XELL XEYALÎ
1876-1926

Home |Destpk|Ana Sayfa

 

 

 

Xell Xeyal (1876-1926)


Xell Xeyal zanyar nivskarek kurd e ku li sala 1876an li Modkay ji dayik bye, ji la Mdan e. Li cem Sed Nrs (1876-1960) ders girtiye gelek di bin bandora w de maye. Li dawiya sedsala 19an ye Stanbol li w der li ser xwendin nivsna ziman kurd xebitiye. Sala 1908an li Stanbol di damezirandina komeleyn bi navn Kurd Teavun Teraq Kurd Ner Mearif de cih girtiye. Ji bo perwerdekirina zarokn kurdan bi ziman kurd li sala 1910an ji aliy komeleya Kurd Ner Mearif ve li emberlta yekemn Dibistana Kurd bi nav Kurd Nimne btidasi-Merutiyet hatiye vekirin. Xell Xeyal di vekirina v dibistan de roleke mezin lstiye. Di v dibistan de li gor elfabeya w ya ku em j behs bikin, perwerdey bi ziman kurd hatiye kirin. Di sala 1912an de li Stenbol ji aliy hinek xwendevann kurd ve komeleya Hv hatiye damezirandin heta er Chan y Yekem dewam kiriye. Xell Xeyal di damezirandina v komeley de j roleke girng lstiye. Armanca her girng a v komeley ji bo hsankirina xwendin nivsna bi ziman kurd, amadekirina elfabeyeke kurd b. Xell Xeyal di kovara bi nav Roj Kurd de, ku organa wean ya v komeley b, li ser xwendin nivsna ziman kurd standardkirina elfabeyek ku ji bo temam zaravayn kurd bi kar b, end gotar nivsiye. Bo nimne li hejmara sisyan di gotara xwe ya bi sernav Ziman de pirsek wiha kiriye: kurd ro muhtac i ne? Em ewan bjin. Pa j titn ku htiyaciya kurdan bi wan heye di 10 madeyan de rz kiriye. Li sala 1909an li Stanbol yekemn elfabeya kurd ya bi tpn ereb amade kiriye nav w daniye Elifbay Kurmanc. Sed Nrs (Kurd) derbar w elfabeya w de wiha dibje: Ez mnakek neteweperwer ji we re pk dikim ku ew j Xell Xeyaliy Motk ye. Mna her beek milletperweriy di bea ziman de j xelata pbaziy ya w ye. W elfabe serf nehv (rziman) a ku bingeh ziman me ye kiriye. V zat han, nimneyeke milletperweriy nan daye ji bo ziman me y ku mihtac temamkirin ye bingehek daniye. Ez ji ehl hemiyet (ji milletperweran) re tewsiye dikim ku li pey ra w herin ziman me li ser w bingeh ava bikin. awa ku ji gotinn Sed Nrs t fmkirin wek niha di w dem de j rewenbrn kurdan ji bo standartkirina ziman kurd li ser elfabeyek standard guftgo kirine. Di guftgoyn di v war de Sed Nrs xwestiye ku elfabeya Xell Xeyal wek bingeh b qeblkirin. Di rpela dawn a v alfabey de di bin serenav Rica de wiha hatiye nivsandin: Behay v (elfabey) ji bo tebikirina (apkirina) kutub (pirtk) kurmacan e. Li pey v, qiraet (xwendin) serf (morfoloji=peyvsaz) nehv (rziman)a ziman kurmanc j d tebi bibe (were apkirin). Feqet em muhtac arkirin ne. B arkirin titik nabe. Hviya me xeyret cuwamriya kurmacan e. Meqseda me ji zarok kurmacan ra nandana rya ilm huner ye.

 

 

 

 

 

 

by Rebwar K. Tahir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NAVDARN KURD

 

 

 


Foundation For Kurdish Library & Museum