmasý çok gereklidir. Kürdlerin, dillerinin ve kültürlerinin kökeni meselesi... Avrupa’daki birçok kavmin dilinin kökeni, tarihî Kürdistan coðrafyasýna dayanmaktadýr. Ama çoðumuzu buna inandýrmakta zorluk çekiliyor. Ýnanmýyorlar. Elbette bu, kürdlerin kendilerine olan güvenlerini yitirmiþ olmalarýndan kaynaklanýyor.

Ben de:

— Evet Mamoste, doðru söylüyorsun. Örneðin, rahmetli araþtýrmacý Cemþid Bender, “Kürd Uygarlýðý” adlý kitabýný yayýmladýktan sonra “Kürdleri çok abartýyor.” diye epey eleþtiri aldý, hatta yadýrgandý, dedim.

Mamoste Mehdi bana:

— Doðru. “Yoðurt” sözcüðüyle ilgili senin yaptýðýn o çalýþmayý neden yayýmlamýyorsun? Yayýmla ki kitleler arasýnda okunsun. Bu konuda önemli bir çalýþmadýr, dedi.

— Evet Mamoste, önemlidir. Ýnternette yayýmlamýþým ama bunu yaptýðýma piþman bile olmuþum. Çünkü gece yarýsý beni arayýp, “Bu tür asýlsýz, saçma þeyleri neden internet üzerinden yayýmlayýp biz kürdleri mahcup duruma düþürüyorsun?” diye eleþtiren kürdler bile oldu. Sonra baþka bir kürd de beni gece yarýsý aradý ve “Senin sitende yayýmlanan bütün o eski plaklarý bana sat.” dedi. “Satamam, onlar arþiv içindir.” dedim. O da kýzarak, “Niye arþiv için olsun? Hepsini bana ver!” dedi.

Ýneceðimiz istasyona gelmiþtik. Ýsveçli centilmene “Hoþça kal.” deyip trenden indik.

Goran Candan

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ew her dem di dilê me de ye

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1973

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Under militärrättegång 1971, de sk DDKO rättegångarna

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Li zindsna Eskisehirê 1989

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdî Zana bi girtiyên siyasî yên kurd re li sala 1985an di zindana leþkerî ya navdar a Tirkiyê de li paytexta kurdistanê Diyarbekirê.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Klaus Haensch, président du parlament européan, Danielle Mitterrand and Mehdi Zana 1996-01-17, Strasbourg

 

 

 

 

 

 

 

 

Klaus Haensch, président du parlament européan, Danielle Mitterrand and Mehdi Zana 1996-01-17, Strasbourg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdi Zana adopted by Amnesty International - This is partly because he could not be killed by the Turks in prison.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

En av de hundra tillfällen då Mehdi Zana anhålls av turkisk polis

 

 

 

 

 

 

 

 

Den unge Mehdi Zana håller tal vid ett politiskt möte under 1960-talet

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MEHDI ZANA vid en teaterföreställning om tortyr och ofrihet i Italien: Rifugiati \ Sanoyek mijar li ser penaberiyê

 

 

 

 

 

 

Li Selahedînê, Baþûrê Kurdistan, 2018

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hevpeyvîna derbareyê taxa Amedê ya bi navê ecêb "Ben û Sen" 1978 Amed

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hevpeyvîna derbareyê taxa Amedê ya bi navê ecêb "Ben û Sen" 1978 Amed

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hevpeyvîna derbareyê taxa Amedê ya bi navê ecêb "Ben û Sen" 1978 Amed

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hevpeyvîna derbareyê taxa Amedê ya bi navê ecêb "Ben û Sen" 1978 Amed

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Cegerxwin & Mehdi Zana, 1979 Stockholm

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mehdi Zana li girtîgehê

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mamoste li mala xwe ya li Odenplanê, Stockholm SWÊD

 

 

 

 

 

Mehdi Zana på besök på Kurdish Book Bank - SARA, maj 2002

 

 

 

 

 

 

 

Ber bi EBEDIYETÊ ve..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Li ber Şaredariya Kevn, Amed 30.08.2026

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Amed 30.08.2026

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dîmen ji roja şîwena mamoste Mehdî Zana li Stockholm'ê

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dîmen ji roja şîwena mamoste Mehdî Zana li Stockholm'ê

 

Dîmen ji roja şîwena mamoste Mehdî Zana li Stockholm'ê

 

 

 

 


🕯️🥀 Oxir be, Mamosteyê me! 🥀🕯️
R.I.P.
🌹🌺🌷
Te bi wê biryardarî û lehengiya xwe ya bêhevpa,
rêça têkoşîna azadiya netewî ya genc û ciwanên kurd ronî kir!
🌷🌺🌹
🕊️ Razê li nav ronahiyan, gul û çîçekan… 🕊️
🌹 Ta ebediyetê, serteseriyê… 🌹
🕯️🥀 Tu nemir î, Mamoste Mehdi Zana 🥀🕯️

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MEHDI ZANA ON AMNESTY PRESS

 

SPEACH OF MEHDI ZANA IN BISMIL 1993 (Youtube)



PARASTINA MEHDÎ ZANA LI 'DADGEH'A TIRKÊN FASÎST

 



KURDISH AUTHORS

 

 

 





Foundation For Kurdish Library & Museum