AHMED ARIF

1927 -  2.10.1991

Home  |  Destpêk  |  Ana Sayfa

KURDÊ HOZANVAN

 

''Her kurdek hozanvan ji dayik dibe'' - CEGERXWÎN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2 Haziran 1991, Diyarbekir'li Şair Ahmed Arif Ankara'da yaşamını yitirdi. Şiirleri sebebiyle ağır işkence gördü.
Öldü denilerek çöpe atıldı. İşkenceler sonucu yaşadığı travma şiir yazmamasına sebep oldu.

'Seni sevmek
Felsefedir
kusursuz İmandır,
korkunç sabırlı'


#ahmedarif

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

jag slet många fotbojor i din längtan

i din längtan slet jag många fotbojor
om jag kunde berätta om dig
att berätta om dig
för de falska
för de oförståndiga

många hårda vintrar gick
en och en efter varandra
fåglar sov
vargar sov
fängelset sov..
där ute var
en livslevande värld..
bara jag inte sov
hur många vår inte gick förlorade
med din längtan slet jag många fotbojor

(….)

om jag kunde skrika ditt namn
till bottenlösa brunnar
till fallande stjärnor
till en tändsticka
som fallit
i de avlägsnaste vågorna
av oceanen

förlorat sin magi
de första förälskelserna
pussar, förlorat sin kraft
i den plötsligt fallande kvällen

till den frånvarande
till den tankspridde
med ett glas och en cigarett
om jag kunde berätta om dig
att berätta om dig

saknaden av dig
är det andra namnet av helvetet
jag fryser
blunda inte med ögonen


ahmed arif

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hîris û Hîri Guleyî


1

No ko koyê mengene yo
wexta wan de şefeq dano 
no ko çêleyê nemrûdî yo
wexta hemberê nemrûdî de şefeq dano 
kiştêke to qeşa gêna, asoyê qefqasî yo
kiştêke to malê eceman secade yo
cayê berzan de weşeyê lûlikan
kevokê fîrarî aw sero
keriyê pezkovî
refê zerecan…

Mêrxasî înkar nêbena
şerê yew bi yew de nêkewtî
hezar seran ra nata lacê nê erdî
bê ma xebera ça ra bidê
no refê qulîngan nêyo
asîman de qeflê esteran nêyo
hîris û hîri zerî yê guleyînî
hîris û hîri yeniyê gunî
nêherikênê,
biyê gole nê koyî de…

2

Verê qiyamî de arêweşêke vazda
paşte gewr
pîze sipeye sey şitî
xerîb, dicanî, yew arêweşa koyan
di fek de zerî yew arêweşa reben
merdimî dana tobekerdiş
xewle bi, xewle bi wextan ra
berbangêke bêqisûr û oryan.

Hîris û hîriyan ra yew aniya
pîzey ey de vengiye veyşanî
por û rî bostêke
yaxey ey de espicî
aniya çengê ey ver de
yew mêrxaso zeredojeh
aniya arêweşe ra
aniya pey xu ra

Filîntaye ey hamî vîrî
binê başna de herednayî
kewte vîrî, cehniye deşte heranî
pelçimî ya morîyê zergûnî
miyanê çiman de nîşane
hîri simê sipeyî
sey tûre nerm û şenik
cehniyêke seglawî
seyîn verê Hozatî ra peryayî!

Enka na bêçare û girêdaye
ana miyanê kuftan de lûleyêke serde
nêbayayine
şikayine şoro cayê berzan...
nê koyî koyê dost ê, da qedrê ey bizanê
homa sera vîneno, nê cayî merdimî şermezar nêkenê
destê westayî
wele cixareya tavistî
ziwanê marê verê ticî
paneyişê ewlîne de
tera kenê...

Nê çimî qet nêkewtî faqe
dojehê geliyê paweyê hewrêsan
xiyaneto nerm yo bi vewrî
nişîvan
çimê aşnayî...
bêçare
da bêro kiştiş
ferman estbi
wa êdî şilindeyî çimanê ey
zere ey teyrê leşwerdey borê...

3

Ez hamiya kiştiş
verê koyan de neqebêko tenha
wextê nimacê sibay
ez vezelyawa
bi gunî, na dergbiyaye...

Ez hamiya kiştiş
hewnê min şewan ra tarî
yew nêvano xêr o
canê min gênê bê ecel
kîtaban de ca nêbeno
paşayêk şîfre dawo
ez hamiya kiştiş bê pers û mehkema

Kerwayê min, halê min na binuse
beno vacê rîwayet o
nê memikê gulî nêyê
guleyê domdomî
min fek de perçe perçe

4

Fermane kiştişê ca bi
dûmano çivît yê koy
û vayê serê sibay
miyanê gunî de mend
dima ra ewca tifingî çikinay
haniyay vereke ma ra
seh kerd înan
rind hanay
pişteya min ya hûnaye kermanşay
tisbihe min û qutiye min girotî û şî
pêro diyarî bî ecemistan ra

Ma kerwa yê, bira yê, merdimê yewbînan
ey hetî de miyanê konan de
ma keynay dayê yewbînan bi seseran
ma cîranê jewbînan
kergê ma konê miyanê yewbînan
nezanî ra nê
feqîrî ra
zere ma nêbiya germine pasaportan ra
no yo sebebê qetlê ma
namey ma beno eşqîya
kaçaxçî
rêbir
xayîn…

Kerwayê min, halê min na binuse
beno vacê rîwayet o
nê memikê gulî nêyê
guleyê domdomî
min fek de perçe perçe

5

Pirodê lawo
pirodê,
ez na rehetî nêmirena
ez kuçike de bizot a
zere min da esto min vatiş
înan rê ke fam kenê
bay min çimê xu verê riha de
hîrê zî birayê xu
hîri xortê şenikî
hîri parçeyê koyan nêmirdoxê emrê xu
serê bircan, qilan û minareyan ra
kerwa, merdim, qicê koyan
wexta vindertî qarşî frensiyan

Xalê min o qic, Nazif, simbêl zergûn
yew xorto çeleng
şenik
siwariyêko baş
vato birano pirodê
rocê namûsi yo
û estore xu viraznawa wirdî lingî peynan ser.

Kerwayê min, halê min na binuse
beno vacê rîwayet o
nê memikê gulî nêyê
min fek de perçe perçe yê
guleyê domdomî

Ahmed Arif

Kurdî: Serdar Roşan

 

 

 

 

 

 

Kurdish peasants have been gathered by the Islamist Turkish army to be genocide, 1937 in Dersim. Hundreds of thousands were killed, wounded, exiled, taken as war slaves by Turks
according to the islamic war law

 

33 Kurşun

Toplumda derin yaralar açan olaylardan biri de Ahmed Arif'in şiirine taşıdığı 33 yoksul Kürdün sorgusuz sualsiz kurşuna dizilmeleridir. Bu yara bir kez daha bellekleri tazeledi. 33 kurşun acısı her gün yaşanıyor. Sefo Deresi?nde 33 Kürdün katledilmesinin ardından bugün de kameraların, insanların gözü önünde kolları kırılıyor, silah dipçikleriyle kafalarına vuruluyor. Ve 33 Kürdün kurşuna dizilme emrini veren 3. Ordu Müfettişi Orgeneral Mustafa Muğlalı?nın ismi, katliamın yaşandığı Özalp (Saray) Jandarma Taburuna verilmiş durumda.

KATLİAMIN GERÇEKLEŞMESİ
Ahmed Arif'in de dizelerine taşıdığı olay, Özalp ilçesi Yukarı Koçkıran köyü sınırlarında yer alan Sefo Deresi'nde gerçekleşir. 33 yoksul Kürt köylüsü 'casusluk' suçlaması ile Türkiye İran sınırında yer alan Sefo Deresi'nde 356 nolu hudut taşında infaz edilirler. Katliam tarihi 28 Temmuz 1943'tür. Katliam şöyle gelişir: Mustafa Muğlalı, 7. Kolordu Komutanı Kemal Yaşinkılıç'ın da aralarında bulunduğu çok sayıda rütbeli ile birlikte Özalp'e gelir. İlçede olağanüstü güvenlik önlemleri alınmasına karşın ilçedeki bütün sığırlar aynı gün çalınır. Bunun üzerine ilçede 100'e yakın kişi gözaltına alınır. Askeri gazinoya geçen Muğlalı, burada Van valisi Hamit Onat ve Saray Kaymakamı Hilmi Tuncel ile görüşür. Van valisinin gözaltına alınanların yargılanarak en ağır cezalara çarpıtılacaklarını söylemesi üzerine Muğlalı, 'Sorgu ve mahkeme de ne oluyormuş, diğerlerine de ders vermek için başka şeyler yapmak gerek' der. Onat, Muğlalı'nın bu tutumundan sonra Diyarbakır Umum Müfettişi Avni Doğan'ı arar ve acilen Van'a gelmesini ister. Doğan'ın daha sonra Muğlalı ile yaptığı telefon konuşmasında Muğlalı, Doğan'a bütün gelişmelerin yukarının tasarrufunda seyrettiğini ve kendisine karışmamasını söyler. 

İŞKENCELİ GÖZALTI
Gözaltında tutuklanan köylülere akıl almaz işkenceler yapılır. Katliamdan şans eseri yaralı kurtulan İbrahim Öztürk'ün, gözaltına ilişkin annesi Cazê Öztürk'e anlattıklarından bu ortaya çıkıyordu. 'Günlerce bizi çırılçıplak soyup sırtımıza eyer vurup bindiler. Ağzımıza gem takıyorlardı, yaşlı, genç ayırmadan hepimize biniyorlardı....' (s.29) Oğlu yaralı olarak kurtulan Cazê Öztürk, oğlunun bir yıl sonra İran'da akrabalarının yanında olduğu haberini alır ve oraya gider. 'Oğluma bir sarıldım ki deme gitsin. Bir sevinç ki isterem herkes yaşasın. Ağladım, çok ağladım. Oğlum yeni doğmuş gibi değil, yeni ölmüş gibi ağladım. Çünkü bir iğne, bir iplikti benim oğlum. O İbrahim gitmiş, yerine başka biri gelmişti. Kısa sürede anladık durumu. Geceleri bağırarak uyanıyor, yerli yersiz ağlıyor, bazen de sessizleşiyor, dalıp gidiyordu. Duygusuz, taş gibi biri olup çıkmıştı. Nefes alıp veren, gezen, gören, konuşan bir ölüydü oğlum. Yüreği fazla dayanamadı. Üç yıl sonra gerçekten öldü...' (s.30) Kurşuna dizilen ve nişanlı olan Ahmet Ata ile nişanlısı Asiya (Aso) Durur, görücü usulü nişanlanırlar. Nişanlısının atını gören Aso: 'Rahmetli babam atın üstünden kendini boynuma attı, ikimiz de düştük yere, adam bir ağlıyor bir ağlıyor, ne yapacağımı şaşırdım. Onlar 'Ahmed öldü' dediler, ben Ahmed ölmez dedim. Onlar 'Onu devlet öldürdü' dediler, ben devlet Ahmed'i öldüremez dedim. Onlar, 'doğru' ben yalan dedim. Ne yaptılar ne ettilerse bana Ahmed'in öldüğünü kabul ettiremediler.? (s.35)

SEFO DERESİ
Katliamda en yaşlısı 81 yaşındaki Mêmê Özay'ın oğlu Mêmê Özay, yaşanan katliam ve katliam sonrasında köylülerin verdiği mücadeleyi anlatıyor: 'Kendim artık yol ağzına geldim. Gözüm açık öleceğim, babamı göz göre kurda kuşa yedirdiler. Dünya gözüyle Sefo Deresi'ni görmek istiyor. 1957 yılından bu yana düzenli olarak her yıl TBMM'ye dilekçeler veririz, Sefo Deresi'ni açın, gidip yüzümüzü sürelim. Hiçbir yanıt verilmez. İşte iki yıl öncesi Menderes'lerin cenazelerinin İmralı'dan nakli geldi gündeme. Yeniden başvuruda bulunduk. Sonuç yok.! Ölenlerin yakınları mahkemeye başvuruda bulunurlar. O dönem savcılık olmadığı için hakim Baki Tekin adli soruşturma girişiminde bulunuyor. Girişimin başladığı gün ise Van 10. Tümen'e götürülür. İlçeye dönen Tekin, hemen istifasını verip ilçeden ayrılır. Daha sonra askeri mahkemede konuşan Tekin, şunları diyecektir: 'Van'dan istifa edip gitmemem ve olayı gittiğim yerde unutmamam halinde öldürüleceğim yüzüme haykırıldı.' (s.36) Katledilenler arasında iki tane asker de var. İzinleri için memleketlerine giden Sico Çelebi ile Şükrü Kurunca geri dönmemeleri üzerine Saray Askerlik Şubesi'ne akıbetleri sorulur. Askerlik Şubesi Başkanı Yarbay Sıtkı Tutak, bölük komutanlarına çektiği telgrafta 'Kurşuna dizildiler' ibaresini kullanır. Bunun üzerine Van 10. Tümen Komutanı Rasim Saltuk'un emriyle tutuklanır. Van askeri cezaevi'ne konur. 

CENAZELERİ VERİLMEDİ
Babası Serheng ve abisi Zeki Özkaplan'ı kaybeden Hasan Keyfi Özkaplan, yaşanan katliamın yetkililer tarafından kendilerine anlatılmaya çalışılması üzerine cenazeleri almak için hareket ettiklerini anlatıyor. Her tarafa adam gönderdiklerini belirten Özkaplan, cesetlerin kokudan çürümeye bırakıldığını söylüyor. Cenazeleri almak için derenin yakınlarına kadar gittiklerini ifade eden Özkaplan, sürekli saldırıya ve tehditlere maruz kaldıklarını kaydediyor. En sonunda kadınlı-erkekli, yaşlı-genç demeden dereye yürüdüklerini dile getiren Özkaplan, dereye yaklaştıklarında askerin saldırısıyla karşılaştıklarını söylüyor. Süvari askerlerin saldırısından dolayı, üç çocuğun atların ayağı altında ezildiğini bildiren Özkaplan, sonrasını şöyle anlatıyor: 'Kimi kadınlar kendi çocuklarını, kendilerini atmışlardı atların önüne, merhamete gelir de çiğnemezler diye, nerede... Ayak uçlarımıza kadar kurşunlar yağdırdılar. Velhasıl baktık hepimizi öldürecekler, oturduğumuz yerde acılarımız, ağlayışlarımızla baş başa kaldık. Sonunda çaresiz geri döndük. O gün bugündür her yıl düzenli olarak İçişleri Bakanlığı ve TBMM Başkanlığı?na dilekçeler gönderirim. Cenazeler verilmedi, çürütüldü, toprak edildi, bari 'yasak bölge' uygulamasına bir son verin diye. Kimse cevap verme zahmetine bile girmez...' (s.37) 

Uzun ve çetin mücadeleler sonucunda 9 Eylül 1949 tarihinde Askeri Savcı Şerif Çıtak'ın iddianamesiyle Genelkurmay Askeri Mahkemesi'ne dava açıldı. Mahkeme heyeti, 2 Mart 1950'de, Muğlalı'yı 'öldür' emri verdiği için önce idama sonra yaşlılığı dikkate alınarak 28 yıla mahkum eder. Ordudaki hizmetinden dolayı cezadan sekiz yıl düşürülür. Verilen karardan bir ay sonra rahatsızlık geçiren Muğlalı, kaldırıldığı Ankara Devlet Hastanesi'nde ölür. Muğlalı, mahkemede verdiği ifadede 'Kürtlere ilişkin olayları, normal ölçüler ve devlet anlayışı içinde yürütmek mümkün değil' der. Muğlalı'nın bu ifadeleri birçok şeyi de özetliyor aslında. 

*Kaynak olarak ve yapılan alıntılar için, 1989 Yunus Nadi Armağan Ödülü'nü alan Günay Aslan'ın, Pencere Yayınları'ndan çıkan Yas Tutan Tarih 33 Kurşun adlı kitabından yararlanılmıştır.

Şerif Karataş

 

 

 

33 KURŞUN

Bu dağ Mengene dağıdır
Tanyeri atanda Van?da
Bu dağ Nemrut yavrusudur
Tanyeri atanda Nemruda karşı
Bir yanın çığ tutar, Kafkas ufkudur
Bir yanın seccade Acem mülküdür
Doruklarda buzulların salkımı
Firari güvercinler su başlarında
Ve karaca sürüsü,
Keklik takımı...

Yiğitlik inkar gelinmez
Tek?e - tek döğüşte yenilmediler
Bin yıllardan bu yan, bura uşağı
Gel haberi nerden verek
Turna sürüsü değil bu
Gökte yıldız burcu değil
Otuzüç kurşunlu yürek
Otuzüç kan pınarı
Akmaz,
Göl olmuş bu dağda....
(...)
Ölüm buyruğunu uyguladılar,
Mavi dağ dumanını
ve uyur-uyanık seher yelini
Kanlara buladılar.
Sonra oracıkta tüfek çattılar
Koynumuzu usul-usul yoklayıp
Aradılar.
Didik-didik ettiler
Kirmanşah dokuması al kuşağımı
Tespihimi, tabakamı alıp gittiler
Hepsi de armağandı Acemelinden...
(...)
Kirvem hallarımı aynı böyle yaz
Rivayet sanılır belki
Gül memeler değil
Dom dom kurşunu
Paramparça ağzımdaki...

 

 

 

AHMED ARÎF - Youtube

 

KURDISH WRITERS

 

 

 

 


Foundation For Kurdish Library & Museum