MEHD ZANA





PARASTINA MIN






SARA

 

"Pir xwer teb ye, ku dema milletê Kurd di v tkon de bi ser xwe ten bimne, hing bi pkhanna
maf xwe y xwer teb, ya maf arensiy w ji Tirkiy veqete. Hz qudreta i kesek w tunebe,
ku v yek bide rawestandin."

Mehd Zana


JI SEROKATIYA SAZGEHA HUKUMGEHA LEKER RE - ANQERE


HEJIMARA BINGEH: 1981/96
HEJIMARA BIRYAR: 1983/811
NAV: M. Mehd
PANAV: Zana
NAV BAV: Hilm
MJ CIY JIDAYIKBN: 1940 /Silva-DIYARBEKIR

BABET: Ev e tksta parastina min e li hevhber biryara Dadgeha Leker ya Serfermaniya Awartey Ya Diyarbekr' No1 (Diyarbakr Skynetim Komutanl
1 No:lu Askeri Mahkemesi) Hejimarn Bingeh Biryar: 1981/96, 1983/311.

Her wisan j, ew tksta parastina min a li hevber biryara Dadgeha Leker ya Serfermaniya Awartey Ya Diyarbekr' No1, ya li mjy 26-10-1983'y, ku min bi 24 salan ceza dike, bi v namey ve tte pkkirin. Daxwaziya min bicihkirina van pwstiyan e.

PAKOYA v nivs, ku ji 68 rpeln destnivsa min pk hatiye, ji dareya tkilcih ya Serokatiya Hukumgeh re hatiye pkkirin.

 

"Kedxwaran, ku bi alkariya van derfetn di dest xwe de bi hem derfetn d yn ji bo xwe krhat, bi hem navgnn pwendy yn girsey, bi hem hzn xwe, xwe mna hlgir layangr maf dadimendiy didin nandan. Kedxwar la rzgirtina maf parastin dikin, l bel ev tit ne titek e ji bil xapandin.
Ji lewre maf parastiniya bi rast, akerekirina zextkariy, kedxwariy, bexlaqiy durtiy ye; akerekirina reng away kolekirina ked; akerekirina zordestiy, zordariy, ricimandina, lanetkirina ikecekariy ji bo hukumkirin hann pkkirina li ber wujdana mirovayetiy ye. Helbet nn serdest qannn wan n, ku ji bil rxandina hem avahiyan ji bingeh pkirina br baweriyn xwe yn chanbir, yn ku parzgern sstema civak ye, dikine nav mejiy xelk de. Parastina min, ku tte wateya jinavna van hmanan, ji ber vê hind ye ku ew ni karin bibin hlgir v parastin."


"Ez ji xwe re dihizirîm. Ji roja ku mirov hatine dunyayê ta roja îro, ew serdem û rojên ku jê derbas bûne, ew riyên dûr û dirêj ku jê hatine, ew kesên ku ji bo dilxweiya mirovan xwe feda kirine, ew afirandin û derfetên ku ji qencî û çeyiya mirovan re ye, xwe gorîkirina ew kesên ji bo peydakirina rê û çareyan li ber nexweiyan, ji bo betalkirina erên nijadperestiyê, hewildanên ji bo nêzîkkirina gel û milletan, ji bo protestkirina ew nijadperestiya ku bûye belayê serê me mirovan, ji bo afirandina dunyeyekî ciwantir, ew kesên ku em hanîne ta van rojan...

Lê min çi nav ne dît ji van ikenceyên bêhempa yên nemirovane re ku van kesan bi me dikirin."


Mehd Zana

 



SEDEMA MJY YA V PARASTIN



Birz encumen dadgeh! Ber ku ez dest bi parastina xwe bikim, min wisan bawer heye, ku div ez v mijar bi taybet rohn bikim. Bi rast min i gotinek parastin ne kira. imku min i bawer nn e, ku dadgaha we, wê xwed helwstek serbixwe be biryarek durust bide. L bel ji ber hebna kargr tesra van daw dozn ramyar li ser girseyn gelr ji ber hebna pwstiya rohnkirin nirxandinn van byern royn ji nifn dahat re, min, hem vekirin diyarkirina van br baweriyn xwe hem j v parastin gelek pwst zan.

Div ez dsan bidim diyarkirin, ku i tkiliyn van gotinn min n parastin, bi scdarbn yan j ne scdarnebna min ve nn e - ku nexwe ez ne i scdar im j. Her wisan j i tkiliyn van gotinn min, bi mafdarbn yan j nemafdarbna cezadayina li ser min j nn e. Parastina min her ten ten, ji ber hesa min a berpirsiyariy ya li ber drok ye.

Ez v tksta parastina xwe, li nav ariveya derfet, ji byern xwer berav dagirim. Ber her tit div parastin maf parastin i ye; bi kurt vê bidime xuyakirin.

Hmanek ji hmann, ku bingeha pwendiyn di navbera kesan, civakan xwezay de pk dihne, maf parastin ye. Ber, parastin li nik mirovn destpêkê, bi piran ji bo parastina la, can hebna mirov, bi weya hesa ji dil b. Ev pwst, d di nav civakn bi n de j, li her ho mercn jiyan, b pwstiyek ji alavn girng n parastina jiyan bi xwe.

Di destpka tundbna dijheviyn er berjewendiyan de dema parvekirina keda mirov di van civatan de, derketina bdadiyn di civakn bi n de, pwst girngiya parastina girseyn kedkar (girseyn berfireh n gel) n bindest ewisand jixweber hatiye meydan. Serdestn koledar, begn feodal, grha burjwa, ku bi rkxistina sazyn xwe yn wek dolwger, perwerdey, and huner, li jiyana ked di qadn d yn jiyan de, di encama qann de, maf xweparastin ji hol rakirine.

Maf parastin ji serdemn her kevn a drok, weke maf her bingehn kesayetiy hatiye pejirandin. Ev pirs, bye pirsa, ku mirov mirovayetiy her bhtir rencde kiriye, her weha j bye pirsa her mazin a mirov mirovayetiy. Em dizanin ku berdewambûna bandûra nn serdest kedxwar, ji ber hebna desthilatdariya zext zora paver ye. Burjûwaz, ji bo berdewamkirina sstema xwe ya kedxwariy wisan bi r xistine, ku hukum; hem bi away xwe y teork hem j bi away xwe y reftar, di her dem axn mjy de, berjewendn serdestan bi dest ve bne!

Kedxwaran, ku bi alkariya van derfetn di dest xwe de bi hem derfetn d yn ji bo wan bi krhat, bi hem navgnn pwendy yn girsey, bi hem hzn xwe, xwe mna hlgir layangr maf dadimendiy didin nandan. Kedxwar la rzgirtina maf parastin dikin, l bel ev tit ne titek e ji bil xapandin.
Ji lewre maf parastinî yê bi rast, akerekirina zextkariy, kedxwariy, bexlaqiy durtiy ye; akerekirina reng away kolekirina ked; akerekirina zordestiy, zordariy, ricimandina, lanetkirina ikecekariy ji bo mehkumkirinê, hann pkkirina li ber wujdana mirovayetiy ye. Helbet nn serdest qannn wan n, ku ji bil rxandina hem avahiyan ji bingeh pkirina br baweriyn xwe yn chanbir, yn ku parzgern sstema civak ne, dikine di nav mejiy xelk de. Parastina min, ku tte wateya jinavna van hmanan, ji ber vê hind ye, ku ew ni karin bibin hlgir v parastin.

Parastin, riya bi wstek azad, by ku mirov di bin zextek de bimne bi xwedbna mafdariya bi karhanna hem navgnn parastiniy, riya selimandina mafdariya xwe ye. Maf parastin, ku her dem p l hatiye girtin, bidestvexistin pvexistina azn metodn w j, i car hsan ne bye.

Mirovat, di v war de tkonn mazin daye. Destlnedan prozbna maf parastiniy, ji xwe re bi v reng bi destve xistiye. ro j, ji bo parastina v maf proz ji bo, bi pxistina w, tkonn dijwar tne dayin.

Em ba p dizanin ku endamn ji nav milletn bindest n wek me, ku di nav tkona azadiy de ne, di v war de, tkonn dijwar radixin ber avan. Ji lew re ta roja royn j, maf parastin bikarhanna w, bi azneyn seretay bwujdan tte astengkirin. Mirov bpirs bguneh, ji ikenceyn her tund ve tne derbaskirin. Bpirs bguneh tne zindankirin, darvekirin gulebarankirin, yan j bi cezayn giran ve cezakirin. Hukumbirrîn, hna ji destpka pirsiyariya pols ve destpdike li pirsiyariya pols, her azne edn ikencey li mirov tne kirin. Di ser de j, ev zextkar ewisandin, li van rojn ku li qadn her bilind bi tund la maf mirovan tt kirin, dibin. L bel ji ber hiyariya mirov hevdem ji ber pketbna navgînn mediyay yn teknk, ku gava byern ikencekaran z tne bihstin lanetkirin, hingê ikencekar li gora derfeta xwe hewl didin, ku wisan j bi lez, ew verin. Her andam alav bi kar dihnin, ku zû ser bigirin nkar bikin.


Tixbdann li parastin na be. Mirov parastin bi vna azad dikare bike. Hzn serdest, bi danna anenav xwe li bin peymana Daxuyaniya Helsnk'y hatine pejirandin, ku rz li maf parastiniy bigirin i astengan li ber mafn bi karhanna w danehnin. Xwed girav, berdevkn her pde yn dewlet, her dem dibjin, ku ew xwe beste girday v peyman dizanin. L bel rast qet ne wisan e. Ji roja p, ku ez hatime girtin, her dezgah ku ez li p hatime derxistin (pols, dadgir, girtgeh, dadgeh) her ch, li gor r azneya xwe ya xweser ez dadgerandime ji bo ku ez bparastin bimnim, i ji dest wan hatiye, bi zanet bi sstematk li min kirine. Ez li nav rz rpeln li piy bi berfireh li ser v mijar rawestim.

Amanca van dadgehan i car ne rvebirina dadimendiy xwedderketin li maf bye. Pir diyar e, ku amanca van dadgehan, ji bo hinek din j xulamkirin û dirjkirina temen ev nzam sstema, ku d ketiye di nava barebnek kr de ye. Ev sîstem li ber mirovayetiy bye kelemek re û ne titekî din e ji bil talan, xwîn, birbûn û hsirn avan.

Ji ber ku hukum bi temam nner niwandiniya rvebiriniy dike, ji lewre di hukumdayin de rastiya rvebiriniy ba derketiye meydan ba hatiye xuyakirin, ku ji ber i rvebirin ev end ji mirovayetiy hatiye drketin.

Li hlek, encamn ew zor zexta, ku li ew salonn ku l hukum tne birn li hla din j ew oreger, demokrat welatparzn pket zaroyn v millet, ku bi cezayn wisan bwujdan dihatin barkirin awa weya van cezadayinan xwe nan dida, ku ev hukumdayin keleiyek awa b. Mirovayet ji ber v hukumdan cezabirn, di nav erm fediyek mazin de b.

Min xwast bi van gotinn ku min li jor kir, piek be j van xalan vekim. Neha em piek temaa bikin, ku em awa hatine ber v rew. Derba lekeriya 12'y lon ne ji bo xatir av welat xelk tirk bb. Her kes p dizane ku ev ne weke gotinn serkn v kar bû, ku pir caran li nav axefn xwe yn ji girsn gelr re digotin.

De ka em xwe piek l hr bikin:

Tirkiy, ji ber giradaybna xwe ya ji hla ramyar leker bi der ve, aboriya xwe bi dest Fona Navnetewey ya Dirav - IMF ve berdaye hukm ramyar lekeriya xwe j, bi dest Birca Belek, Pentagon Bruksel (baregeha NATO'y) ve hitiye. Ji ber aboriya ku bi der ve girday ye, ew aloziya chan ya sala 1979 1980 bi carek ve li nav welat, xwe nan da.

Ji ber encama daketina buhrana aloziya aboriy li Tirkiy; enflasiyon ber bi ezmana ve , xezneya diravn biyan km b, li nav bazirganiya eksport deyn gran b, betal bkar, deyn mehane meyn xelk titn wek vana, aboriya hey, xiste di bin nr gran de. Di nav v aloziy de, hin rkxistinn navnetewey yn dirav, ji daketina qad n de ne diman. Xwedê giravî, van rkxistinan bi milyonan dolar bi "deyn" dabn komara Tirkiy. Heger Tirkiy deyn xwe ne da, w ew j biketana di nav tengasiy de. Ha ev ende ye ku rastiya di bin nivit reteyn van monopoln navnetewey de xuya dibe. L bel dsan j, van nivit reteyn tahl n IMF, OECD'y, van "alkar" sozdayinn dtina ronahiya li dawiya tunel bi cih ne dikir. Van reteyn Fonda Diravî ya Navnetewî (International Money Fond) IMF, van ramyariyn abor, ji bo xelk ji bil elem ne titek din bn. Buhayiya jiyan, gran, bkar, ramyariyn dewlet yn maf mehaney xelk tixba nirx mal zadn gundiyan, jiyan kirib xezeb agir. Gava em hatin sala 1980'y, aloz bareyiya li aboriy, xwe bhtir kir zengil neman flas ldida.

Ji bo armanca derketina ji nav v aloziy, biryarn bi nav "24 Ocak Kararlari" ku siyaseta ji aboriya IMF' hat bicihkirin. Van biryarn "24 Ocak Kararlari" bar graniyn v aloziy li ser pita xelk suwar dikirin. Me rawestandina buhay bingehn a hilbernn andiniy daxistina buhay wan, xwe bi jiyandayina van biryarn xwed patntn IMF', ku hna j berdevkiya bhtirkirina gran buhayiya li ser pwstiyn her bingehn n jiyan dikirin sertewandina her cre opozsyona civak dixwastin. Bi kurt pwst heb ku aramiya li ber dil wan, li gor dil wan pk bihata. Ev xal div ba were fmkirin, ku ans serkeftina van poltkayan, ji ser riya ewisandin, periqandin betalkirina Tkona oregeriya Geln Tirk Kurd derbas dib.

Heger em bi kurt bibjin; qadn serdest, li ber lehiya aloziya abor, cilqîn û serûbinbûna civak, opozsyona oreger ya Tirkiy, bilindbna Pirsa Gel Kurd ketin di nav pank de ji bo wan pir pwst b, ku biryarn xwe bi cih bikin kadirn xwe bihnine di ser kar de. Nexwe v j bi cih hann.

Pit ku her amadekar plann di bin bandra Rvebirina Awartey de hat bi cihkirin (ku ev amadekar di sala 1978' de dest p kirin), roja 12'y lon sala 1980'y de, rvebirina Tirkiy, bi dest derba leker, hat rxandin desthilatdar bi yekcar kete di nav dest lekeriy de. Qann, birvebirin, erk delamet, erkdar, hem kete di bin dest encumenek leker ya ji pnc kes pkhat de. Parlamnt ji holê hat rakirin. Qanna bingehn betal b, xebata siyas hat qedexekirin. Mafn bingehn n weke grev peymann girsey ji bin ve hatin rakirin. apemen hat bdenghitin. Ji bo bdengkirina girseyn gelr; bi wan ikence, zextkar zulma bhempa kesnedt, mejiy dewra osman dsan kete di nav jiyan de. roj li meydanek bajar Prag' peykereke huner hatiye dann, ku ev peyker bi weyek pir vekir bye nan kirtiyn ruy osmaniyan. Div em ji br ve ne kin, ku van kirinn royn, ji aliy nifn peroj, w bi her awayn huner and btin neqiandin nandan.

Rvebirina Awartey, bi van zulm birnan, di nava du s salan de, by ku li astengek girng rast were, xwe bi dezgeh avah kir. Ev guhartin xwe li hem avahiyn dewlet dolwgeriy nan da. Em neha vegerin ser rewa dadgehan.

Gava sstemek rnit andamn dadimend yn v sstem li ser kar be, ima w pwstiya Dadgehn Taybet yn Leker'y hebin? Ev yek li ser drektf fermann end burjwazan, ji bo seremandina opozsyona li dij xwe hat damezirandin. Ma qet dibe ku van dadgehn, ku bi yekcar di bin fermana Rvebirina Leker de dixebitn, li ser nav Dadimendiy xwe bilivnin berdevk Dadimendiy bin? Helbet ku na. Hzn Rvebirina Awartey, xwastin li ber gengaziya, ku car bi car, li hin ciyan bibe ku hin, dadger n ku ne xwazin ji rastiy, ji dadimendiy ji mirovayetiy dûrkevin, li peroj, li zaroyn xwe bifikirin, ku hebin, p li ber van mirovn durust bigirin. Loma mirovn wisan dan ber xwe ew ji kar wan bi dr xistin. Ev j ne bes b; Serok Dewlet y Leker, r li dadgeh dadgeran nan dikir, ku ev avahiyn navbir, bi dewlet dolwgeriy re, di nav ahengek de din. Ji bo nimn; axefn li programa deng bahsn televizyon yn eva 5-6 lon sala 1985' temae bikin. Her wisan nivsn li rojnameya bi mjy 6' lon sala 1985' di v war de nimneyn pir li cih in. Heger i dengek ji van dezgeh avahiyn "serbixwe" yn "dadimendiy" yn li welt ne derketibe, ma ev ne nana pevkarkirin hevxebatkariy ye? Ma mirov dikare bje ku li w welat dadgehn xweddad serbixwe hene? Ma ne wisan e, ku divt dadgeh ji bo bidadbn pwst e ku serbixwe be? Ten bi ten bi riya giradiybna bi vna millet, ku bi hukumeta ku bi hilbijartinek demokratk hatiye ser p di bin siya qanna bingehn de , ev dadgeh dikarin bidad serbixwe bin.

Ca em piek ji nzk ve li kar barn dadgehan temae bikin. Qanna Bingehn dibje, ku 'by cudahiya ol, ziman nejad, her kes li ber qann yeksan wekhev e.' Her wisan j Qanna Bingehn bi berdewam dibje ku 'her kes xwed w maf ye, ku br hizirn xwe bi gotin yan j bi wne li gor daxwaza dil xwe bi serbest bihne ser zimn. H kesek ji ber parastin beyann xwe yn li dadgeh ni karin bne scdar tawanbar kirin.' Ez nirxandin rsipkirina v yek, ji mirovayetiyê re dihlim; ku heger mirov li dadgehek li p dadgirek ni karibe br baweriya xwe bibje, yan j gava gotibe ji ber v yek hatibe cezakirin heger ev ceza tawanbarkirin ji hla hukumgeh ve hatibe bestin pejirandin, ma i pwendiya v yek bi dad dadimendiy ve heye? Fermo temae bikin, ku ew cezaya ku li ser min hatiye birn sedema v cezay ji ber kjan peyvn min bne: 'Bij Tkona oreger ya Xelk Kurd! Bimr Fazm!' Ji ber van gotinan ez bi nzk neh salan hatim cezakirin. Hla her helez ya v yek ew e, ku by ku zelaliyek ji hla avahiyn ferm bte diyarkirin, by ku cih roja dadgeh bte diyarkirin, by ku pwstiya guh li parastina min bidin, ez hatim cezakirinê. Nexwe sedemn ev cezaya neha, bi sedemn cezaya ber ya dema axiftinn li dawaya Riya Azadiyê "zgrlk Yolu"y her heman tit in. Min ji dawaya Riya Azadiyê "zgrlk Yolu"y, ji xwe (15 +9) 24 sal ceza girt. Di her heman dadgeh de ji ber heman tit dsan ceza li min birn, ne ji biryarn ferm ya Qanna Komara Tirkiy (TCK) y. Gava mirov li protokoln dadgeh temae bike, hing wê v yek batir fm bike.

Wek din j, li Hukumgeh, bi pnc sal nv bi derengxistin li erdhitina biryarn ku dadgehn leker yn herm girtine, ji ber v hind piraniya girtiyan ji cezay xwe sal du salek dirjtir di hundur de mane j, dsan j Hukumgeh van cezayan dibeste. Wan i ji dest hat kirin, da ku girt dirjtir di hundur de bimnin. Ez nirxandin rsipkirina v yek diyarkirina ciy v yek li dadimend mirovatiy, dsan li ber wujdana mirovayetiy dihlim.

Ez dixwazim piek li ser sedemn hukum cezakirina min rawestim. Ez ji bo i tme hukumkirin? Weke min ber j diyar kirib, ez ji ber v yek tme hukumkirin, ji ber ku ez endam milletek me, ku ev millet bi sedan sal e di bin penc zext zordariyn har nehevdem de, bi weyek akere vekir tte vekutin zrandin. Di nav birbn hejariyek mezin de tte hitin hebna w tte veartin nkarkirin bi weyek sstematk j, ber bi neman windakirin ve tte kiandin. Ew ez ceza kirim ji ber ku ez kurd im. Gava mirov li dosiya daway temae bike, hing mirov v yek pir akere dibne, ku i sedemek din jî nn e. Ji ber ku mirov endamn neteweyek cih ne, mafn w netewey ji hla netewey serdest ve bte periqandin, hem mafn w yn din ji hol btin rakirin, ev netewe, bi hem metod azneyan bte asmlekirin ew hewildann, ku bixwazin bi dar zor v netewey "bikin wek xwe" gelo endn bi maf mirovayetiya hevdem ve girday ne? Em wisan bawer in ku ev yek ji hizir siyasetek barbar a pir mazin ve girday ye ji hem creyn hevdemiy bpar e.

Em neha j piek bervac bihizirin ji xwe bipirsin, heger millet kurd xwed serdest bya, qadn serdest n ji millet kurd w v zulm serdestiya, ku ro qadn serdest n tirk dikin, li ser gel tirk bi kar bihaniya, ma ev dihate pejirandin? Li gor baweriya me, bersiva v yek bi tpn gir: NA xr e! imku pirs bi ten ne pirsa kurd e. Weke me di ser de jî ve diyar kir, pirs pirsa bi pavexistina bizava oreger Demokrat a li Tirkiy pavexistina Doza Kurd e doza berdewambna mtina qada brjwaziy ya dewlemendiyan e. Ji ber ku Gela Kurd, li civaka tirk bye tabyek, loma qada brjwaz qrna 'welat ji dest ve ' dike, ku bal serincan bike ber bi hl ciyek din ve. Her wisan j, hin kesn li ser text rvebirin rdinn, ji bo xweziya dil xwe yn xwed karaktera ovn bihnine ch, di v riya xwe ya nehevdem nijadperest de, ser li her arey didin. Ji ber v yek, li gora berjewendn xwe yn nayetiy, hem li dij bizava oreger Demokrat a Kurd hem j, li dij opozsyona Tirkiyê, her programn berterefkirin bi kar dihnin. Ji bo wan tit her girng; berdewamkirina zrandin mtina dewlemendiyn welt e.

Ev j v akere dike, ku pirs, ne pirsa Kurd Tirk e, pirs pirsa berdewamkirina gerandina erxa jiyana talan mtina brjwaziy ye. Nexwe wek me, gel tirk j bye goriyê van kirin ikenceyan. Ji ber v hind, i kurd i j tirk, karker, gund, teqawt, her mirovn xwed br baweriya njen, pwst e, ku rawestina li hevber ew nijadperest pademayina ji hla mirovayetiy ve hatiye mehkmkirin, ji xwe re bike erk delameta her diyar. Heger ademzad di v war de, li gor paraleliya hevdemiy, ber bi peroj ve gavine navje li dij v belaya mel'n a li ser mirovayetiy tnekoe, ademzad ni kare xwe ji ricimandin la'netn nifn dahat ayendey rizgar bike.

 

 

eya kurdî

Neha em werine ser babeta xwe ya bingehn a Keya Kurd. Gelo W Ev Pirs awa Be? Ber Bi Ku Der Ve Here?

Netweya Kurd, ji sedsalan vir de ye ku hatiye li ber neman hitin, bi taybet jî, li jr serdema hz nn desthilatdar n Komara Tirkiy (T.C.), bi kferat hewildann tund ve hatiye asmlekirin tirkkirin. Bi siyaseta saz avahiyn tirkan, yn bi nav "dibistan" n li ser her dewr bern xaka Kurdistan, bi ferman qedexeyan, her end xerabkirin herifandinek mazin li ser gel kurd bbe j, dsan her mirov ku piekî haydar droka mirovayetiy be, ba p dizane, ku ew gel ku karibûye xwe bîne ta van rojan, bi wan ferman qedexeyn dewlet dolwgeriya tirk koka xwe winda na kin û na bin tirk. Bi hin tedbrn kir, (weke bi kirkirina; xwed girav hin nivsevann mj, yn bsewad miskn, ku bi firotina berhemn xwe, ji rastiyan wisan drketine) siyasetek (!) miskn dikin. Ez li v der pwstiya rawestana li ser guftgoyek li ser hebn nebna kurdan na bînim. imku guftgokirina titek weha, ne ku ten ken mirovan tne, her wisan qijik jî, ji ber kenan zik dike.

De ka em piek ji nzk ve li poltkayn asmlasyon bi tirkkirin binihrin ji xwe bipirsin. Ma van poltkayan em kirin tirk? Bersiv bi tpn mezin: NA ye! Bervaciy v rew qewim. Wisan, ku li van dibistann tirkan, bi frkirina ziman tirk, ku van perwerdeyên ji bo bi drxistina zaro xortn kurd ji kesayetiya wan a kurdtiye, b navgn alavn zaro xortn kurd, ku xwe gihandin pile radeya zanna kurdayetiy.

Xort ciwann kurd, bi riya frbna zimn, xwe hn droka tkona Rizgariya Milletan tkona nayetiy, bi kurt xwe hn zaniyariya civak kirin xwe bi zane areza kirin. Li bin ronahiya v zann ilm, di nav gel xwe de ketin nav kar xebat gel xwe bi rxistin kirin. Ev yek akere dike ku derb li xwediy xwe zîvir. Xebat karguzeriyn rewenbrn oreger di nava xelk de, xwe gihand pile radeyek bilind a cidd ev yek b sedema tirsa dil qad nn serdest. Ji bo berdewamkirina nzam sstema xwe, dest bi pirtirkirina dozaja karguzariyn xwe yn ewsandin zextkariy kirin. Weke li drok rûdaye, dsan hr ser rkxistinn tkoer n rizgariya Gel kirin. Endamn rkxistinan hatin dîlgirtin ikenceyn ku li nav mirovayetiyê nedt nebihst li wan hatin kirin. Qiyma xwe bi v j ne hann, bi hezaran xort kaln ji nav gel (ten ji ber ku kurd bûn) hatin girtin di zindanan de ketin bin ikeceyan bi zora van ikenceyan ew rapor fadeyn ku ber hatibn amadekirin, bi wan dan bi anenav mzekirin.

Ji bil girtin zindankirinan, her p li devern bej (li gund bajarokan) hawar feryada ew zext ikenceyn ku ev roj bi gel kurd tne kirin, d li dunyay kes ne maye ku pê ne bihstibe.

Zext, ikence zulm ne ten van kirinn li van deran e. Dema mirov li droka mirovayetiy temaa dike, mirov pir xwe dibne, ku hz qadn serdest bandrdar, ji bo gerandina erxa talan mtin, di her dem zeman de, ser li van ramyar poltkayn zextkariy dane. Gel nn bindest, her dem li dij van hzn serdest xwed bandr, tkoiyane. Her end ku van tkonan bne sedemên xwnrijana bi hezaran mirovan bi sedhezaran mirovn kmandam seqethit j, dsan kes ni karibye r û pêî li ber van tkonan bigire.

Dema mirov li drok temaa dike, dîsan pir ba dibne ku ew kesn ku ketine xewn xeyala xwastina birawestindana tkona netewe nn bindest, di dema xwe ya her xurt serwext de j, li ber v tkona mafdar bi heq, hr xan bne daketine ew ciy ku layiq wan e: qutiya zibil rx ya drok.

Gelo ew hz qadn xwed bandr, ku bi kman, bi end me, bi v rastiy dizanin, ima ji bo piek be j dirjkirina temen xwe, v hela-welay dikin? Ev tahv xwdan ji bona i? ima v xwnrjiya mazin dikin? Ma ne hna duh b, ku hztirn
ah Rohilata Navn Markos' li Flpn bgav mecbr man ku birevin? Madem wisan e, ev hem titn tne kirin ji bo i ne?

Ji bo berjewenda mistek kesn ji na serdest, ev gel millet li ber hev tne rakirin dijminkirin. Ta hinek kes dorhl, ji bo v armanc tne bikarhann navgnkirin. Em i car ne dijmin gel tirk in, bervac bilakis em v yek diparzin, ku em li dij her alak karguzeriyan e, ku birayet dostaniya gelan xerab dikin em dibjin ev ten bi ten kr nijadperest ovnan tt.

Ya her xerab ne ew e, ku ev n qadn serdest, ji bo dijminkirin bi hevxistina gelan, ji bo avakirin peydakirina asteng li ber hes zaniyariya birayetiy ya di navbera gelan de, ser li hin karguzeriyn crbecr n abor, civak ramyar didin bi v riy, dijminahiy hartir dikin.

Rastiya baramiya civak ramyariya di nav gel de, pir diyar akere ye, ku ew rik bziya di navbera van her du milletan de, w bhtir bibe dawiy j, ev hestn dijminane wan bi hev bide xwarin. L bel hzn serdest, w i car bi riya van hestn ovn ni karibin birayetiya di navbera gelan de bi astengkin. Ji ber ku ro mirovn li chan bi lez bez di nav pketin guhartinan de xwe ber bi p ve dibin. Dema em li tamaey van ern gelr dikin, em dibnin ku gel milletn dervey van eran, bi alkariya xwe ya madd manew, xwe digehnin hawara geln tkoer. Ji bo her cre desteg pitgiriy, ji bo rizgariya van milletn tkoer, xwe amade dikin. Bi kurt, ademzad, by cudabnek di navbera mirovan de, mîna yên sp yên re, ev nijad ew nijad, li hevber her cre xeter rewn xerab tdikoin.

Gel milletn cihêreng n dunyay, ji v reayiya cografiya dunyay, ta reayiya cografiyek din, bi hawara geln bindest radibin. Min bawer heye, ku w li rojek nzk, bi destbirat pitgiriya geln chan, w ev qada zextkar mtin, her rojn ku diin cih l teng bibe û w ji bin ve ji hol rabe. Ev bela musbeta ku li ser ser mirovayetiy geriyaye ew axa patronn ek psat ku ji v belaya dillewit, jiyan desthilatdariya xwe bi r ve dibin, w ji bin ve ne mnin bi herifin. Em va ye ji îro de nan mizgniya v yekê dibnin. Dema em li Afrka Bar temae bikin, em dibnin, ku di er navbera Reikn bindest dewleta nijadperest de, tevayiya dunyay, ji bo reik mafên xwe bi dest bixin, li nik reikan tdikoin. Di v war de, tit ku ji me re bhtir sedema dilxweiy ye ev e, ku ew frma rketn Afrka Bar, ji hla gel milletn crbecr, tne protestkirin. Ji ber zext daxwazn tund n gel, ta ji hla dewlet hukumetn crbecr, li ser van frma rketn, ku sedema mtin, talan zinatkariy ne, ambargo tne dann tkiliyn wan n abor ramyar, tne bestandin qeakirin. Ev hem alak karguzer, ji ber bilindbna radeya zanna mirovî ye ji ber mazinbn xurtbna van alkar pitgiriyn aktf n gelan e.

Mekanzmayn talan mtin ya kelehn fazm, ji bin ve hildiwein ev yek dibe sedema hev hembzkirina tevayiya gel milletn chan. Ev civatn hiyarby yn roja me, w li hevber hem er birnn, ku ji neqenc zerara mirovan re ye, derkevin. Ta li dij avakirina her saz kargehn, ku heway gemar dikin, rabin. Nimne msaln her berav yn v yin; alak karguzeriyn li nav welatn Ewrp yn li dij berfirehtirkirina balafirgeh damezirandina sentraln nukleer ne. Min wisan bawer heye, ku sibe roj mirov, w her kar karguzeriyn, ku li neqenc xerabiya mirovan in, bidin rawestandin. Ne dr e, ku mirov biajon ser karxane fabrkn, ku ek titn wisan neqenc hildibirin, van ciyan kavil rxan bikin.

Ji ber v yek ye, ku ro li Tirkiy, ev hiziriya dillewitok, ku li ser ser geln Tirk Kurd geriyaye, rojek ber, bi avakirina nzamek sosyalst, by ku mtina hin mirovan li ser hin mirovn din hebe, by ku mirov ji ber filan yan j bvan nijad, ji ber v mezheb, v ol, v reng, yan w reng, ji hev bihne cudakirin, bigehine maf heq jiyaneke wekhev weke mirovan li tenita hev bikaribin bi hev re bijn. Yan na, ev hem zext, zulum, xwnrijan zindan w berdewam bin. Ev yek w kr k were? W ji nifn dahatiy re i bihne hitin? Gelo ev yek w bi krhat be? Bguman na? Ji bil mistek mirovn xwedpere, w kr i kesek din ne y.

Ma ev tit w wisan daw were? Ma w wisan berdewam be? Pir xwer teb ye ku dema millet Kurd di v tkon de bi ser xwe ten bimne, hing w bi pkhanna maf xwe y xwer teb y maf arensiy, w ji Tirkiy veqete. Hz qudreta i kesek w tunebe ku v yek bide rawestandin.

Nifn dahat w lanet nifiran bibarnn li ser wan kesn, ku avn xwe li ber v rastiy digirin dibin sedema van kirinan. Bila kes i ik guman ne ke, ku ev hele aiyn ku hatine kirin yn w hna j bne kirin, weke lekeyek li ser heniya van kesan bimne. Ji ber v end ye, ku ez dibjim rewenbr, kedkar, gundiyn gel tirk, gerek e ku hn pitgiriya v doza mafdar a Gel Kurd bikin.

Hing em hem bi hev re, v talan zulma, ku dest li ser mafn mirovayetiy daniye, geln kurd tirk, em bi hev re, v ne hlin ji hol rakin. Tev bi hev re, ber bi rojn xwe ciwan ve herin.

Her dsan, k bixwaze yan ne xwaze, w kes ni karibe gel kurd ji v tkona w ya mafdar bi pa de bihle. Yn ku ketine br bawer xeyaln, ku bi girtina van dozgeran, tkoer miltann v doz, bi derbaskirina girseyn gelr yn berfireh, ji dezgahn ikencexaneyan, bi zindankirina van girseyn gelr ev tkon w daw were, yan w bikaribe daw were, ten û bi tenê xwe dixapnin. Ji br ve ne kin, ku van keraset kirin, ten bi ten ji bil polakirina v tkon, ji bil bhtir xwedpzann tecrbebn bi xurtbn, ji bil kertek din jî xwe nzkkirina ber bi serfiraziy, ne titek din e. Heger r kerasetn zext, zorkar, zulum ikencekariy bikaribna bibna asteng li p tkonn Rizgarxwaz, diviya ku hing ew gel milletn, ku ro ciyn xwe li nav mirovayetiya hevdem girtine, ne mabna ji hol rabna.

Ev t w watey ku bi v r azney, t xwastin ku bi van karguzeriyn paver zorker, erxa drok bte rawestandin. Ev ne titek din e ji bil seyandina roy bi heriy. Rojn buhur yn mjy byern rojane nan selimandinn v yek ne.

Heger van karguzeriyan, van zext ikenceyan, van her cre azneyn zext zulma paver, bikaribna van pirsan areser bikirana, hing w her pirs gel, li gor berjewendn hzn serdest serencam bibna. L bel em dinihrin, ku ev zulm ikencekar, li bervaciy berjewend hzn serdest, dibe sedema bhtirbna hz tuwaneya girtiyan.

Ma ne wisa bya, w mirov, ji bo protestokirina zulm ikencey xwe ne standibna, di rojiyn mirin de w daw bi jiyana xwe ne hanbna, ji bo protestkirina ikencey w xwe darve ne kirana. Aha li v der em dibnin awa nimneya lehengiya br baweriy ya li dij zordariy xwe nan me dide. Aha li v der em dibnin cesaret lehengiya mafdarbna li hember ikence zordariy awa xwe bi nimne dike. Poltka zulm, carek din hate ber neman flas.

Di destpka sala 1981' de, gernendeyn dewlet, car bi car bi beyanatn xwe digotin tevayiya hza oreger ta sed 95 hatin rxandin bi v gotinê xwe dixapandin. Nexwe pit demek dsan digotin, ku nêzîkî ji sedî 70'yî rkxistinn oreger hna li ser xwe û xwed hzn xwe ne.

Nedtina ew nams rmeta mezin a van mirovn by jiyana xwe bi titek bijmrin, wan fdakariyn ku ji bo tkona xwe dikirin, bawerkirina bi rxandin rawestandina v tkon, ne titek din e ji bil ser xwe mna maman di nav qm de veartin. Anku ew hizira miskn ya xwexapandin ya bsewad..

 


Serhildann dîrokî

Ez dixwazim neha bi kurt hin byer tevkutinn ku li rojgariya drok êbûne bi br bihênim. imku van byerana, ji hla her kes ve tne zann. Ji ber encamn van byeran e ku ro em hatine v der.

Dema serhildana x Sed', bi sedan cih war hatin standin wrankirin. Bi dehhezaran kurd hatin kutin. Bi hezaran zar zr di nav agiran de can dan. Bi sedan kurd li bajar Diyarbekr' li taxa Der iy li ber Mizgefta Mezin hatin bi darvekirin. Bi hezaran mirovn kurd bi hincet bahaneyn hukumkirin li ser riyan hatin gulebarankirin. Raporn wisan derew li ser wan hatin nivîsîn weku: 'dema reviyan ji pit re gulle li wan ket'. Zaroyn di navbera saln 4 ta 6, bi dar zor ji dayik hatin veqetandin li na bav xwe, ji welt hatin bi drxistin nefkirin.

Her heman kelem, li sala 1928' li Drsim' j hat dtin. Hovtiya li Drsim' d xedar bnsaf b. Ji bo kargr tesr li ser peyayn niy bt kirin, li ber av d bavan, qirika zarokan dihat li kr xistin xwîna wan bi ser ava em Munzr ve dihate herikandin.

Heger ez ne a bim, li gor hejimarn ferm; li ser 94 hezar mirov hatin kutin. Ev e ten hejimarn ku hatine bi destxistin. Pit ku hem newar gund hatin standin, kesn saxmay j, andin bi dr nefiy. Dema tevgera Sason', ku gund dihatin standin, by cudakirina jin, zar zr, tevan dixistin kadnan agir bi wan dixistin. Bi gaz feryadan, bi 'hawar hawaran' mirov can didan. Tit d hov dirinde ew b, ku kutina peyayan bi girdana dest lingên wan û paê jî ser wan ji nav oga wan re dihate xwarkirin stûyê wan bi birrekê dihate birrn. D re j, nav an wan bi guhn wan ve dihate darvekirin ser wan diiyandin ji kaymeqamiya Qozlux' re. Bi hezaran kesn ji Sasn Qozlux ji welt hatin drxistin nefkirin.

Her heman kefaretn kutin birrn, li serhildana Agir'y j hatin dtin. Li wir j, ew kesn ku hatibn gullebarankirin, lan wan bi dûv hespan ve hatibn girdan li kue kolanan, li pey hespan dihatin kiandin. Gund tev hatin standin wrankirin. Piraniya gundiyan ji welt hatin drxistin.

Ev millet, ku rast van dijwariyan hatiye, li ew ikence zordariyn kesnedt ne mirovane t bye, dsan j hebna xwe ta roja ro parastiye û piraniya nirx hjayiyn xwe karibye ba biparze. Hing bila i ik gumana kes ne be, ku ev millet w li peroj j hebe.

Ba e l veristina v gel w awa be?

Ez mirovek sosyalst im. Div mirovn sosyalst ji kjeke zaniyar li byeran temae bikin byer pvenn civak, li bin ronahiya zann zaniyariy binirxnin.

Nakokiya her bingehn, ku mohra xwe li serdema me xistiye; nakokiya ked sermay ye. Her wisan j yek ji nakokiyn versker areserker n v dema me, Pirsa Netew ye.

na burjwaz, ku desthilatdariya xwe ya li bazara hundur biriye ser, vca ji bo firehtirkirina qada erxa xwe ya talan, mtin zrandin, ji bo mtin talankirina hebn hjayiyn gel milletn din, derdikeve dervey tixb snorn xwe yn netewey poltkek berav ya talan dike. Dema na burjwaziya millet serdest, ev talana xwe dike, her wisan j dixwaze saz desthilatdariya xwe her bidomne. Ji bo ku di v armanca xwe de bi ser keve, di navbera her du milletan de dijminahiyan peyda dike er derdixe. Ji bo nimn; civata millet serdest; weke civatek hevdem modern civata millet bindest j; weke civatek dirinde pademay nan dide. Em dikarin di v war de mie nimne nan bidin. na burjwaz bi van lstinn xwe yn poltk, bi bhtirkirina dijminahiya di navbera her du milletan de, li pey zexmkirina na text desthilatdariya xwe ye. Her bi v away j, ew gel milletn ku ketine jr bandr hatine berbendkirin, bhtir xwed li nirx hjayiyn xwe yn netewey derdikevin ser li veristin areserkirina v gel dixin. Ha ev dem e, ku Gela Netwey dibe gela versker areserker. Nakokiya di navbera geln li bin zext hzn zorkar derdikeve pileya yekem. Hing geln din, bi pa ve dikevin. Nexwe veristina v gela netewey ya ku li dar e, dibe sedema veristina nakokiya ked sermay j. Nemaze di her merc dox de, ev nakokiya yekemn dikare biguhere. L bel nakokiya bingehn ni kare biguhere. Ev nakok killa veristina gela bingehnî ye.

Ev gel, berpirsiyar erk delameta li ser an hem oregern millet bindest hem j oregern millet serdest e. Berpirsn v erk, div di encama nirxandina bi rk pk ya merc hoyn rew, r aznan, ji xwe re peyda bikin li bin ronahiya van nirxandinan, bi r ve herin. Heger bervajiy v yek bte kirin, w gav ew rewa ku burjwaz dixwazin, peyda dibe ev yek dibe sedema jihevsarbna her du milletan. Em parzger hoy prensba bicihkirina maf aresnsiya neteweyan in. Her netewe, xwed maf bi hev re, yan j cih jiyn ye bikarhanna vî mafî, ten bi dest wan e. Hing i divt b kirin? ro li Tirkiy, li ser gel kurd her babet serdest bi dar zor tt kirin. Ew rewenbr, xwendekar, xort xelkn wek din n, ku li hevber hzn serdest ciyn xwe li nav refn dij hzn serdest girtine, bi azneyn her har barbar tne ikencekirin li zindanan girtin.

Riya ji hol rabna v cendera zilm zor, bi hewildann hevbe n millet kurd tirk dibe. Gerek e ku bi rewenbr, nivskar, kedkar, karker apemen bi hem xelk xwe, tirk, li dij van zordariyan, bi millet kurd re pitgiriy bikin. Ev e birayetiya milletan. Heger gava hewildann millet kurd bi ser xwe ten b hitin, hing millet kurd bi ser xwe ten v tkon wê bi r ve bibe. W gav j berpirs jihevqetandina milletan wan bgavhitina li nav tkonn li du qadn cih, ne millet kurd e. Berpirs v rew hing rewenbr oregern millet serdest e. Div li vir ba bidime fmkirin, ku ev yek ew bibe sedema jihevveqetandina du geln ku bi sedan sal in ku bi hev re jiyane.


 

ikenceyên dirinde

Birz encumen dadgeh! Ez di v be parastina xwe de j, dixwazim beina ji wan kar kirinn, ku ji roja ku ez hatime girtin min dîtine, li wan ikencexaneyn polsxaneyan girtgehan i bi ser min de hatine, titn min dtine bihstine, binivsim.

Pit ku ew ez ji Stanbol hanm, ez avtim zindana di nav polsxaneya bi nav ehitlik Karakolu [ya li Diyarbekr'-w]. Pit ku ez demek li vir hatim hitin, rojek gava serkar ewlekar asayi hate polsxaney, ez ji zindana polsxaney hatim derxistin ez hanm p cenab v giregir dewlet. Dema ez ji der ketim hundur, min raste-rast qrn bornek bihst. Serkar ewlekariy di nav odeyê de diqêriya û digot 'ulan tu dizan ez k me?' dest bi pesindayinan kirib. W digot; 'gava ku tayina min derket Diyarbekr, gava ez hatim Diyarbekr, tu ne hat piya min ne j te pa rojek xrhatina min kir. Min ev helwsta te ji br ve ne kiriye. Ez neha, i i ye i jî ne i ye nan te bidim!' Dest bi gefdayinan kirib. Rebeno digot qey ew bi riya van gefdayinan, bikaribe min bitirsne bi v riy toleya xwe ji min veke. Wisan reben bb ku hay ji wan merc awayn protokola dewlet, ku w kirib serkar ewletiy, nn b. Gava w gefdayinn xwe hem rz kirin, ez dsan avtim zindana polsxaney.

Pit demek ez s hevalan, em ji bo pirsiyariy ji zindan hatin derxistin. Hna em li ser r bûn avn me hatin girdan. Dema me xwe nzk deriy odeya pirsiyariy kir, ji dengn ku dihatin guhn min, min fm kir ku coek mazin a libendemayinê li wir heb. Min hema ling xwe ji nava der kir hundur ne kir, yn xwe gihandin ber min, bi deng 'Allah-Allah!'an kulm, pn qondaxa tifing li ser serê min barandin. Ji ber ku av min girday b, loma min ne zan ku end kes bn li min dixistin.

Di v rew de, tit ku min dikarib bikira ten ew b; ku diviya min li ber v hria dirinde barbar dinann xwe biidanda. Gava em li ereb bn, min hin ik texmnan dikirin, l min i car r hizirek ne dida, ku kirinek wel qebe dervey miroveyetiy. Her end min rade sînora bz nefreta wan a li ser min hebû ba dizanib, dsan j min r ne dida, ku ew bikaribin ev end bi xerab li p mirovek wek min ku her i be j aredariya v bajar kiriye li ser daxwaz deng xelk, hatiye ser kar piek be j, rza xelk bigirin li nner viyana azad a v xelk, helwstek bi v xerabiy nan ne din.

L bel hn di nav wan byrn ku ez hna ji we re binivsim j bibnin, ku bervaciy v hizira min, hn fm bikin, ku ew ku j wisan dihat bz nefretkirin, ne ez bm. Ew xelk kurd b. Min v yek ji van gotinan fm kir. Ta zik wan biiriya bi berdewam ji xwe re v diqriyan: 'Tu kurd, ne? De bila neha kurd werin te rizgar bikin!'

Ew, piy em avtin nav odeyek bik li ser beton dane rnitandin. Ji ber w kotek ldana ku li min ketib, ez ji xwe de ketibm. Hevaln min, ku v rew, ji deng min fm kiribn ji bin goeyek ji paika li ser av min jidand, xwastin li av min myze bikin. Notirvan ku v helwsta hevalan dt, bi qondax tifingan li hogirn min xist. Pit ldanek dr dirj, bi tirkiyek nr 'tu tirk , yan kurd?' ji min dipirsn. Min got 'ez kurd im.' Li ser v bersiv bdeng ji odey derketin n.

d ev b. Qrn nalnn ji hln din dihatin, brawestan xwe di nav guh me de vedidan. Ji nik ve me dengek gurr bihst, ku me fm kir, hinek ketin di hundir de. Di v heyam de, yek ji wan kete bin eng min ez ka kirim. Pit ku ez piek ji erd hatim kiandin, dikaribm rabim ser piyn xwe. Ew ez hanm odeya ikencey li erd bi rnitin dam. Yek ji wan dest p kir û bi ek hesin li vir li wir a min xist. Yek din ji wan jî digot; 'mekin', 'l me xin!'. Di her keys derfet de j, bi kulmikan li nermiya nav zik min dixistin. Di encama v ldan de, d ez ni karibm j birnim. By ku ez bibnim, min hes fm kirib ku her dern min werim bn ji difna min j xwîn diherik dihat xwar.

Van sikencekarn har j, bi kenn xwe yn dengbilind ji min dipirsn: 'Tu ima by serok belediy? K ji te re got bibe serok belediy? Em ji mj ve li bend v roj bn.' Her wisan j bi ldana xwe berdewam bn. Gava ku wan fm kir ku d ji bo axiftin i hi di ser min de ne ma, hing ez birim li nik wan girtiyn din avtim erd.

Pit demek, gava hi min hat ser min ji bo ku ez bizanibim ka ew dengn li der dora min ji kê derdiket, ji bo ku bizanibim hevaln min li vir bn yan na, loma min ew paika ser av xwe piek da al min temaa kir min dt, ku deng ji kjan mirov dihat. Hinek ji wan, weke hezret sa'y, ji miln xwe ve li ser armixek hatibn girdan, hinek ji wan li erd di nava gola xwn de digeviziyan hinek j, ji ciy xwe y rnit nale-nal dikirin.

eva min bi van avdriyan wisan li ser beton rnit avpay derbas b. Ser beyan, ew dsan ez birim odeya ikencey. Li gor min fm kir, li w der pnc mirov hatibn ku bi min re bipeyivin bikevin bazariy. Ez li ser sendeliy hatim bi rnitindan. Yek ji wan ber xwe da min got: 'Temae bike, me i j nn e ku tu scdar yan ne scdar. L bel em nivsek bidine te. Div ku tu li bin v nivs nav xwe dahn. Ne me ne j xwe li dijwariyan werbike. V j ji br ve ne ke, ku heger tu weke me ne k, tu ji v der bi sax dernakev!' Gava min bersiva w da gote w ku 'min i reweke nediyar nn e heger ne gotinn min bin, ez li bin i nivsek nav xwe danahnim.' Li ser van gotinn min ikence dsan dest p kirin.

Ji ber wan ikenceyn ku roja p bi min kiribn, ez ji xwe de ketibm. Hi li ser min ne mab. Ez li erdket bm jî, dîsan bi pnan li min dixistin. Qet ji v tr ne dibn. Navgînên elektrk ku hanbn, tln w p bi ser tiliyn min ve gir dan. Pit end caran oka elektrk bi min dan, elektrk birrn. Cil min ji min kirin min li armixa ku ber amade kiribn jidandin. Hejimarn oka elektrk ku bi min ve dabn, na y bra min, imku ez li ser armix ji xwe de bm. Gava min avn xwe vekirin, ez li ser beton dirjket bm.

Dsan xwn ji dev pozn min dest bi herikandin kirib. Ji ber ku piraniya xwna di la min de herik b, loma ew bi lezê pemb hann dan ber poz min, da ku herikna xwîn birawestnin. Ta herikna xwîn km b ez li odey hatim rawestandin. D re, du kes bi miln min girtin ez kiandim ciy ku girtiyn din li wir bn.

Gava ez hatim nav girtiyan, deng feryad qrnan bilindtir bbn deng hawar ji gelek ciyan ve dihatin. Ji bgaviy, gava min guhdariya van feryad qrnan kir, min fm kir ku deng qrna jin j di nav wan dengan de heb. Ji dengan dihate fmkirin ku brawestan ikence bi jinek dikirin. Gava min guh da axiftinan, min bihst ku yek li p jinik rawestiyaye diyar e ku ji mr w re dibje; 'temae bike, heger tu ne peyivi ez di jina te n...m.' Gava deng ji mr ne hat, w derxistin ji derve. W gav deng hawara jin tevayiya salon dagirt. Gelek car mr jin derxistin der hann hundur. Demek d deng jinik hatib birrn nalnek nizm j derdiket. Hing jinik ji erd ka kirin hann li ciyek nzk me dann. V car j, mr jin girtin bin ikencey her heman pirsan ji w j dikirin bersiv ji w dixwastin. Ev ikence berdewam kir kir kir kir... Encama w ni karim tam bi br ve bnim, imku ez hing dsan ji xwe de bm.

Pit gava pirsiyariya li ser me bi daw hat, min bihst ku ev kes ku li girtgeha Diyarbekr dsan bi ikence hatib kutin, Al Saribal b. Ew jin j jina w b.

Em berdewam bin.

Gava ez ji wir derketim, polsek pehna xwe li min da 'Hey ulan Mehd Zana ev i hal e?' bi ken ji min pirs. Ez j li ciy xwe veket, min gote w 'Ma w i be?' W j, v car deng ken xwe bilindtir kir. Hing min wisan l vegerand: 'Di siyaset de titn wisan dibin. Siyaset mndera pahlewaniy ye. Carinan mirov bi ser dikeve carinan j di bin de ye. L bel gava ku em bi ser kevin, hing w ne wisan wek we endem be. Em ta serteseriy li ser bimnin.' Ji deng plavn w min fm kir ku ji nik min .

V car j, titek n li ser deng hawar feryada mirovan zde bb. Muzka arabesk.. Qrn nalna mirovan ji ber n ikencey, tevliheviya van dengan ew kargriya pskolojk ya li nav ser mirov peyda dikir, ten ew mirovn ku di w rew de mabin p dizanin. Dema ku ev ikence bi saetan berdewam dikir, polsek ku nuh dest bi payina xwe ya roj kirib, hat nik me dest bi axiftin kir. Li nzk sendeliya pols, dest min li nav kelepey ez li erd dirjket bm. Ev pols dest p kirib waaz dersa Xwedayî ya Quran dida min. Carinan j ling xwe, li ser nermiya zik min datan bi pnan li min dixist. Bi van kirinan, erk delameta xwe ya dn j bi cih tan camêr.... Ew eva me her bi v away derbas b.

Roja din, gava ez li ser riya n hatina seansn ikencey bm, min deng hawarek pir bi lavay dilsoj bihst. Gava ikenceya xwe daw hann, v kes hann li nik me dann. Min xwast ku ez w nas bikim.. Bi nepen, ji bin goeya paika li ser avn xwe min li w nihrt. Min dt ku kurek ardehsal ye. Gava ikence bi kurik dikirin, pirsn ku j dikirin ev bn: 'Nav hogirn xwe yn li nav rxistin bje me!' Gava kurik got 'min i tkil bi wan re nn e', hing pols digotine w: 'Gava me n..a te, tu w bj.' Kurik taz - tena derp b. Gava polsan dest avtin derpyn wî, hing kurik bi lavayiyek dilsoj digot: 'Ez di bext we de me. Tkil min ne bin. Heger hn i bixwazin ez bikim!' Polsan: 'Ha wisan were ray!' gotin dest ji w berdan. Di w heyam de, ew dengn ku dihatin ber guhn min pir ne zelal bn. Min ba ne dibihst ku i tt peyivtin i bi kurik dane mzekirin. Gava dsan kurik hann nik min, kurikî di keysek de gote min 'Xalo min tkil bi h titek nn e. Ji ber van ikenceyan min navn hevaln xwe yn li dibistan yn li taxa me dane wan.' Kurik pir ber bi v yek diket jixwedeket ji min dipirs 'Gelo heger ew hevaln min bigirin, w i bi ser wan bihnin?' Min ji bo kewandina a dil w gote w: 'Ew wan bihnin. Piek li wan j bidin pa j wan berdin.'

Ez bi deng hawarek, ku ji aliyek din ve hat guh min veciniqm. Min guh xwe pik kir xwast guhdariya axiftinan bikim. ofrek taksiy hanibn. Derd cigar li ser w dab ji bo cigareyek lavayiyn mazin dikir. ikencekaran cigareyek ne didane w di ser de j, bi v hal w ken xwe p dihann. Di v heyam de, polsek bi serbilindiya serokbn gote wan 'Y di nav tabt de ye bihnin vir!' deng ji her kes hat birrn. Ew kes di nav tabt de hann di cih de w bi oka elektrk ve girdan. Gava oka elektrk bi la w dixistin, bi dengek nizm naln ji w dihat. Min fm kir ku ew demek dirj e di tabt de hatib hitin. Ji ber thnbn birbn b ku hza w ya berxwedan ne mab. Pirsiyariya li ser w her bi v reng berdewam dikir.

Pit demek, em ji bo xwarin (!) rakirin. Em li tenit mzek, avgirt rz kirin kefiyek dane dest me. 'Mexwin! Bi ferman komandoyek hn dest bi xwarina xwe bikin. Gava hat gotin "dest ji xwarin berdin!" div hn dest ji xwarin berdin. Heger na hn bi xwe dizanin, ku w i bi ser were we!' Pit v axef, xwarin li ser teyfikan dann. Em li bend ferman rawestiyan. Gotin ku 'hejimara dev ji xwarinberdan 10 e.' Hna kefiya duwemn li dev me b, jimareya 10' gotin. Bi hem hzn xwe, li wan ku kef hîna ji dest bernedabn dixistin. Li na xwarin me kotekek xwe xwar gotin 'dema xwarin bi daw hat.' Pa em birin salonek. Di her dema xwarin de, ev byer dubare dibn. Rojekê girtiyek van kirinan di ser xwe de jimartib pereyek nan kirib di brka xwe de. Di salona rawestan de, gava di brka w de nan hat dtin, tevayiya tm pawan eskeran li ser ser w civiyan, Ta ev heval ji xwe de , li w xistin. L bi rast em hem wisan bir bn, ku em j dikaribn biketena di nav v rewa wî de.

Dora pirsiyariy hatib ser hevaln min (Aydin, Refk Nr) yn ku bi min re hatibn girtin. Ev bi dor dibirin ikencekirin. Ev birin hanna wan, end caran berdewam kir. Min pile dozaja ikenceya, ku bi wan dikirin, ji deng hawar û gaziya wan fm dikir. Yek ji van hevalan, li heyamek keysa li nik min rnitin dt. Min xwast ku bizanibim ka ikencekar j i dipirsîn. Polsn gotine wan: 'Y ku we da dest Mehd Zana ye. Me derbarey Zana'yî end agahdar li ser kaxizan nivsne. Hn j anenav xwe li binî dahnin, hing em we serbest bihlin.' Bi berdewamî: 'sedema van ikenceyan j ne mzekirina van belgeyan e.' Bi rojan ew kirin bin ldann felaqeyê, ew bi dar ve kirin, oka elektrk dane la wan her cre zext zor li ser wan kirin. Rojek dsan van kesan birin odeya ikencey. Dema ji nik ve deng qrn hawara wan hat birn, hin hizir raman di ser min de n hatin. Pit demek Aydin Hasar' hann nik min ew weke tera genim, li nik min avtin di ser erd de. Li erdê di nav birnan de dinaliya. Min xwe bi hdka nzk w kir. Gava min 'Tu awan ?' j pirs, w got 'Ez ba im' bi nalna xwe berdewam b. Bb ev. Pawan esker, em birin tuwalet. Ber ku Aydin Hasar bikeve nava tuwalet, w pantolona xwe ji xwe kir. Bi paikek gemar birna xwe malit. Gava min l nihr, min dt ku ji klekn w xwn diherikn. Li p v dmena ku min dt, min ni zan ku ez i bikim. Min xwe nzk w kir gote w: 'Min tika rica min e ku hn v tahde zor bi xwe ne kin. Heger polîs derberay min, i ji we bixwazin bidin mzekirin, hn mze bikin. Bes xwe ji bin v zor derxin.' Em dsan vegeriyan na xwe.

Roja din, pirsiyariya polsan berdewam kir. Dema hevalan di mzekirin de li ber xwe dan, hing ikencekaran gef dane wan gotin 'Div yan hn mze bikin, yan j em jinn we bihnine v der.' Li ser v gefdayin Aydin Hasar' gote wan 'jina min ne hnin v der, hn i bixwazin ez bikim' nav xwe li bin ew nivsa ku ajotibn ber w dan. Gava Aydin Hasar hann salona ku ez l bm, w gote min 'Keko ji bo ku jina min ne hnin vir, min nav xwe li bin hin belgeyn derbarey te dan. Li min bibuhure gid.' Min j l vegerand gote w 'qet li ber me keve ev titek normal e.' Polsn ikencekar ji ber ne dtina riyek li dij min, ji ber nedtin peydanekirina scek li ser min, d bhtir har hrikar bûbn.

Du roj derbas bbn. Ji ser beyan tela coek di nav polsan de heb. Cihtir ji wan rojn din, seansa ikencey ya ro di saet 9:30' de dest p kirib. Yekcar ez birim odeya ikencey dsan bi ew pirsn ber ez pirsiyar kirim. V car ji koteka qebe bhtir, por rihn min dikiandin. Nexwe ikenceya bi oka elektrk j weke seleteya li ber xwarin her car heb. Gava kar ikenceya bi elektrk hew hat, ez dev r li ser erd dirj kirim. Yek ji ikencekaran li ser pita min digeriya yek din j, brawestan li ser min dixist. Heyamek wisan ajot. D re j, kincn min ji min kirin ez dsan bi armix ve hilawistim. Gava ez li armix hatibm jidandin, brawestan derba kulman, li nermiya zik min li ser sing min diketin. Bguman r sixf j wek zencra van kirinan, her dem bi dumahîk û berdewam bn.

a oka w elektrk, ku di v cara dawiy li armix dabne min, tevayiya la min vegirtib, ez di nav izdirab de hitibm. Ta neha min li ikencey hi qrn ne kirib, l w roj d min ni karib qrna xwe li ber w bida rawestandin d qrn ji min j bû. Hema dil min dihate ber dev min. Min ne kar xwe li ber pln van an rabigirta ez ji xwe de bm xewirbm. Gava min av xwe vekir, min dt ku ez çîptazî di nava avek ps, li erd dirjket me. Her dern min diiya.

Min wisan fm kir ku kesek li ber ser min rawestay, bi sivik bi pna xwe li ser min dixist 'Ev i hal e?' diqriya li ser min. Gava oka elektrk ji ser min j dabn min, paika li ser avn min, hinek siqit b hatib xwar. Gava min ji kenar paik li w nihrt, min dt ku serferman leker ya dem, li ser min rawestay ye. Bi axiftina xwe de gote min: 'Aha dawiya te ev e.' Ji xwe gelek raz tatmnkar b. Polsan li dora w bbn ember weke peyvn w pir girng bin, guh didane axiftina w. Min v serferman, me ber hev dtib. Neha ez l bahsa hevnaskirina xwe w bikim.

Gava ez aredarê bajêr bm, hemehriy serferman leker y bi nav Laz Osman dihat naskirin, li Diyarbekr' kar muteahhd dikir. Rojek ev kes hate nik min gelek caran pniyar kir ku ez destr ji bo lkirina avahiya w ya qaax bidim. Li gor pniyariya Serkariya Avadaniy, destrdana ji bo v avahiy xeter b. Ji ber v yek min her end gote w j, ku ev kar na be, l Laz Osman dsan hate nik min gote min 'silavn serferman leker hene.' Pa j got ku 'ez dixwazim diyariyek pk we bikim' 250 000 TL pere li ser mza min dahna. Ji ber doz bra min a deolojk, weku, demek
hem xwîna di la min de hilkiiyabe ser ser min, min v gote w: 'Div tu pniyarek wel ne k' min diravn w xistin di nav destn w de min gaz serkar teknk y kar avadaniy Mehmet Kaya'y kir. Min gote Mehmet Kaya'y da ku ji Laz Osman' re agahdariyn li ser rewa avedaniya li bajar Diyarbekr' bidiyê. Berpirsiyar erkdar, Laz Osman' li ser v yek agahdar kir. Mehmet Kaya ahid axiftinn di navbera min Laz Osman' de ye. Ji ber c bi c nebna kar hemehriy w yê bi navê Laz Osman, serferman lekerî bi telefon li min geriya bi kurt gote min 'div ne wisa bya!' telefon li ser ruy min girt.

Ev gefdayinek b gefdayin ne teze bn.

Serdema serokatiya min a li belediy, hem serfermann lekeriyn tirk hatibn Diyarbekr'. Roja syemn a serdana serfermanan, dema v em li xwarinxaneya ordugeha tirk bi hev re bn. Ber ku em dest bi xwarin bikin, me ji piya de dest bi suhbet kirib. Li v navber, serferman git y leker serferman hzn leker yn din, li ser na xwe ya lih' [Batman-w] dipeyivn. Pit piek bi git li ser sefera xwe peyivîn, paê jî la ezimandina xwe ya firavnê kirin. Di v firavna eref ya serfermann tirk, ya ji bo rvebirn rketa tirk ya bi nav TPAO (Trkiye Petrolleri Anonim Ortakl), aredarê lih ehabetin Badu ji ber nexweiya xwe ne karibye bedar firavna serfermanan bibe. L bel 'me dsan ew ji nav nivnn w rakir han.' gotin serfermanan. Weke ji ehabetin re bibjin digotine min; 'Aqil xwe li ser kin. Em duny bikine tasek bi ser ser we de kin!' Li v heyam j, serferman bejiy got: 'Kurd murd nn e. Em hem tirk in!' Hing min jî wisan bersiva w da: 'Em kurd hn j tirk in. ima hn ji me direvin? Me bi mil we girtiye, l hn mil xwe bi n de dikinin. Heger mil we ji we biqete, hing guneh ne guneh me ye.' Ji xwe ber ew gotinn ku li ser ahabetin Badu'y gotibn, weke di gotinn piyan de: 'dwaro ez ji te re dibjim, y pit dwr tu fm bike' ew li ser min hatib gotin. Li ser van gotinan ruyê serfermandr piek xerab bb. Ji serfermann din n lekeran jî, dengek der ne diket.

Me ew ev bi v away buhurand. Em dsan li va ku ji hla ehriyar (wal) Diyarbekr hatib dayin, bi hev re bn. Her end min gote serfermanan ku div ew bibin mvann belediy, wan red kir. Min her end v pniyara xwe li eva syemn a "Ikinci Hava Taktik Kuvvet Komutanligi" de j dubare kir gote wan 'heger ne xwarin be j, fermo werin belediy ayek me vexwin.' Her end min gote wan ku 'gava hn hatine Diyarbekr', heger hn serdan li belediy ne kin, hing dibe ku ev bibe sedemek nexweiy,' l bel wan dsan guh ne dan van gotinên min.

end roj ji ser na wan re derbas bb, ku min bihst aredarê lih' dev ji kar xwe berdaye ji lih derketiye. Heger ez ne a bim, sedema devjikarberdana ahabetin Badu'y ji ber v byera serfermanan behs dikirin, bye. Min neha sedema van ikenceyn taybetmend n ku ro ji her rojn dinan bhtir li ser min dibn, batir fm dikir. Gefdayina ku 'em dunyay bi ser ser we de kin' diviya ev bya. Ev gotin ji bo v roj hatib gotin. Sedema min a lkirin ya van titan ev e, ku min dtiye ku rastiya li bin wan dirm slogann naskir yn bi nav 'Nitiman millet ji dest ve n!' ne rastiya "Nitiman Millet" bi xwe ye. Rastiya li bin van dirman ev e; di riya parastina berjewendn na burjwa ku wan xwe l spartine, her wisan j li jr v nav veartina berjewendn xwe yn kesane biparzin. Bi kurt xwestek derd gelekan ev e. Nexwe dirma "Nitiman Millet" ji bil dirma bi xewkirin ne titek din ye.

ikenceyn li jr nav pirsiyarkirin her berdewam bn. H daw ne dihatin. Ev nz mehek b. Ew ez dsan birim nav odeya ikencey. Dema deng tpnivs ji od hat, min fm kir ku w fade bihata nivsn. Ji bil min, li odey ar pols hebn. Gotine min li jr nivsa ku ber hatib amadekirin anenav xwe dahne. Min gote wan ku heger ez nivs ne xwnim, ez li jr w nav xwe danahnim. W gav bi derba ku li ser min ket, ez ji ser sendeliy wer bûm û li erdê ketim. Bi pn rmaqan li min didan. Ez ji erd rakirim. Yek pnsek bi dest min ve kir w titek weke anenav li ser kaxez xz kir. Heger gava ev nivs b dtin, ew anenav w xwe were naskirin.

Pit dlindza anenav, ez ji odey hatim derhann. Ew ev kaxezn me hatin nivsn ez andim ciy ku j re dibjin "Gzalti" anku avdr. Ew ciy ku em hatibn, pa tit ku min j fm kirib, avahiya bi nav "2 Nolu Cezaevi", anku zindana hejimar 2 b.

Ez bi ser xwe ten li anek vala ku t de du ciyn razan hebn, hatibm hitin. Roj ten du car ez derdixistim dibirim tuwalet. Dema xwarin li ser ser min radiwestiyan. Ji dervey dema na tuwalet dema xwarin, her dem destn min li pa min di kelep de bn. Dema min ji erkdaran xwast ku qet ne be dema razan dest min ji kelep derxin, wan tazla min da gotine min 'ferman wisan e û ji jor ve hatiye.' Heftiyek bi v away ez hatim girtin pa j em derxistin p dadgir. Ew ez iyandim Girtgeha Bi Hejimar 1..

Li v der, by hevaln min, ez bi ser xwe ten xistim di an 6' de y re tar. Min wisan bawerî heye ku bi nasndayina v zindan qencî heye. Li v be anik, ew nma ji serdema sedsala 17:emn bihna wê ya giran ya ji tuwaleta xetimand ya li hundur, mna ku mejiy mirov pere dikir, bilind dibû û bi poz mirov diket. Meter nv berfireh du meter nv j dirj b. Ne av, ne ronahiyek ne j kuna heway t de heb. Dema xwarin, kuna li ser der vedib, xwarin dikete hundur kun dihate girtin. L bel ji br ve me kin ku xwarina li w ciy bi bihna "wisan xwe" S roj s ev ez wisan hatim hitin. Li ser daxwaziyn min n brawestan, kuna heway roja aremn hate vekirin. Min digot qey li ser daxwaza min ew kun hatib vekirin, l bel ne ji ber min b. Meger kun vebb, ji ber ku roja serdan b.

m ciy serdan. Her end ku wisan bi salan e ez li nav siyaset de me j, li ber ngara ku li p min b, prt can min bn stir. Dayika girtiyek hatib serdan. Ji ber qedexekirina ziman kurd, girt ni karib ku bi kurd pipeyive. Gava dayikê dt ku kur w h na peyive, hing jinik bi hawar feryadan, bi kurdî dest bi strandina lawij û loriyan kir. Jinika reben ji w copa li dest gardiyan, ku li pa kur w weke r Demokles rawestay bhaydar, digot qey kur w iyana (qudreta) peyiftina xwe winda kiriye di hawar feryadn xwe de berdewam b. Gava min li v ngar temae kir, min careke din li ser v poltkaya dirinde, har nehemdem raman kir, ku awa qedexekirina navgîn andam lihevhatina mirov dike ruy rast y van hzn li pa van kirinan, min careke din lanet kir.

 


Li ikb

Pit ku deh roj em li zindan hatin hitin, dawiy em xistin di nav ikbey de. Pit demeke kurt, weke s rojan em hemyan li otomoblek suwar kirin em birin girtgeha bi nav deng ya no5'. Pa ev nav guher b no 2.

Pit me guh da axefên gefdayin, em birin ikbeya 8'. end roj derbas bn, ku rojek me dengn ldan qrn ji kordoran bihst. Gava em derketin serdana heftiya duwemn, me dt ku garidyanan bserinc agah bi rmaq bi piyan li ser guhn girtiyan dixin. Atmosferek git ya welwele pank li tevayiya girtgeh dihate hskirin. Pit v kotek em dizanibn ku w hin tit ji me bihne xwastin. Nexwe me dt ku bi hincet û bahaneyn "mil xwe dirj kin!", "ima hn wisan xwar rawestiyane?", "Hn bi kurd dipeyivin" hwd, di ciy hewastandin de hri kirin ser me. Pa dema girtiyek tena ser xwe li kordoran biditana l dixistin.

Li w serdem, sertîpek bi nav Mevlut Akkoyun erkdar ewletiya girtgeh b. Ew her dem zencrn str di dest de digeriya. Di serjimartinan de bi grba xwe ya gardiyanan ku her yek alavek kotek li dest wan dihatin. Wan girtiyn ku digotine wan 'ev titê ku hûn dikin ne li gor merc destr ye', wan j 'li v der qanna daristan derbas dibe. Y bi hz e qezenc dike' digotin amanc mebesta xwe bi v reng didane xuya kirin.

Her roja ku di, dozaja zext zor bhtir dikirin. d bi evan vegirtina ikbeyan destp kiribn ji van ikbeyn vegirt, girt dihatin birin. Van girtiyn dihatin birin, li dawiyn kordoran ta ku ji xwe de din dihatin ldan kotekkirin.

Her wisan, rojek avtin ser ikbeya me. By keysa komkirina hr mran em bi lez derxistin ji derve de. Gava ez derketim kordor min pirs "bi ku de?" gotine min "ber bi ikbeya 35'an!" Min j got qey ku em ikbê biguhernin gava ez ji nav deriyek derbas bm, em hatin ew ciy ku j re digotin ikbeya 35'. Ev cih li hla zindann bloka ep b.

Ez ji qata 4'an hatim derxistin ez xistim nav anek (jimare 4) bi ranzeyn (li na ranzey dar yan j hesin) ranzeyê beton ku di pvana 2x2,5 meter de b. Meha sibat b. Li nav zindan tit germ li ser rnitin nn b, loma serm bi min girt. Ji bo germkirina la, li zindan ji bil n hatin i riyek din ne ma b..

Tit ku eva piy bala min kiandib ev b. Bi hinde bahaneyan girtiyan bi dor ji ikbeyan derdixistin kordoran li vir li wan dixistin. Bi van byeran 10 rojn min derbas bûbûn. Ji ikbeyn din het kes derhann xistin di nav an min de. Her end ev an li gor kesek hatib kirin j, dsan em het kes t de diman. Ji ber nebna ciy razan, min birek ji kincn xwe ji xwe kirin li ser twalet dann ji bo ku em hin ji hevalan bikaribin di wir de bidin vezelandin.

Rojek ez ji zindan derxistim. Ez li kordor kiandim hlek grbek esker ji 12 kes pkhat bi du astegmenan, bi alavn li dest wan n wek zencr, o, dar xortoman, li min xistin. Ji ber trnebn ye ku pit hing j ling min kirine di nav faleqey de heyamek j wisan li min xistin. Yek ji wan astegmenn li ber ser min : "Mehd Zana! Serokbna li belediya kurdan awa ye? Hsan e?'' diqriya. Ev axiftin ne axiftinek nuh b. Ji roja ku ew ez xistibm bin pirsiyariyan, v pirs ji min dipirsn. V yek dikirine sedem hinceta ikencekirin. Ez jixwedeket bi kiandina du - s gardiyanan birim dsan li an danm.

Dema hevaln min n li an v rewa ku ez t de bm dtin, z li dora min kom bn xwna li ser avn min pak kirin.
Gardiyann ku dtin va ye hevaln min n an tkil rewa min dibin birnn min pak dikin, hatin nzk an r sixfn ps kirin gefan dan wan gotin; "div hn xwe tkil rewa Mehd Zana'y ne kin. Heger na, em we j bixine di nav heman hal de!"

Byer d pir z dibn. L ev hem byer, ji ikenceyan bhtir ne titek din bn. Ev hem ikence, ji bo ne hitina kesayetiya girtiyan dihate kirin. Dengn hawar qrna girtiyan ne dihitin, ku mirov kliyek j be , ji bo xew av xwe bigirta. Em ketibn di nav w rew de ku d kotek li me ne dib. Ji bo ew bikaribin me ji bo ldan ikencey ji ikbeyan derbixin der, digotine me "parzger te hatiye û dixwaze te bibne", "rvebiriya girtgeh te dixwaze", em ji ikbeyan derdixistin der bi v riy li me dixistin.

Ev br bawer di me hemyan de bb: Ew me hemyan ji nav bibin.

 


Rojiya mirin

Ser meha Adar sala 1981' b. evek Esat Oktay Yildiran, ku pa nav w weke serok ikencekarn li zindann Diyarbekr' wê tketa drok, bi end leker xwe bi gure-seg xwe kete nav kordor. Li il ikbeyan bi carek kire gaz got: 'Li min guhdar bikin! Ez serferman we y n me. Ez li dor ar salan li vir bim. Hn rz li hem merc usln vr bigirin. Ciy ku ez ne l me, gardiyan serfermann we ne. Hn bgav mecbr in ku her gotinn gardiyanan bi cih wernin. Ez ji jor ve bi erkdariyeke tam tkuz hatime vr. Avahiyek din n dewlet h ni karin tkil kar min bibin. Dadgeh j w li gor gotinn min xwe bilivnin. Ez k bixwazim serbest dihlim k j bixwazim bi ceza dikim. Hn hem tirk in. Yn ku dibjin em kurd in, bila ba hizira xwe bikin, ku w i bte ser wan. Ez s roj zeman didime we ku hn xwe rast bikin.'

Ew titn ku ji me dihatin xwastin bi nav merc usl dihatin binavkirin i bn? Ber her tit em bibna tirk. Gava ji me bihata xwastin, diviya me dest xwe ji bo oldan dirj ber wan bikira. Gava r sixfn weke 'bi kut...m d jina we' li me bikirana, diviya ku me bigota 'ferman bike'. Dema gardiyan tk li erd bikirana, diviya ku me w tk dalsta. Heger fermana 'rmaqldana li heval xwe' bidana me, diviya ku me v ferman bi cih bikira. Dema gotibana me 'li ser eney xwe, xwe ji erd ve kakin', diviya ku me wisan bikira. Gava gotine me 'were taz li ser oy rast rne', em li ser oy rnitana. Heger bi rojan xwarin ne dana me, me y xwarin ji wan ne xwesta. Ev tit bûn ji me dihatin xwastin.

Li dadgeh diviya li gor xwesteka dadgeh bihata axiftin. Gava bigotina me 'xwe li ser hev suwar kin!' diviya ku me weke wan bikira. Dema ew kes bi cil doktor (!) li nav me bihata gerandin dema li rewa me bipirsiya, diviya ku me hem j re bigota 'em ba in.' Dema li ikencey ciyek me biikiya, diviya ku me bigota 'em li erd ketin loma.' Ji dewleta lak re diviya ku me dua bixwenda. Heger tu ne musulman bya j, dsan diviya ku te dua bixwenda. hna bi van end kerasetn din n jimexwest, ku j re digotin merc usl (!) ne li civatn nehemdem ne j li dewrana her dirinde barbar, ji mirovan ne hatibn xwastin. Rvebiriya girtgeh ruy xwe y rast bi v reng derdixistin hol.

Dema Esat Oktay'ê ikencekar , girt tev civiyan ser hev ev rewa bi zext bi gef ku di nav de bn, nirxandin pev re biryarek girtin; da ku 14 ji hogirn xwe, bi helwsteke xurt li dij van ikenceyan gor bikin. Hevalek v biryar bi van gotinan gote me: "Me biryar girt ku em dest bi rojiya mirin bikin. Pir diyar akere ye ku ev rvebirn, ku taze hatine ser kar, neman jinavbirina me dane p xwe. Me wisan bawer heye, ku kargr tesra van alakiyn me, li na mirin jinavna bi sedan kesan, ten ev 14 kes v alakiy bi cih bihnin em wisan bawer in, ku ev alak w ikenceyn li ser tevayiya girtiyan bide rawestandin. Ji v kliy (4 Adar 1981), em dest bi alakiya xwe dikin. Ta ev ikence ne yn rawestandin, ev alakiya me w her berdewam be dibe ku em bimirin j. Bi me bawer bikin bi parastina kesayetiya xwe, bi parastina rmeta xwe, pitgiriya me bikin hz bidine me." Gardiyan neya v axef ji z ve gihandibn ji rvebiriya girtgeh re.

Pit ew s rojn ku dabn me, ew ikencekarn ku ji wan re digotin gardiyan, bi rik knek mazin hri ser me kirin. o li dest wan, li ber an ew du hevaln ku cezaya dam wergirtibn, kom bbn bi ken bilind û gurr digotine van hevalan: 'Em kindir we bi destê xwe girdin we bi dar ve kin.' Gardiyan xwastin li van her du hevalan bixin. Her wisan j hribirina ser ikbeyn din j, ji br ve ne kiribn. Roja din ser sbeh, ew kesn ku ketibn di rojiya mirin de, cot bi cot kirin di nav ann li qata yek. Em j ji qata yek derxistin birin qata sisiyan. Pit v rkxistiniy, giraniya xwe dan kotek ldan.

Li rojn rojiya mirin, doktor (!) dihate nav girtiyn li rojiy bn pit tendurustiya wan kontrol dikir, rewa tendurustiya wan rapor dikir ji rvebiriya girtgeh re. Rvebir j li gor van raporan, ikence bi girtiyan dikir her hewl dida, ku girtiyan ji v alakiya rojiya mirin vegerne.


Li qatn din ya girtgeh j, di gel kutan metodn ikenceyn cihreng, 20-30 girtiyan dikirin di nav wan ann ku ji bo kesek ten hatibn amadekirin bi v riy li girtiyan ikence dikirin. Nan xwarinek ne didan kes. Birbn, feqr, dijn genbn hatib pileyek wisan ku dema kutanxwarin de j girt d ni karibn biqrin. Sph bi can her kes ketib. Gava girt keys derfetek bidtana, spiyn can xwe dikutin. Li her lgernek misoger 10 ta 150 sp bi hsan dikutin. Carinan gardiyan van spiyan dikirin di nav qutiyn kifrt de dibirin. Me ne dizan (!) ku ima v dikin. Dema zivistan ku serma qea ya her xerab heb, karolfer hi vnediketin. Bi piran mehn nsan gulan de dihatin vxistin.

evek serok girtgeh y dem Mîralay Alaattin Bayar dsan bi gardiyann weke dvik w li pey w, hatin qat bi qat li nav girtgeh geriyan. Ew girtiyn li qata ar ku li nav wan ann teng de weke masiyan li ser hev hatibn razandin, ni karibn xwe ji ciy xwe piek j bilivandana. Alaattin Bayar ferman da ku ji bo ldana girtiyan deriy an vekin. Gardiyanan du girtî derxistin ji derve. Ji rewa Alaatin' xuya b ku ew vexwaribû û serxo b. Li ser girtiyn ku ji ber ldan li erdket: 'hn kurd in yan tirk?" diqriya. Dema i dengek ji girtiyan ne dihat, hartir dib. Weke dn haran xwe dilivand. Bi pnan li ser zaroyan dida dida. Bi her ldana pn ji xwe re digot 'oxx' xweziya dilê xwe xwe bi cî dihanî. end kliyek deng hatin birrn. Min dt ku hat qata ku em l bn. Li ber an min rawestiya dest bi r sixfan kir got 'em bixwazin wisan bi we dikin.' Li w navber gava gardiyanek hat ji w re 'komutan min! Xwîna w girtiy ku we li qata jor lxist, nema radiweste!' got û bi tela ji w der .

Kotek ldan bb pereyek ji jiyana me ya roj. Her hindik roj du caran em git girt misoger dihatin kotekkirin. Van ikence kotekn sibe var ji hla ikencekar Esat bi xwe dihat birvebirin. Ew rojn ku kotek ldan ne li gor têra dil w bya, ew di nv ev de j dihat nav gardiyanan digote wan ku div bi i away be ikence li girtiyan bihata kirin. Gardiyan j van fermann w c bi c dikirin.

Ev du roj bn ku Alaattin Bayar hatib girtgeh. Esat Oktay Yildiran ser sibeh hat ez ji an derxistim der. Dema ez hanm p salona duwemn a li qata duduyan, ikencekar Esat Oktay Yildiran e gardiyann w, bi darn dest xwe hri ser min kirin. Li ser fermana Esat, lingn min li qeyd xistin ez bi feleq ikence kirim. Dema ku kotek li min diket, ikencekar Esat Oktay Yildiran ji dilxweiya xwe dikir bifiriya. Li v ikencey dinanek min a jor ikiya. Dev av min di nav xwîn de mab. Dema ku ez bhi ketim, Esat got ku min bibin di an de dahnin. Gardiyan bi lingn min girtin ez ji erd ve ka kirim ez birim di an de danm. Dema ez hanm li an danm, ji ber ku dest min d ne digirtin ku ez cil xwe yn bi xwîn ji ber xwe bikim, hevaln min ji hlek cil ji ber min dikirin li hlek din j di dil xwe de bi nepen ji bo min digiriyan.

Pit saetek din, ikencekar Esat Oktay Yildiran dsan hat bang li me hem girtiyan kir van gotin gefn ku mirovek dn j ne dihan ser lvn xwe, got : 'Ez m kursa v kar. Min kitba v kar xwandiye. Hn v kar deh roj yan j du mehn din j bikaribin bikin. L ez ta we hemyan ne kim bi tirk, ez dest ji v kar na berdim. Bila av we h qet li riya hin avkaniyn li derve ne mne. Em tirk in ji bil tirk j, me i dost nn e. Em ji bil tirkan, b...gn dayika temamiya dunyay.' Pit kliyek ku ew ji wir , gardiyan bi lez hri kirin ser ann me hema em hemyan derkirin nav kordoran. Me i li anan hebn, hem girtin avtin ji derve de. Titn ku ikiyan, ikiyan. Yn ku ne ikiyan, yn wek pirtkan j hatin dirandin irandin. Cigareyn me, kifrtn me, hesteyn me, pnsn me tizbiyn me ji xwe re birin. Bi van kirinan dsan ew xweseriya begn oguzan di xwe de xwe nan dikirin. Ji xwe pit w roj, qedexeya cigar dest p kirib.

Ji bil ku girtiyn li nav an tev bi hev re dihatin kotekkirin, kesn ku av lê dibirn, bi ten dibirin, wî ji hesin qatiyan ser ser bi dar ve dikirin. Bi iv û daran li wan dixistin. Pit ldanek tund li ser girtiy bi nav Cemal Kilic ya bi v reng, ev rewa w giran b. Ji xwe mna hest erm jar û lawaz b. Her end ji birvebiriya girtgeh re agah hate andin ku rewa w gran e j, dsan ew ne birin nexwexaney. Gava sibeh ew birin nexwexaney d dereng b ne hate rizgarkirin ehd ket. Ev byer di sala 1982'y de r da.

Sala 1981' meha nsan b. evek saet li 01, gardiyan ketibn hem qatan. Efser li ser wan bn. Bi fermana efseran, garidyan bi ivn hesin, bi dar gurzan dest bi ldana girtiyan kirin. Dor dora qata me ya 4' b. Hevaln v der ji bo deng xwe bigehnin dervey girtgeh, hem bi hev re digotin 'HAWAR!' û diqriyan. Vca girtiyn hem qatan bi hev re, me bang li xelk xwe dikir me digot "Hawar! Hawar!' imku me dizan ku ji bil v riy riyek din nn b ku deng me here dervey girtgeh xwe bigehne xelk.

Bi v qrna me ya bi hev re, gava gardiyan tev bi hev re bi lez bez ji wir n, bzirav tirsonekiya xwe nan dan. Em girt ku ta w roj bdeng bn, me bi v qrna xwe ya yekdengî ewna wisan tirsandib ku ew, loma w helwsta xwe ya tirsonekiy nan dan.

Roja din tihnbna me hatib xwe gihandib kerta her dawiy. Gardiyan ji me dipirsn 'hn av dixwazin?' ew ava ku wan ber deterjan kiribn di nav de, li ser girtiyan werdikirin. Bi sixf kenn xwe yn
bilind 'ha fermo vexwin! Hn nankor d i dixwazin?' diqriyan li ser me.

Ji end rojan carek, nan diavtine ser me. Xwarin dihann li ber avn me û bi tuwaletan de dirijandin ne didane me.

evek ji ser kordoran deng lingan hat birn. Pa min dt ku 4 kesnçîptazî hann li an li klek dann. Ji bo ku ez bizanibim ew k ne, min li dwr xist ji wan pirs. L bel ew end ldan xwaribn ku d deng ji wan ne derdiket. Roja din min fm kir ku ev s kes, 3 namzetn zemane bn. Yek ji wan wezr dewlet ku temen w 65-70 sal b. Yek j parzer b. Bi dtina kincn wan, mirov fm dikir ku ew pir ikence bne, imku kincn wan ji xwîn av bûb. Ev her s kes j weke girtiyn din ji ldana rojane para xwe digirtin. Wisan bb ku me d kutana ku li me diket, ji br ve kirib. Gava ku li wan dixistin, ew deng ku ji wan dihat, weke xencer li ser dil me diikiya. Ji ber prbna wan guneh me pir bi wan dihat.

Bi ev me i razan ne b. Gardiyan pawan, bi iva dest xwe, mina li def bixista li tenekeyek dixist. Ji dervey v j, seg bi nav "Co" bi zencr li pencereyek dihat girdan. Li p w, ji dr ve pereyek got dihate dann. Ji ber ku seg xwe ne digihande v pera got, ta ser beyan dikire ewt-e-ewt. Bi v riy j, em tev girtiyan bxew dihitin. Bi taybet ji bo bxewhitina girtiyan v metod azney ji xwe re kiribn r.

Rberiya girtgeh, ji ber dirjajotina rojiya mirin kete di nav pank de. Ev yek j rberiya girtgeh bgav dikir ku metod azneyn nuh ji xwe re peyda bikin. Ew kes ku cil doktor li ser w b sonda Hpokrat ji bra xwe kirib, van rojan destpkirib di nav girtiyan de bêhtir di dihat. Gava li girtiyn li rojiya mirin dixistin, d i deng ji wan ne derdiket.

evek ji nav kesn li rojiya mirin, Al Erek girtin birin. P ikence kiribn bi zor nan hik p dabn xwarin. Nan hik j, ji gewriya w ya ji brbn zuwaby ne b xwar gewriya w ya zuwa birn kirib. Di w rew de ew dsan hann bi ten avtin di nav an de. Ji nalnek kr p ve, i dengek din ji w ne dihat bihstin. Ev naln brawestan du roj li ser hev ajot. eva duduyan gava deng j hat birn, hatin ew birin. Al Erek li ser ranzey beton can dab. Me pa v serphatiy bi misoger wilo fm kirib.

Roja din, hevaln girt yn li ann li qata ar hem derxistin nav kordoran pa j, van mirovan hem kirin di nav anek de. Li her anek 61 mirov hebn.


awa mirov dikare 60 kes bixe di nav anek de, ku dirjiya w du meter fireh j meter nvek be? Bihizirin ku awa ta ser sibeh nale-nala van mirovn ku weke masiyan qor bi qor li ser hev hatibn barkirin dihate guhn me. Xwarin, vexwarin, xew ji xwe ne b. Tit akere ev b ku rvebiriya girtgeh dixwast ku me hemyan ji nav bibe. Me j, jiyan kirib rik nad em dijiyan. ev roj em di nav sph mikan de bn. Th, bir, bcigare be j, girt tev digotin div em bijn.

Yn di rojiya mirin de bn li qata yekemn j hebn. Rewa wan qet ne ba duxuya. Yek ji wan mirib. L rvebiriya girtgeh hna j dixwast ku ji girtiyan bhtir kes bimirin zor li ser me bhtir dikirin. V car girtiyan yek bi yek dibirin wan ji ikenceyn crbecr derbas dikirin ji wan dixwastin ku dev ji v alakiya rojiya mirinê berdin. Heyamek ev r azne ji hla rvebiriy hate meqkirin. L bel gava fm kirin ku van azneyn wan i kar li ser girtiyan na kin, hing li roja 43'y alakiy (rojiya mirin) Esat Oktay Yildiran andin nik me. Esat gote me: 'ez ji we titek na xwazim. Ten gava hn n serdan, tkevin dor, rz li usl away disiplne bigirin. Heger hn dev ji v alakiy berdin, ji bil van titn min got, i titek dine ji we na xwazim.' Hevalan li ser v sozdana li p her kes, daxwazn rvebiriya girtgeh pejirandin dev ji alakiya rojiya mirin berdan.

L hna roja p, ji ber bi cih nehanna soza xwe ya andina doktor li ser girtiyn ku ketibn rojiya mirin, me fm kir ku soza ku rvebiriy dab me, ne titek din b ji bil derewan. Roja aran hatin li p deriy ane me rawestiyan. Tit ku ber ji me dixwastin bi me kirin dsan dest bi ldan ikenc kirin.

 


Dadgehn sexte

Roja alakiya rojiya mirin bi daw hatib, her ew roj j, dadgehkirina sereke ya PKK' dest p kiribû. ikence li kerta xwe ya her daw bn. Ew girtiyn ku ji ber wan ldan ikenceyn berdewam, ji ber tihnî birbn bzarket, di nv ev saet 02'y de derdihann nav kordoran ku ew bibin dadgehan. Mj 21' nsan b. Li ser girtiyan kincn qetand hebûn, hin ji wan bplav pxwas bn. Siph wisan akere li ser la wan digeriyan. Girt ketibn di reweke wisan xerab de ku hin leker j d li ber v dmen ni karibn verin ku ketine di nav erm fediy de.

Yn ku hatibn dadgeh, ji encumen dadgeh xwastibn ku ikence bi daw bn, cansaxiya girtiyan bikeve di bin ewletiy de. Encumen dadgeh weke her car got 'ev ne kar me ye' v xwastina girtiyan ji ser xwe avt. Li roja duwemn a dadgehkirin, di nav derpiyn girtiyek de arzhalek nivsk hatib veartibn v arzhal dane encumen dadgeh. Gava girtî zivirîn girtîgehê, grbek girtiyn ji dadgeh ne vegerandibûn. Wisan bi ser me de hatin, tu dibj qey cenga mongolan b! Ta ku em ji xwe de biin, li me hemyan xistin.

Me bihîst ew girtiyên ku ji dadgehan ne vegeriyabûn, li anên hember me hatibûn bi cihkirin. Biniya qata 1'ê ya van anan, ji pîsiya mirovan (bi gû) hatibû dagirtin. Havalan tazî kiribûn û li nav vê pîsiyê dabûn razandin. Ji van girtiyan re digotin, 'yan hûn ê rêz li destûra rêvebiriya girtîgehê (!) bigirin, yan jî hûn ta bimirin li nav vê pîsiyê bêne hitin. Paê jî girtiyek bijin,çîptazî derxistibûn korîdorê û gef didanê û digotin: 'yan tu wê rêza destûra rêvebiriya girtîgehê bigirî, yan jî em ê jina te jî bihênine vir û wê jî weke te tazî bikin.' Ev heval jî, ji bo jina wî ya li nav ikbeya jinan vê rewa ku ew tê de ye ne bîne, daxwaza wan pejirand û got ez ê rêz li destûra we ya rêvebiriniyê bigirim. Yên mayî jî, ji çend roj bi ûn de dev ji çalakiyê berdan û ew jî hanîn li nav anê me bi cih kirin.

Dema ikencekar fêm kirin ku ev anên pîsiyê pir bi kêrî wan tê, vêca dest pê kiribûn ew ên diçûn dadgehê, di vegera wan de ew dihavêtin nav van anan û ew diavêtin di nav vê pîsiyê de. Vegera ji wir jî bûbû riya bêveger, yên ku diçûn ne dihatin. Yên vedigeriyan jî dev ji çalakiya xwe ber didan.

Dema girtî ji dadgehan (!) re, ji encumenê dadgehê re rewa xwe vedikirin û van ikenceyan digotine wan û giliyên xwe dikirin jî, dîsan jî kes guhê xwe ne dida wan, gilîkirina wan çi encamek ba û erînî ne dida. Ji xwe kes guh jî ne dida van gilîyan. Serfermaniya lekerî û dadgehan, haya wan pir ba ji rewa girtîgehê hebûn. Nexwe bi hev re jî diliviyan. Min wisan bawerî heye ku çi pênûs ni kare wan kotek û lêdanên li ser girtiyên ku diçûn dadgehê û vedigeriyan bikaribe bihêne ser zimên. Herî dawî di roja 24'ê gulanê de, girtî bêgav man ku bibêjin êdî ew ê rêz li destûra rêvebiriniya girtîgehê bigirin.

Pitî heyamek ku em girtî me rewa xwe her dem li danitinên dadgehan hanî bi ziman, hingê rojek yek ji rêvebiran hat nik me û gote me: 'hûn dadgehan jî bêzar dikin! Loma ev xwarina wisan kêm maf û heqê we ye.' Me jî gote wî; 'Heger wisan e, hingê em dixwazin bi perên xwe nanê xwe bikirin.' Gotine me ku 'ba e. Em ê ji vir û ûn de ji we re ji bajêr nên bikirin.' Me gote wan ku çend nan me divên. Her çend di nav du rojan de ew tibaba nên ku me ji wan xwastibû, hatin jî, lê belê pitî çend rojên dinê, vêca li her anî li dor 8 ta 10 nanan bêhtir nan dihat ji mer re. Me gote wan ku 'me ev çend nan navên. Me pere nîn e. Em ni karin van nanên zêde ji we bikirin.' Hingê gotine me; 'We got em birçî ne, hingê me nan ji we re hanî. neha jî hûn dibêjin ku ev nan pir e. Hûn siyasetê li ser me dikin. Hûn bêgav in ku hemû van nanên ku me ji we re haniye bikirin!' Ew nanê ku bi darê zorê bi me dihat bi kirîn dan, li her der û dora anên me civiyabûn ser hev. Digotine me ku 'hûn bi hinceta nên siyasetê dikin.' Me fêm ne kir ku ev cûre zordarî li kîjan azîne û mantiqê hebû.

Pitî demekê ew nanên ku me ji firna bajêr bi pereyên xwe dikirîn, ji ser me hat birîn. Carinan ji çar kesî re nanek didan. Pir î rojan hîç ne didan jî. Dema nên didane me, ew diavêtin ser ser û çavê me. Xwarina me jî teyfikek ji ava germkirî ku ji pênc kesan re bû. Ava kaniyê li gora kêfa xwe vedikirin û dibirîn. Li vê derê dixwazim bûyerek ku hîç ji bîra min ne çûye bahs bikim. Du ev û du roj av ne da bûn min. Ji tihna dev û zimanê min hik bû bû û lêvên min terikî bûn. Ji xwe de çûyî li ser betonê dirêj ketibûm. evê li dor saet 21'ê, li ikbeya tenitê, li dîwêr hat xistin. Min xwe bi dijwarî gihande caxên hesinî yên derî. Hevalên li ikbeya tenitê kefçiyek av dirêjî min kirin. Min ava li kefçiyê vexwar. Ez dibêjim min vexwar lê hê ne giha bû qirika min. Tihniya min bêhtir bû û êdî ez ni karibûm ta sibehê jî bi xewkevim. Min pirsî ku hinek ava din jî hebû yan na, gotine min ku ev ava çironekê bû ku ji kenarê dîwêr herikî bû û li kortek civiya bû ser hev. Para min jî ew kefçî bû.

Meha gulanê çûna dadgehan dest pê kiribû. Ji bo pêkêkirina li dadgehê min parastinek ji 24 rûpelan pêkhatî nivîsî bû. Polîsan hatin û parastina min ji min girtin û çirandin. Berî ku em bihanîna pê dadgehê, em bi zanetî bêav dihitin û ev azîneya sîstematîkî paê jî her berdewam bûn.

Li jêr navê perwerdekirinê her dem bi sîstematîkî ikence dihat kirin. Bi saetan em li ser lingekî xwe dihatin hitin. Bi mehan, rojê 12 saet bêliv û tevgerek bi dara zorê xoxanên lekerî bi me dihatin jiberkirin. Carinan 5 cigare li nav tiliyên girtiyan dijidandin û van cigaran bi hev re vêdixistin. Digotine me van cigareyan pêkve bikêin. Hinek car jî bêyî ku cigareyan vêxin, digotine girtiyan van cigareyan bixwin. Ji bo ku êdî bi hêsanî kotek li girtiyan bidin, digotine me ku em ê we bibin ji bo sexbêrî û muayenekirinê. Gava em bi hinceta sexbêriyê ji ikbeyê derdihanîn der, li korîdoran bi hêsanî kotekan li me didan ta em bigehên ber derê muayenexaneyê. Gava em derdihanîn pê doktor, wî jî qerfê xwe dihanî û digot 'tansiyon bilind bûye'. Di vê demê de, her girtiyên ku dibirin muayeneyê, çi nexweî bi wan re hebûya, dîsan tabletên narkotîkî didane wan.

Pitî çar mehan em derxistin ji derve ji hewagirtinê re. Di vê hengamê de bêrawestan li me dixistin ku em ji ser çenê xwe, xwe ji erdê ka bikin. Min ni karibû ku ez vê bikim. Ji ber koteka li min ketî, her derê laê min mor bûbû. Ji devê min xwîn diherikî. Li vegerê dîsan hevalan ez li ser anê xwe dibirim. Heyamek kaboka çoka min dîsan ji ciyê xwe emitî bû. Ji wê rojê vir de ez ni karibûm rabûma ser piyên xwe. Li ser pitê razayî, lingên min ji nav caxên ikbê dirêjkirî, wisan feleqe û kotek li min diketin.

Diravên ku ji me re dihatin ji hêla rêvebirinê ve xesp dibûn. Bi van pereyan tîpnivîs û reng dihatin kirîn. Bi van rengan jî li ser dîwaran û li nav dîwarên ikbeyan, dirûmên ovên û nijadperest dihatin nivîsandin. Wan kirêtiyên ku osmaniyan kiribûn, bi anaziyan pesnên wan li ser dîwaran dihatin nivîsandin. Ev êdî bûbûn tabû. Eya û titên ku ji kantîna girtîgehê dihanîn, bi darê zorê difirotine me. Xwarinên hik wek helaw, penîr, zeytûn û rîçalê difirotine me.

Parêzer dest bi hatinê kiri bûn. Berî ku em dibirin nik parêzeran, me hemûyan kotek dikirin û digotin 'bêjine bila avûkat ne yên vir.' Dema em dihanîn pê parêzeran, bi çendî 20 kêliyan em nîanê parêzeran didan û em bi ûn de dibirin. Di vegerê de ta ber deriyê ikbê em ji erdê ka dikirin. Berî ku em biêxine nav anan, kotekek dîsan li me dixistin.

Sala 1982'yê ikence êdî giha bûn ewcê. Her çend ku girtî li gor destûra rêvebiriya girtîgehê xwe dilivandin jî, dîsan her roja ku diçû metod û azîneyek a nuh a zext û zorê dihatin holê. Dixwazim nimûneyek bidim. Li pêçavên girtiyên ku li anên qata çarê tenê bi serê xwe diman, du kesên xwedî kesayetiya sist hanîbûn bi darê zorê bi ser hev dabûn bazdan. Rêvebiriniya girtîgehê di vê serdemê de, ji bo bi pejirandindayina sûcê, bi gotineke din ji bo mikurandinê, serî li her cûre ikenceyên maddî û manewî dida.

Hinek jî dixwazim li ser awa û azîneya birin û hanînên dadgehan bahs bikim.

Serê beyanî zû em radikirin û bi zikê birçî dibirin nav salonan. Li jêr navê lêgerînê, her babet ikence bi me dikrin. Ji bo nimûnê kincên me ji me dikirin. Weke dema ji dayikbûnê emçîptazî dikirin û her çêr û sixêfî digotine me. Gava em dihatin salona li navberê, yekser destê me li kelepçan dixistin. Berê me ber bi dîwêr û serê me li ber me xwarkirî, em bi saetan wisan dihitin. Kelepçeyên me wisan dijidandin ku xwîn di rehên destê me de ne diherikî û destên me ji bêxwîniyê mor dibûn. Dema girtiyên ku diçûn dadgehan ew li salonan dicivandin hev. Hingê li jêr dengê xoxanan ço, dar û copên lekeran li ser serê me difiriyan. Ta dema dadgehê dihat ev cûre ikence her wisan berdewam bûn. Gava dibû dora serjimartina girtiyên ku diçûn dadgehan, bi copê li ser serê wan dixistin û ew dijimartin û ji derî derdixistin der. Wan erebeyên ku bîst kes digirtin, 60 ta 70 kesî ji me bi zorê dixistinê. end gardiyan jî bi me re li erebê suwar dikirin. Li ber kuna hêwagirtinê ku mezinahiya wê bi çendê seriyek jê derbas ne dibû mazin bû, gardiyan li ber rûdinitin û li derve dimeyizandin. êr û sixêf ta hatina ber dadgehan berdewam dikrin. Di ser de jî hinek ji me weke sendeliyên gardiyana dihatin bikarhanîn. Ta hatina ber avahiya dadgehan bi darê zorê li ser pita me suwar dibûn û rûdinitin. Ji bo ku em li dadgehê ne peyivin, em yek û yek cop dikirin û gefan difirandine me. Bi taybetî ji bo ku em li dadgehan, li pê daxuyanî û beyanatên li hember xwe ne axifin, gefan difirandin.

Ji bilî lêdan û neheqiyê, ji nav me yek-du kes hildibijartin. Carek din dest bi lêdanê dikirin. Zext û zorê dikirin ku ev kesana çêr û sixêfan ji me re bibêjin. Dema ku em hemû ji erebê peya dibûn, ev her du kes jî li rewek jixwedeçûyî ji hêla eskeran ji erebê dihatin peyakirin. Em ji erebê peya dikirin û em 60 kesî dibirin li nav odeyek biçûk li tenita salona dadgehê li ser hev dicivandin. Li vir jî em ji lêdan û kotekê rizgar ne dibûn.

Li vî ciyê ku jê re digotin nezaret, serî li ber me em dihatin telandin. Gardiyan li ser pita çend girtiyan suwar dibûn û bi pahînan ta xwîn ji serê girtiyan bihata bi êweyek rîtmîk, li serê wan dixistin. Dema xwîn diherikî, gardiyan zext li ser girtiyek din dikir ku vê xwînê dalêse.

Ji van ikenceyan ikenceyek heye ku ta roja îro dema ku ew tê bîra min û ez behsa wê dikim, ji erm û fediyan ez li ber xwe dinihêrim. Ev ikence wisan dest pê dikir. Ji nav meriv û mermalên me yên ku hatibûn nav salonên dadgehê, bi taybetî jî kesên jin hildibijartin. Agahdariya wan pê hebû ku kî merivê kî ye. Paê jî berê xwe didan wî girtiyê ku kes û xizm û karê wî li wir e. êr û gotinên ku ne dihatin ser dev û lêvên mirovî jê re dikirin: 'Ma ew jina bi navê filan ku va ye li wir rawestiyaye, ew diya te ye, xuka te ye? Ca binihêre vira wê, wira wê, çawa ye.' û hwd. Sixêf û çêrên pir pîs û giran jê re digotin. Bi kurtî van kirinên nemirovane ne bi me dikirin ku em hem bi van ikence û gotinên ku hîna nav lê ne hatibû danîn, hem jî bi wan lêdanên bêsînor serê xwe winda bikin. Ev hemû kirin li jêr navê demokratî, birayetî û mirovayetiyê dihatin kirin. Xwedê giravî ji bo cîbicîkirina atî û birayetiyê kar û awayek a maqûl û li cih, ji xwe re peyda kiribûn. Min bawerî heye ku em ê li pêerojê berên vê tevger û kirinê bigirin. Titê herî înteresant ew bû ku ev zext û zora kesnedîtî ku li me dibûn, hemû jî li pê çavên dadgêr, dadger û erkdarên dî yên van dadgehan dibûn.

Em destkelepçekirî dihanîn nav salonên dadgehê û yek bi yek didan rûnitandin. Bi saetan berê me li pê, em weke pût û senem bêtevger û liv çav li dîwanê dihatin rawestandin. Di vê kêliyê de jî gardiyanên li ser me bi dar û depên destê xwe em bêgef û kutan ne dihitin. Pênc kêliyek berî hatina encumenê dadgehê kelepçe ji dest me divekirin.

Dadgehkirin bi serjimartinê dest pê dikir. Her cara ku girtî giliyên xwe yên ji bo ikence, gefdayin, birçî û tîhitin, buxtan, zextkirina ji bo pejirandina sûcê û hwd yên li girtîgehê, li erebeya riya dadgehê, li salona payinê ji encumenê dadgehê re dikirin, dadger û encumenan xwe hêrs dikirin û weku her car digotin 'me çi jê nîn e.' Her heman gotin ji parêzeran re jî digotin. Yên ku li ser giliyên xwe li ber xwe didan, ew ji salonên dadgehê dihavêtin der û du sê roj ûn de jî ew dihanîn girtîgehê nav me. Her heman ikence û kirinên ku bi me dikirin, bi parêzeran re jî dikirin. Hem jî parêzeran dihanîn pê ew girtiyên ku parêzer parêzeriya wan dikir û mîna ku digotine me, ku va ye ew kesê ku parêzeriya we dikin jî, ji ikenceyên me rizgar na bin. Huseyin Yildirim jî yek ji van parêzeran bû, ku wisan ikence pê dihat kirin.

Gava dadgeh hew dibûn, ew kesên ku li hember dadgeran peyivî bûn, kotek dibûn. Hîna li salonên dadgehê kelepçe li destê me dixistin û dîsan em dibirin ew odeya ku jê re digotin nezaretxane. Ew kesê ku li wir peyivî bû, kutanek têr û tije dixwar. Dema em li erebeyan suwar dibûn, kutan li wir jî berdewam dikirin. Ji bo ku me girtiyan bera hev bidin, digotine me 'heger filan hevalê we gotinek wisan ne kira, em ê li we ne xistana.' Paê jî berê xwe didan wî kesê ku peyivtin kiribû û digotine wî: 'heger te peyivtinek wisan ne kiriba, me yê li van hevalên te ne xistiba' û qao siyasetê li ser me dikirin. Hîna em li ereban suwar ne bû bûn, dadgêrên dadgehan bi telefonê agahdarî didane rêvebiriya girtîgehê, ku me parastin kiriye. Ji rêvebiriniya girtîgehê re digotin ku çi pêwîst e bikin, da ku girtî carekî din parastinê ne kin. Dema em ji erebeyan peya dibûn, serê girtiyek, du-sê gardiyan li bendî hatina me radiwestiyan. Bi fermanê re kotek dest pê dikirin. Ta fermana duduya kutan berdewam dibû. Ji bo ku komandan li gora dilê xwe kutanek bike, ew kesê ku çavê wî lê dibirî ji nav me ji xwe re hildibijirat. Ez dibûm armanca efseran dema di refê de ez hebûma. Dema kotekê li min didan, xweziya dilê wan tam dihate cih. Heger efserek ku kutan li min ne xistiba, misoger hincetek ji xwe re peyda dikir, ku li min bixe. Yan dema serjimartinê, yan jî dema lêgerîn û çûna nik parezêrî, keysek bi dest dixistin, ku min kotek bikin. i car ji bîra min na çe ku rojek ez li nav anekî 35:a me. Ew roj lêgerîn dest pê kiribû. Sê sertîpên nuh û serhengek hatibûn. Di dema lêgerînê de, cilê me tev qelatin. Cih û nivînên me ji hev hatin xistin. Titek sax ji destê wan ne filitî. Dema çavê serhengî bi min ket, bang li serhengên din kir û dest pê kirin bi dorê li min xistin. Hingê hiê min ne li ser vê lêxistinê bû. Ez di hizra ji nû ve rêk û pêkkirina vê herifandinê bûm. Ev bûyer pir î caran dubare dibûn.

Rojek dîsan ez ji dadgehê vedigeriyam. Li nik kantînê dest li kelepçê dipam. Ji korîdora li tenitê li nav kenên bilind ên du efser û çend gardiyanan, dengê hawarek dihat. Dema min li wê helê meyizand, min dît ku du girtiyênçîptazî, cigare li anusa wan hatibûn jidandin. Agirê cigarê xwe gihandibû gotê wan û ji ber vê êê dikirin hawar û gazî. Ne dibû ku mirov xwe li ber vê êê ragirta. Gardiyan ew wisan hik û jidandî qefaltibûn ku, girtî dikaribûn hew tenê biqîrin. Titê herî ecêb û xerîb ew bû ku, efser û gardiyan ji van kirinan pir dilxwe bûn. Dema ez hatim nav anê xwe, hizra min tev li ser vê bûyerê bû.

Ez ji xwe re dihizirîm. Ji roja ku mirov hatine dunyayê ta roja îro, ew serdem û rojên ku jê derbas bûne, ew riyên dûr û dirêj ku jê hatine, ew kesên ku ji bo dilxweiya mirovan xwe feda kirine, ew afirandin û derfetên ku ji qencî û çeyiya mirovan re ye, xwe gorîkirina ew kesên ji bo peydakirina rê û çareyan li ber nexweiyan, ji bo betalkirina erên nijadperestiyê, hewildanên ji bo nêzîkkirina gel û milletan, ji bo protestkirina ew nijadperestiya ku bûye belayê serê me mirovan, ji bo afirandina dunyeyekî ciwantir, ew kesên ku em hanîne ta van rojan...

Lê min çi nav ne dît ji van ikenceyên bêhempa yên nemirovane re ku van kesan bi me dikirin.

Min di dilê xwe de gote wan 'hûn nemirov in û min çi gotinek dinê ji we re nîn e.'

 

Cûreyên ikenceyê

Di meha adarê sala 1983'yî de, her ku çû, tevayiya girtîgehê kete bin darê ikenceyê. Girtiyên li dadgehan dipeyivîn, ji kotekên giran dihatin derbaskirin. Bi vê êria nuh, ikbeyan ji hev bela kirin û tevna sîxuran li her ciyê danîn.

Ji ber ku ez ê li rêzên li binî ji we re beine din li ser jiyana li ikbeyan li jêr navê sernivîsek xweser bahs bikim, loma ez ê neha vê bahsê dirêj ne kim.

Ez dixwazim bi kurtî çêla wan kirinên, ku her li heman demê bi min dihatin kirin, bikim. Bi gitî tengbûna mafê parastinê ji xwe para min bû jî. Ji bo ku ez parastinê ne kim serî li her çareyê dixistin. Li wan rojên doza me ya li dadgehê hatibû ber heyama parastinê, ez ji anê min derxistim û birim li ikbeya 12'yê danîm. Ev ikbe, li bin zextkariyeke taybetî bû. Ev ikbeya 12'yê ji hogirên ji ikbeya 35'an (ji anan) guhestî, hatibû pêk hanîn. Dema ez hatibûm wir, roja me ya parastinê dest pê kiribû. Hingê ew ez birim li ikbeya 36'an, ya li hêla rastê bi cih kirim. Pitî deh rojan ew ez ji wir derxistim birim pirsiyarkirinê (ikencexaneya pirsiyarkirinê).

Sedema ku ez birim ji pirsiyarkirinê re; çekên ku hatibûn girtin bû. Hema ez çûm û çi pêwîst bû min bi cih kir. Ji roja pêî karê min hew bûbû. Diviya ku min bizîvirandana ciyê ku ez jê hatibûm. Lê min ne zanî ji ber çi bû ku ew ez 3 hefte li wir dam rawestandin. Li vê navberê ez ketim ber ikenceyên gardiyanên wir. Ew ez kiribûm weke darê meqkirinê. Pêwîstiya pirsiyarkirinekê jî tune bû, lê dîsan ew her cûre bêmafî û neheqî bi min dikirin. Dema cara duduyan ew ez birim ji pirsiyarkirinê re, min guherîn û pêveçûnek dît. Ev pêveçûn jî; hartir û gurrtirkirina ikenceyan bû. Ne dihitin ku em bihna xwe jî vedin. Mirov dikirin nav anan û av berdidane di ser wan de. Ji êvar ta sibehî, li wir dihatin hitin. Mirov bi çarmixan ve diidandin û jê re digotin 'uçaklama' an ku bi firêketin. Ta wê dema ji berê de hatibû diyarkirin, ne dihitin ku mirov ji xwe re biketa xewê. Kotekek tund û tûj bi meriv dikirin. Saet 02 yan 03, hîna dihitin ku em li ser milê çepê xwe bixin xewê. Di vê heyamê de liv û tevgerek biçûk, ji hêla gardiyanan ve di cih de bi cezaya kotekê dihat cezakirin.

Bi rastî ji ber wan ikenceyên li polîsxaneyan, ji ber wan ikenceyên leker û gardiyanên li odeyên rawestinê, ji ber wan derbên dar û copan û hawar û gaziyên kesên ku pê li neynûkên wan dikirin, ji ber wan ikenceyên ji erdê kakirinê, ji ber wan ikenceyên tihn û birçîmayinê, ji ber buhran û aloziya van ikenceyên ku 24 saet bêrawestan dihatin kirin, bivê-nevê yê girtî, her tenê, ji bona demek berê rizgarbûna ji wê derê, diket hizr û fikara ku hema demek berê dora min jî were û çi dibe bila bibe, ez ê hema navê xwe li binî dahênim û jê rizgar bibim, dramand. Ji ber vê yekê bû, ku dema girtiyan digirtin odeya ikenceyê û hîna nuh ew li hêlanê jidandibûn û elektrîkê pê ve kiribûn, hingê pir ji wan digotin 'rawestin, ez ê li gor daxwaza we anenavê xwe li binê kaxeza we dahênim.' Pir ji kesan, bêyî ku bizanibin navê xwe, anenavê xwe li binê çi nivîsan datînin, xwe dikirin binê buxtanên gran û ji wir diçûn.

Di vê heyamê de, çav û serê min ji ikenceyan werimî bûn. Piyên min ji wermê ne diketin nav pêlavan û rewa tendurustiya min ji dûr ve dixuya ku xerab lê hatibû. Ev ikencekaran tedirgîn kiribû, loma ew ez dîsan andim girtîgehê.

Pitî sê rojên ku ez vegeriya bûm girtîgehê, ez dîsan derxistim pê dadgehê. Min çêl û behsa hemû van kirinan ji wan re kir. Titê watedar wan pejirand ev bû; ku ji bo amadekirina parastina min, hefteyek dem dane min. Di vê heyamê de, ji ber kêmbûna demê û di bin kotekan de, min tenê karî bû çardeh rûpel ji parastina xwe binivisînim.

Li ser parastina min bûyerek dinê jî ev e. Berî ku em herine dadgehê, rêvebiriya girtîgehê nivîsên me yên parastinê ji me digirtin. Me ba pê dizanî ku ev ferman ji ku derê dihat û çi spartekek wê ya dadimendiyê ne bû. Heger cih û derek li nivîsa me ya parastinê ku ne li gora daxwaziya wan bûya, ew jê kurt dikirin. Ev cih û der, nivîsên li ser rastî û realîteya xelkê kurd bû; weke risteyên li ser hebûna xelkê kurd û çêl û behsa lêdan û ikenceyan. Ji ber çi bû me ba pê dizanibû ku ev ristana ewna pir nerehet û tedîrgîn dikirin. Ji ber ku min di nivîsa parastina xwe de çêl û behsa kurd û Kurdistanê kiribû, sibeha ku em ê çûbana dadgehê, efseran li min û li tevayiya kurdan çêl û sixêf dikirin. Nexwe pitî ku em ji dadgehê zivirîn, em tevan kotek kirin.

Di destpêka tebaxê sala 1983’yî de, ew diwanzdeh ikbeyên ku em lê diman, hatin dabekirin. Me sê ta pênc kesan li ikbeyên din bi cih kirin. Ez tenê bi serê xwe li ikbeya 6’ê danîm. Li ber deriyê ikbeya 6’ê, bi hinceta lêgerînê pênc gardiyan hur-mûrê min tevlihev kirin. Li hêlek kincên min dihatin perçekirin û li hêlek din jî li min dixistin. Li vê heyamê, bi lêketina titek bi serê min ez ji xwe de çûm. Dema min çavên xwe vekirin, min dît ku va ye ev kesên li nik min, ji hêlek kincê min ji ber min dikin û ji hêlek din jî çêr û sixêfan dibêjine min. Dest û lingê min mor bûbûn. Pitî ku ez ji xwe de çûbûm, gardiyanek nûçe gihandibû efseran. Efserê ku hate wir, bi çêr û sixêfan ez tahn dam û ez avêtim nav ikbê û gote her kesî: 'bila kes bi vî re ne peyive!'

Dema ez ketim nav ikbê, hemû girtî li ser piya bûn û deng ji wan ne dihat. Tena bi derpê, hûr-mûrên min li hembêza min û li erdê rûnitî min li dora xwe temae dikir, ku bê hela ez rast li yekî nas têm yan na. Gardiyan derî li ser me girtin û çûn. Hogirên li ikbê yekser ez li ser cî dam rûnitandin. Gardiyan ji kuna derî ve ev dît û got: 'ez ê gavek dinê li we vegerim û bedela vê kirina we nîanî we bidim.' Ez pir ber diketim ku hogirên li ikbê ji ber min bêne kotekkirin. Ji lew re girtî her dem çavên wan li kuna deriyê ikbeyê û di hizra vî titî de ne, ku neha wê çi bihata serê wan. Çend gardiyan bi hev re dikevine hundur. Girtiyan derdiêxin ji derve de û ew li erdê radizînin. Dibêjine wan ku lingek xwe bi qasê 15 cm rakin bi hewa de. Paê jî çend girtiyên dinê têne hilbijartin. Girtiyan dikin du qor û li ber hev ji piya de didin rawestandin. Ji wan re dibêjin 'îrmaq li hev xin!' Yên îrmaq li hevalê xwe bixin ji ikenceyê rizgar dibin. Yên ku îrmaq li hevalê xwe ne dixistin, pîsiya mirovan ku ji tûwaletan derxistibûn, bi zorê bi wan didane xwarin. Yek ji ikenceyên herî gran jî ev bû, ku dema gardiyan pir hêrs bibûna, hingê bangî çend gardiyanên dinê jî dikirin. Kincê girtî jê dikirin. Her gardiyanek bi lingekî wî digirt û di nav dengên gazî û hawariyan de, cop dikirin di anusê girtî de. Dema girtî ji ber vê ikenceyê ji xwe de diçû, hingê wê copa pîs dihanîn bi girtiyan didan dalastin.

Dema ikenceya bi navê bihnvedana li hewê hew bû, em birin dîsan nav ikbeyê. Xweûtin qedexe bû. Hema di heman demê de ku diketin hundirê ikbeyê, diviya ku me dest li ber xwe bibesta. Ta ku xwarin bihata ber me diviya me xwexanan bigota û rêveçûna lekerî bikira. Bihnvedana cigarê tune bû. Bihnvedan ji binî nîn bû. Ji xwe kes ne di hizrekî welê de bû jî. Titê ku hizra girtiyan tevan li serê bû, rewa wî hevalê bû, ku cop lê hatibû kiandin û bi berdewamî xwîn jê diçû. Qedexe bû ku mirov xwe têkilê rewa nexwe û birîndaran bikira. Heger yek ji me xwe têkil bikira, li wî jî dixistin ku ta ew jî bikeve di her heman rewî de. Heger berpirsê ikbeyê sîxurê rêvebiriyê be, hingê wî destûr ne dida ku kes têkilê rewa nexweên li erdê bibûya. Ji lew re hevalên gorîkar ku têkilî nexwean dibûn, tevî berpirsiyaran lêdanê dixwarin.

Dema xwarin dihat, yekser xwoxan dihat birîn û di demek herî kurt de diviya xwarin bihata xwarin. Perwerdekirin dîsan dest pê dikir. Heger kêfa gardiyan ne li cih bûya, xwarin dihat lê ne didane me. Xwarinê di nav tûwaletê de dirêtin. Sedema vê kirinê hîna me ne pirsî bû, wan digotine me. Ev kirin, her dem ji ber yek sedemê bû: "Perwerdeya li derve ne ba hati bû kirin", "dîsîplîn nîn bû", û hwd. Heger ez li vir çêla wan xwarinên ku dihatin ji me re, ne kim, na be.

Bihna mazotê ji hemû xwarinan dihat. Bi taybetî li nav xwarina zadî, qûm yan jî kevirên hûr tev dikirin û ji me re dihanîn. Me ev xwarin dirêtin di nav tûwaletê de. Ji nav xwarinên avî jî, titên wek; mû û hirî, kêz, mik derdiketin. Heyama xwarinê bi van titan dibuhurî, paê heger gardiyan destûr ji bo cigarekiandinê daba, me cigareyek dikiand û dîsan dest bi perwerdekirinê dikir. Pitî sala 1982'yê me dest bi xwandina pirtûkan kir. Cûreyê vê xwandinê pir întressant bû. Ez wisan bawer im ku ev tit li çi derên din ên cîhanê ne hatibû dîtin.

Girtî pirtûkê digirt destê xwe û peyv bi peyv dixwand. Dema wî peyvê dixwand, yên mayî jî hemû bi hev re gotina ku wî xwandibû dubare dikirin. Dema xwandina xwe digihand vîrgul yan jî xalê, yên mayî bi dengên xwe yên herî bilind vê dubare dikirin. Diviya ku hemû nîanên bihnvedan û dengnîanî, bihata xwandin. Anku diviya me bi dengek bilind û zelal ta bihnokê jî bi lêv bikira. Pitî nîvroyan di saeta hewagirtinê de ew em derdixistin ji derve. ikenceyên demsala zivistanê, ji ikenceyên havînê cuda bûn. Nexwe ji hêla dageriyê [sîmbolîk -w] ve. Ji bo nimûnê; destûr ne didan ku mirov di binê cilên sporê de titek dinê li xwe bikira. Yên li xwe dikirin, dihatin cezakirin. Ji xwe dema em derdiketin derve, me tûr, du tûrek dihavêt, paê jî bi hinde hincetan, em bêgav dikirin ku di sar û sermê de, em xwe di nava berfê de dev û rû xêzkin û bigevizînin. Pitî heyama xwegêrkirina li ser berfê, digotine me ku em ew hemû berfa li wir, li nav wê hewa berfireh bi singan û xwe ji erdêkakirinê bidine hev. Dema ev kar jî hew dibû, hingê girtiyek ji nav me li ser nîvê bûzê dihat bi rûnitindan. Yan jî digotine me ku em hemû girtî li ser goga bûzê xwe li ser hev suwar bikin û ji laê xwe bircek ava bikin. Yên li binî diman û ji ber pelaxtinê ji xwe de diçûn, diviya kes têkilê wan ne bûya. Em wisan bi akere dihanîn yan ber darê mirinê, yan jî em dihanîn ber xetera cemidandinê. Di vê demsalê de, ava baranê ku ji çironekê dihate xwarê, yan jî li golek li hewa hewagirtinê diciviya, ji vê avê didane girtiyan. Ev ji kirinên rojane bûn.

Carinan, girtî li gor mezinahiya laê xwe ji hev dihatin dubekirin. Kesên lagir li ser ên lalawaz dihatin suwarkirin. Êdî hûn bi xwe hizir bikin ku bê çi cûre nexweî hema tenê ji vê kirinê dikare derkeve û bibe belayê serê mirovî.

Pitî van hemû ikenceyan, me xwe ji erdê ka dikir û em dikiiyan nav ikbeyan. Destûr ne didan ku me kincên xwe biguherta. Carinan jî destûr didane me ku em kincan biguherînin. Lê ji bo xweûtinê destûr tune bû. Ta dema îvê em berdewam bûn bi xwandina xwoxan û pirtûkan. Heger car ji caran dema kêfa gardiyan bixwasta, destûra cigarekiandinê dida me. Ew ikenceyên pitî îva êvarê û serjimartinê bi êweyên cihêreng her berdewam dikirin. Yek ji van azîneyên ikenceyan ev bû ku serê mirovek çar yan pênc seriyên xasan yan jî kelem (lehane) didanê. Digotine wan ku 'di nav pênc kêliyek de vê tev bixwin!' Lê utin qedexe bû û diviya tit ji ber ne maya. Bi ev av vexwarin û çûna tûwaletê qedexe bû. Heger girtiyek bi evê ji bo vexwarina avê yan jî derketa tûwaletê, ev dibû hinceta cezakirina tevayê wê ikbeyê. Heger li wê ikbeya berpirsiyar sîxurê rêvebiriniyê bûya, yan jî sîxurek rêvebiriniyê di nav ikbê de hebûya, li wê ikbeyê çûna tûwaletê tam hatibû qedexekirin. Pir dijwar bû ku mirov bi ev li wir çûba tûwaletê. Heger sîxur li ikbeyek ne bûya, girtî dikaribûn di vî warî de xwe piçek "serbest" bilivandana. Ev "serbestî" jî ev bû. ûn û hata tûwaletan qedexe bû. Yên diçûn tûwaletê ji ciyê çavdêriyê ve dihatin dîtin, loma girtî di nav kartonên îrî de, li nav kaxezên rojnameyan, li nav kîsên naylonan, jêderka xwe dikirin û li bin betaniya nivînan ji xwe re vediartin.

Azîneyek din ya ikencekaran ev bû:

Nîvê evê saet li dor 01-02, grûbek gardiyan di gel segê bi navê Co diavêtin ser ikbeyan. Girtî hîna di sersemiya di xewê de bûn, ku kutan û lêdan li wan dikirin û segê Co dibezandin ser wan. Her di heman demê de jî, gardiyanan cil û kincên me perçe-perçe dikirin û dihitin. Pitî vê lêdan û ikenceyê, tena derpê em derdixistin nav korîdorê. Amanca van ikenceyan ew bû ku dengê van ikence û lêdanan bifirandina guhê girtiyên din û ew bitirsandana û bêgavê hevxebatkirinê bikirina. Her bi vî awayî dixwastin ku li ser girtiyan reweke psîkolojîkî ya zextê ya herdemî ava bikin.

Azîneyek cudatir jî:

Razandina di bin renzeyên ku di bilindahiya laê mirovekî de bû. Gardiyan pitî îvê digote 'winda be!' Herî dereng di nav kêliyek de diviya ku mirov xwe li binê renzeyê vearta. Me tevan xwe dev û rû dihavêt erdê û xwe li binê renzê bi cih dikir û em li bendî fermana 'rabin' dipan. Êdî ev wê saetek yan du saet bihajota kes pê ni zanibû. Ta serê sibehê jî berdewam dikir. Em ta serê sibehê li wê sarî û sermayê li ser wê betona sar vezelandî diman. Gava dibû sibeh, gardiyan dihat û fermana 'rabin' dida me û em radibûn ser xwe û li heman demî ji bo xwarina tatê diketin rêz û dîsîplîna dema xwarinê.

Xwarin dihate ber me. Me dest bi duaya xwarinê dikir, ku bi carekê gardiyan diqîriya ser me û digot; 'dev jê gerin, dengê we ba na yê!' û digot 'orbê birêjin nav tuwaletê!'

Rêtina xwarinê di nav tûwaletê de, ne ji ber hêrsbûna gardiyan bû. Ev çalakiya ikenceyê ya sîstematîkî bû, ku ferman ji jor ve dihat. Gava orbe li tûwaletê dihat rêtin, pêwîstiya wan mirovan bi orbeyê ku eva xwe li ser betonê derbas kirine, li ber çav dihat girtin. Gardiyan carinan rastiya ku çima van çalakiyan dikirin ji devê xwe direvandin. Digotin 'ferman ji jorê hatiye, em ni karin çi bikin?'

Ji ber vê zext û zora kesnedîtî, bêguman di nav me girtiyan de hin aî dibûn. Yên ku diketin nav van aiyan, kutanek pir xirab dixwarin. Heger yê kotek xwarî, ji xwe de diçû, hingê yekek bêkeseyatî dihanîn û ferman didane wî ku li ser wî yê ji xwe de çûyî bimîsta.
ikencekarên sadîst, bi vê riyê, xweziya dilê xwe bi cih dihanîn.

Li ikbeyê em bêgav bûn ku her dem li perwerdeya xoxanan bûna û xoxanan ji ber bigotana. Yê nuh hatibû ikbeyê, ferman didanê ku di nava rojekê de "xoxana netewî ya tirkî - îstîklal marî" û Axefa Atatirk ya ji xortê tirkan re - "Ataturkun gençlige hitabesî" ji ber bixwînin. Roja dinê dihatin û ji wî dipirsîn: 'ka te xoxan ji ber kiriye yan na?' - De bixwîne!' Ma kî dikaribû deh bendên xoxanê û tevayiya axefa Atatirk'î di nava rojekê de ji ber bixwenda? Nexwe ev derveyî gengaziyê bû. Em bêgav bûn ku êvaran zû bikevine nava ciyan û bi roj jî; ev hemû perwerdeyên xoxanî ku me dikir!

Heger girtiyek bêxwendin û nivîsîn bihata ikbeyê, gardiyan du kes ji me erkdar dikirin ku divê em "bi karê fêrkirin û jiberkirina xoxanan" rabin, da ku ev kesê bêxwendin û nivîsîn jî van xoxanan ji ber bikira. Yên ji bo vî karî bûbûn erkdar, ji agirtan re vê digotin: 'Heger tu xwe fêrî van xoxanan ne kî, ew ê filan ikenceyî bi te bikin û ev ikence ji ber te, wê li me tevayî
ikbeyê bête kirin. Ji bo ku ev bi serê me de ne yên, divê hûn jîr bin.' Roja dinê serê sibehê, pitî serjimartinan, yên nuhatî û mamosteyên wan bang dikirin ber derî û digotine wan 'bixwîne!' Qet li xwe ne datanîn ku bibêjin filan titî bixwîne. Ji ber ku gardiyan pê dizanîn ku di nava rojekê de ev xoxan ji ber ne dibûn. Amanca wan ev bû ku ji roja pêî çavê yên nuh bi ikenceyan bitirsînin. Divê ez li vir bibêjim ku ew di vî warî de jî pir serkeftî bûn.

Yên nûhatî û mamosteyên wan derdixistin salona li pêiyê. Pit re bi bîdonan av li valahiyê dirêtin. Bi fermana 'xwe gêr ke!' digotin wan ku ew xwe di nava vê avê de gêr bikin. Ta ew ava li erdê zuwa dibû, ev kar berdewam dikir.

Ew hûr-mûrên ku me ji xwe re ji kantînê bi pereyên xwe dikirin, bi sed minnet, çêr û sixêfan didane me. Ev kirîn û firotin ji 2 ta 3 mehan carekê dibû. Roja dinê bi hinceta lêgerînê yekser dihavêtin ser ikbeyan. Me derdixistin derve ji hewagirtinê re. Du sê saet bêrawestan perwerdekirin, xoxan û rêveçûn bi me dikirin. Bi kotek û lêdan em dîsan dibirin hundur. Dema ku em diketin hundurû de, dîmena ku li pê çavên me bû, bi rastî jî nimûneya hovîtiyek bêhempa bû. Tevlî kincê me ew hûr-mûrên ku me ji kantînê kirî bûn, tevlî hev kirine û her titên me ser û bin li wê navê avêtine. Heger em vê tevlihevkirinê bi vî rengî bibêjine we, me çi titek li ser zêde ne kiriye. Macûnê dinanan di nav çaya me de guvatine. Tursîla cilan, penîr, rûn, sabûna rûqusandinê, van hemû tevlî hev kirine û hitine. Bi vê kirinê ew hûr-mûrên ku me ji kantînê ji xwe re kirî bûn, kêrî bi titekî ne dihatin û her weha kantîn jî êdî ji me re bêkêr bû. Nexwe kirîn ji kantînê li jêr destê rêvebiriniyê bû. Dema bixwesta dihitin yan jî ne dihitin. ima me kêr û sûdek ji kantînê ne werdigirt? ima me ji kantînê kirîn dikir? Ji ber ku - bervaciyê yên ji derve dihatin, carinan me dikaribû hûr-mûrên kantînê ji xwe re bibira. Carinan malên ku me ne diviyan, bi zorê bi firotin didan. Ji bo nimûnê; li ûna hûr-mûrên ku me diviyan û li lîsteya me ya kirînê hati bûn diyarkirin, titên ku me ne diviyan dihanin ji me re. Barê mazin ji deterjan, sabûn, xwê, îsota re û titên hwd dihanîn ji me re, ku me ev çend pir ne gerek bûn. Dema ku em ji tihnê di hesreta vexwarina dilopek avê de diqilqilîn, wan bi tibaba deh hezaran lîra spray, koloniya ji me re dihanin. Ev jî ne ji bo pêwîstiya me dihatin, ji bo kêfa dilê gardiyanan dihatin. Van hûr-mûrên ku me ji kantînê ji xwe re dikirîn, ne didane me, pirî caran gardiyan ew ji xwe re dibirin.

 

Li serdanê

Hinek jî em çêla serdanan bikin. Bêyî lîsteya serdanê bihanîna hundur, lîste ji hêla gardiyan ve, ji kuna mezxelê bi lez û bez dihate xwandin. Kesên nav hatibû xwandin, dibirin derve. Heger yê navê xwe ji devê gardiyan ne bihîstibe, yan jî kesê ku gardiyan ji xwandina navê wî derbas bûbe, diya wî digot "lawo". Yên mayî, em di cih de dibûn du qor û diketin di rêzê de. Me tev gavên xwe pev re dihavêt û mîna ku em ne diçûn serdanê, lê mîna ku em çûbana cengê, bi dengê "Allah-Allah"ê me rêveçûnê dikir. Dema em dihatin ciyê serdanê, em didan rawestandin. Erkdarê serdanê dest bi axefê dikir. Vê digote me; 'Bi kurdî axiftin nabe! Nabe hûn bahsa orbenîskê bikin!'

Qedexekirina axiftina bi kurdî:

Axiftina bi kurdî, anku bikarhanîna andamê jihevfêmkirina mirovan hatibû qedexekirin. Ev xeletiya wisan mazin çawa dibû? Ji bo çi? Bersiva vê pirsê li nav vê pirsa li jêrê ye; wan kesên ku îro vê ikenceyê bi me dikin vê pirsê ji xwe dikin: Hûn dizanin ku ji demek dirêj e hema her roj li TV û radiyoyan, li rojnameyan diqêrin û dibêjin ku 'tirkê li Bulgaristanê têne helandin û asîmîlekirin û navên wan ên bi tirkî bi darê zorê têne guhertin û dibin bulgarî. Avahiyên tirkan têne kavilkirin.' Heger titek wisan çêbû be, em jî dibêjin ku em li hemberî vê kirina ne mirovane ne û em vê protesto dikin.

Yên ku dibêjin ev bûyera han li mirovayetiyê nayê û hovîtî ye û li hevberî vê yekê li kuçe û meydanan çalakiyên protestoyê li dar dixin, çima qilûziya li ser pita xwe na bînin? Ma hingê zivirandina navên gundên li Rohilat û Rohilata Baûr ji kurdî bi ser tirkî de, wan talîmatên li ser navguherandinê ku ji saziyên serjimartina êniyê re têne andin, li hember navên kurdî dawavekirin, ji hêla kê ev têne kirin? Ma ev çi ne ku jê hêla hinekan têne kirin?

Kasêt, plak, radiyoya kurdî hatine qedexekirin. Ji ber vê bi sedan kurd hatine girtin û dadgehkirin. Ma hûn ê ji vê re çi bêjin? Hêla herî dilsotandî ya van kirinan ev e, ku roja serdanan ji ber qedexekirina axiftina bi kurdî li girtîgehan, kurd ên ku bi tirkî ni zanin, ni karin bi maliya xwe re, bi zarokên xwe re bipeyivin û qirik bi girînê tijî, qiyma xwe tenê li ruyê hev temaekirinê dihênin. Ma hûn ji vê zilmê re çi dibêjin? Ma li ku derê dunyayê hatiye dîtin, ku zimanê dayikê hatiye qedexekirin? Nexwe em ba pê dizanin, ku ev kirinên kevn in. Ma ne ji berê de ev kar li ser gelê me dihêne kirin? Ma axiftina bi kurdî jî bi cezayên pere ne dihatin cezakirin? Li dibistanan yên bi kurdî dipeyivîn dihatin destnîankirin û cezakirin - ma ne welê? Ma mirov ji van kirinan re bêje çi?

Neha jî em berdewam bin li ser çêl û bahsa serdanan ji ew ciyê em lê ma bûn.

Dema dengê dûdikê dihat, em hemû dibeziyan diçûn nav kabînên serdanê. Diviya ku em bi rêz û nîzamiya lekerî li nav kabînan rawestiyana.
Ji ber ku dema serdanê deqîqeyek bi tenê bû, loma yên ji kabînên 8 û wir de, ni karibûn xwe di demê de bigehînin nav kabînan. Yên ku di dema xwe de xwe digihandin nav kabînan, leker li ber wan radiwestiyan û ji bo li ber çavê yên hatibûn serdanê biçûkkirina kesayetiya girtiyan, çêr û sixêfên pir gran digotine wan. Ji bo nimûnê, li pê çavên malbata xortek, bi çêr û sixêfan tû dikirine ser çavê wî û bi tep û îrmaqan lê didanê. Heger ew girtî bijin bûya, yê hatibû serdana wî jî jina wî bûya, hingê wan gotin û çêrên ku digotine wî, ez li vê derê ermê dikim, ku ji we re vê binivîsim. Êdî hûn bi xwe bihizirin, ku girtî diketin di bin zext û ikenceyek psîkolojîkî ya di çi rengî de.

Mirov ba didît ku rewa yên dihatin serdanê jî, ji ya me ew çend ne cudatir bû. Ji ber deriyê girtîgehê ta hundurê girtîgehê, xwe ji erdê xêzkirinê bigirin, ta tep û îrmaqxwarinê, ji heriya li ser kinc û cilê wan, ji sorahiya opa pencên li ser çavê wan dixuya, ku ew, ta xwe digihandin nik me, ji binê çend ikenceyan derbas dibûn. Di ser de jî, wan lêgerînên ku li ber deriyê girtîgehê li ser wan dikirin, ew jî ikenceyek tam bi serê xwe bûn.

Dema em ji ciyê serdanê vedigeriyan, vê carê dora kutana gitî bû. Deh ta bîst gardiyan bi çavdêriya serhengekî, dest bi koteka xwe ya serbest dikirin. Nexwe hingê segê gurî Co jî, bi komandanên xwe re dest bi hêriê dikir û caqê ku diket ber devê wî dinanên xwe tê de diçikandin. Girtîyek yan dudu, di cî de li hesinê pêlikan dihatin girêdan û cil ji wan dihat kirin. Ji ber ku Co bi taybetî hatibû perwerdekirin, hingê dema ew dest bi hêria xwe dikir, yekser bi nava girtiyan digirt û dev li wan dikir. Þikencekar li jêr dengên feryad û hawara girtiyan qet kêfa xwe kêm ne dikirin. Ji ber van ikenceyên ku li wan dibûn, loma girtî ji kesên dihatin serdanê re digotin 'gidî ne yên serdanê!” Çimku roja serdanê roja zext û ikenceyên gran bû.

Girtiyên ku roja pêî dihatin girtîgehê, li ikbeya 36'ê dihatin bicihkirin. Girtiyên ku hîna li nav beê rêvebiriniyê bûn, sergan Esat Oktay Yildiran û sertîp Ali Osman Aydin bang li gardiyanan dikirin û digotine wan 'pêî banyoyek bi vî hevalî bidin kirin û paê wî bibin nav ikbeyê.' Ew ciyê ku jê re digotin banyo, anên li ikbeya hejimar 35 bû. Li nav sê anên wir gû û pîsî hatibû komkirin. Girtiyên nuh li nav vê pîsiyê bi avjenîkirin didan û paê dibirin li anan datanîn. Ew tîhn û birçî dihatin hitin. Bi hincetên cûrbecûr berdewamî dihatin kotekkirin. Ji bo ku em bibêjin "ez poîman im" her dem îret li me dihatin kirin. Ji bo xewnekirinê her dem dengê bilind derdixistin û têkilê girtiyê razayî dibûn, ku ew xewê ne kin. Þanên ku ji pîsiyê hatibûn dagirtin, anê 8-9 û 10'ê bûn. Yek ji van anan bi berdewamî vala dihat hitin û mîna hewzê dihate bi karhanîn.

Yên li van anan diman çi xwarinek ne dixwarin. Ji bo ku ne çin tûwaletê, girtî xwe birçî dihitin. Pitî du roj li vê derê dihatin hitin, paê ew dibirin li anên normal bi cih dikirin.

Li her qatekê, li serî, anek tarî û girtî hebû. Ji van anan re digotin zindanên tarî. Ji ber ku li van anan pencere ne bûn, koremik tê de kom dibûn.

Girtiyên rewa wan herî gran li vir datanîn û dema li van girtiyan dixistin çavên girtiyan girêdayî bûn. Dest û tiliyên mirovî li nav du textan dijidandin û bi vê azîneya ikenceyê tiliyên wî dipelaxtin. Ji ber êa vê ikenceyê dengê ku ji girtî derdiket, mûyê canê girtiyên li tevayê ikbeyan radikir. Ta girtî ji xwe de diçû, ev ikence berdewam dikir. Hingê jî wî wisan jixweçûyî li nav koremikan dihitin û diçûn. Dema hiê girtî dihate serê wî, xwe li nav koremikan dest girêdayî û bêtaqet didît û dîsan dest bi qêrînê dikir. Van ikenceyan, carinan roj du roj her wisan berdewam dikirin.

Ev hemû kotek, nemafdarî, ji erdêkiandin, ta bi andamê mêraniyê ve ben giradan û kakirin û bi rengkirina andamê mêraniyê, çîptazî li nav pîsiyê bi rûnitindan, ji lingan darvekirin û cigare li ser laê mirovî vemirandin û ew hemû ikenceyên mayî, ji ber du sedeman dihatin kirin.

Yek: ji bo bêgavkirina wî kesî li ber mukurhatin û ji kesayetiyê dûrxistin. Du: dema girtî li ikbeyek bi cih bikin, wî amadeyê her cûre kirinan bikin. Heger di xweseriya van kesan de gengaziya bûyina peyayê rêvebiriya girtîgehê peyda bibûya, hingê wî dibirin kursa sîxuriyê, ku wî bikin sîxur û paê jî bêxin di nav ikbeyên ku ji berê de sîxur di navê de hene
.

Carinan efser bi çend gardiyanên xwe ji nikê ve deriyê ikbeyê vedikirin û ferman didane me 'kom bibin!' Vêca dest pê dikirin bi xwandina nivîsek fermî ya bi mohr. 'Ew kesê kurê filan kesê cezaya îdamê wergirtiye û wê bê darvekirin' û bi wî girtiyê digirtin û bi xwe re dibirin. Girtî dibirin nav ikbeyek vala. Li ber kindir û sêpayek ji berê de li wir amadekirî didan rawestandin û telqîna wî jê re dixwandin. Paê wî radikirin ser sêpayê. Girtiyê ku stûyê wî hanîne ber kindirê, jê re digotin 'heger tu poman bibî û ji me re alîkar bibî em ê vê fermana te ya darvekirinê bidin rawestandin.' Carinan jî qet titek ji wan re ne digotin û yekser destê wan ji pa wan ve girê didan û ben dikirin di stûyê wan de. Piraniya girtiyên ku ji vê ikenceyê hatibûn derbaskirin, hi û bîrê li serê xwe winda dikirin.

Dema ez çêla van ikenceyan dikim, divê ku hûn bizanibin, li ikbeyek yan li hemû ikbeyan, her heman ikence ne dihatin kirin. Van ikenceyên cihêreng, li ikbeyên dinê jî çêdibûn yan jî çê ne dibûn. Þikenceyên ku min li vir bahskirî, li ikbeyên din jî dihatin kirin. Jiyana li merc û hoyên girtîgehê, pir yan kêm, hema li her derê girtîgehê, weke hev bû.

 

 

Girtiyên Zaro

Neha jî ez ê hinek li ser jiyana girtiyên zaro, ku temenê wan li navbera 10 ta 16 salan bû, rawestim.

ikbeya hejimar 31'ê, ikbeya zaroyan bû. Li ser gotina hevalê I.E. ku li vê ikbeyê dima; ev jiyana li ikbeya zaroyan bû:

ikencekar li vî ikbeya zaroyan, xwe ji ew azîne û awayên zext û ikenceyên li beên din ên girtîgehê cudatir dilivandin. Þikencekar ku gava mirovayetî ji her kesî re hatibû belavkirin, par li wan ne ketibû, bi mae û sîxurên xwe yên bi navê Yilmaz Yalçiner, Ömer Yorulmaz û Mekî Yasikaya (sê keleên hewayî ku di sala 1980'yî de balafirek Diyarbekr'ê revandibûn), mejiyê van zaroyên bêparastin, bi jahriyek pir cudatir dilewitandin. Winda û înkarkirina kok û binyadê xortan bi wan didan kirin.

Zaroyên ku van kirinên ikenceyî ne dipejirandin, ji hêla van rêbirên hewayî ve, bi awayek herî hik dihatin cezakirin. Keleên hewayî, bi ew destûra tam û têkuz, ku ji rêvebirinya girtîgehê wergirtibûn, dibeziyan ser van zarokên bêsewad. Zaroyên ku serî pê ne derdixistin, digotine ji rêvebiriniyê re û hingê gardiyan wan kotek û ikence dikirin. Heger ev jî çi kar li ser zarokan ne kira, hingê wan diavêtin nav anan.

Xela û birçîbûna ku li tevayiya girtîgehê hebû, li vê ikbeyê jî, bêhtirê xela û birçîbûna li tevayiya girtîgehê, bi destê van kelean dihate kirin. Xwarin ne didan ji zaroyên ku bi gura kelean ne dikirin. Ne dihitin ku ew zaro titek ji xwe re ji kantînê bikirin. Ji derveyî vê jî, peyivtina bi van xortên berxwedankar hatibû qedexekirin.

Mîna ku hanîna van sebiyên bêsûc û bêguneh li vî dojehê ne bes bû, di ser de jî, wan li jêr navê perwerdekirinê (!) tabiê wan ikenceyên hizrî û zihnî yên ji berê de kûr û hûr programkirî, dikirin. Heger em vî karê ku navê wî perwerdekirin hatibû danîn, bi risteyek kurt bi nav bikin; ev ne titekî din bû ji bilî: nijadperesetî, osmanlicîtî û olperestî.

Heger musulman yan na, diviya ku tevayê zaroyan, rojê pênc caran nimêj bikirana. Li ser zaroyên ne musulman, ên yêzidî û ermen, ev zext û zor bêhtir dihate kirin. Ev zaro, pir î caran hem ji hêla wan kelean û hem jî ji hêla gardiyanan dihatin kotekkirin û bi zorê, bêyî ku bawerî bi dînê musulmanetiyê bihênin, nivêj bi wan didan kirin. Weke li ikbeyên din, li vê ikbeyê jî, xela, tihnî, ikence, zext û zor hebû. Ava vexwarinê ne didan. Ava ku didan, diviya ji destmêjgirtinê re bihata bi karhanîn, ne ji vexwarinê re.

Her dîsan li vê ikbeya zaroyan, li jêr navê perwerdekirinê (!), zaroyên 14-15 salî, li bin wan merc û doxên kêmbûna xwardemenî û vexwarinê, dema ku germayiya rojê normal li ser 40 kertî bû, di bin wan bar û dijwariyên giran de, ji ber nexweî, lawazî û biçûkbûna temenî, ji xwe de biçûna jî, dîsan bi darê zorê rojî bi wan didane girtin. Zaro jî, li jêr vê zext û zora bêhempa, pir ba dizanibûn, ku hema ji ber hincetek biçûçik be jî, kelem û belayên mazin dikaribûn bi serê wan de bihata. Di vê rewa wisan dijwar de, bi rojî diçûn û dihatin dadgehan. Êdî hûn ji xwe re bihizirin bê ev zaroyên beguneh, di bin çi ikenceyan de dihatin hitin.

Dema ku ev hemû tit diqewimîn, van kelean vala ne diman û pêwendiyên xwe bi rêvebiriniyê re xurttir dikirin û ji ber vê yekê jî hatibûn kerta kesên êwirmend ji ikencekarê Esat Oktay Yildiran re û ji sertîp Alî Osman Aydin re. Van kelean her dem ji girtiyan re digotin "xayinên nitimanî yên komunîst" û bi vî rengî zext û zordariya herî tund û bi kargêriya rêvebiriyê, li ser girtiyan seferber dikirin. Li ser navê wan bûbûn ikencekar li ser serê van zaroyên girtî.

Kele, ji bo ku têkevin çavê rêvebiriniya girtîgehê, qiyma xwe tenê bi van kirinan ne dihanîn. Li ser daxwaziya rêvebiriniya girtîgehê, serê beyaniyan saet 04 ta 05 zarokan bi seansa nimêjkirinê ji xew radikirin. Pitî serjimartinê, li dor saet 09'ê ta nîvroyê, li jêr navê perwerdeyî û fêrkariyê, zaroyan dibirin nav wê odeya ikenceyê, ku jê re digotin dersxane ku bi dengê bilind dest bi wê ikenceya strandina 54 lib xoxanan bikin. Dema xoxan dihatin xwandin, yên ku aiyek herî biçûk jî kiribana, ew ji erdê ve dihatin kakirin û kotekkirin. Perwerdekirin bi vê azîneyê berdewam dikir. Di vê heyamê de kele, zaroyan dikirin dijminê hev û di navbera wan de xerabî peyda dikirin. Wan dixwast ku zaro, sîxuriyê fêr bibin. Kê çi kiriye? Kê derbereyê kê de çi gotiye?

Pitî nîvro jî, dersa wan weke azmûnkariyê berdewam dikir. Diviya ku tevayiya zaroyan ew dersên ku ji wan re hatibûn gotin, bizanibûna. Ji ber ku piraniya van dersan tund û gran bûn, zaroyên reben di binê van dersan de diman û dipelixîn.
Ew çend kuru pereyên ku dêbav gava dihatin serdanê ji zaroyên xwe re dihanîn, ji hêla van kelean ve dest li ser dihatin danîn. Bi van pereyan; pirtûk, defter, pênûs, reng û hwd dihatin kirîn. Pereyê ku ji ber dima jî, li gora dilê xwe ew xerc dikirin. Her bi vî awayî, çewisandinek aborî jî li ser zaroyan ava dikirin.

Ew rojnameyên ku berdewama van sîstema (!) ikenceyên perwerdekirinê bûn, rojê 20 lib ji wan dihatin kirîn. Van rojnameyên ku dihatin kirîn, ji hêla kelean ve dihatin kontrolkirin û pir î caran ne dihitin ku zaro ew bixwînin jî. Þefê mazin Yilmaz Yalçiner van rojnameyan digirt û nivîsên ku mijara wan ramyarî bû, ji nav rojnameyan ew dibirîn. Li ser wêneyên jinan reng dikirin û bi vî rengî sansurê dikirin. Sedema jêkirina nivîsên bi mijara ramyarî," îdeolojiya çewt" nîan didan. Sedema li ser wêneyên jinan rengkirinê jî, ji ber sedema "xerabbûna rawitî" nîan didan. Lê belê rastî ev bû ku van kelean berî ku ew bi xwe têr li wêneyan temae ne kirana, li ser wêneyan reng ne dikirin. Zaroyan wisan xwe û ba (!) perwerde dikirin, ku ji wan re digotin 'ew kesê ku meriv û mermalên wan li vê girtîgehê, li nav ikbeyên din hene, gerek e ku zaro ji wan kesan bêzî û nefretê bikin' û bi vî rengî mejiyê wan diûtin. Ji ber ku ew munafiq û kafir bûn û qetla wanwacib bû. Ew ên ku nimêj ne dikirin, dijmin bûn.

Bi hinceta nimêjkirinê, rojên zivistanê ku serma di bin 20 kertî de bû, bi ava sar destmêja xuslê bi zarokan didane girtinê. Zaroyên ku bi vê ava sar tevayiya laê xwe diûtin, nexwe diketin. Ji xwe, ji ber qedexebûna têkilkirina bi kesê nexwe, nexweiyên wan her ku diçû pêve diçûn û paê jî bi tuberkulozê diketin.

Dema dibû êvar, van kelean diçûn ber televizyonê, ku TV li tevayiya girtîgehê li çi ciyekî dinê tune bû. Rêvebiriya girtîgehê radiyoyek diyarî dabû wan hem jî. Di odeya xwe ya xweser de guh didane radiyoyê û li televizyona xwe temae dikirin. Zaroyên li ikbeyên dinê, ne dibû her gav guh bidana radiyoyê, yan jî li televizyonê temae bikirana. Bi tenê roja yekemban, destûr didane zaroyan ku saetek li televizyonê temae bikin. Programên ku zaro lê temae dikirin, ji hêla kelean ve dihatin diyarkirin.

Weke li ikbeyên dinê jî diqewimîn, li gor daxwaza dilê rêvebiriyê, dikaribûn rojek biavêjin ser ikbeya zaroyan û cilê wan ji wan bikin û ew bi tena derpî bihêlin. Pit re ew dikirin bi sê çar qorên di rêzê lekerî de û li ser fermana komandan, xwandina xoxanên lekerî dest pê dikirin. Bi xwandina van xoxanan, zaro bi hinceta ûtinê dibirin hemamê. Berî ku zaro bêne nav hemamê, sê çar gardiyan bi xortomên ava bi zext di dest wan de, li bendî hatina wan bûn. Dema zaro diketin nav hemamê, hingê hin ji gardiyanan bi ava sar û hin jî ji wan, bi ava germ li ser zaroyan av diweandin. Dema ku ev dawî dihat, vêca digotine zaroyan ku xwe sabûn bikin. Hîna zaro laê xwe tam sabûn ne kiribûn, digotine wan yek-du û sê û dema xweûtinê dawî dihat. Hingê diviya ku zaro zû ji hemamê derkevin. Bahskirina reva wan zaroyên reben ji hemamê, ku hîna sabûn ji ser canên wan ne çû bû, ikenceyek bi serê xwe ye. Gava ku mirov li jêr navê hemamkirinê, ji wê ikencexaneya bi navê hemamê, xwe ta nava ikbeyê ji erdê kakirinê, ji xwe navê vê ikenceyê jî qet na yê gotin jî. Li nava ikbeyê jî, bi hinceta serjimartinê, bi saetan zaroyan çîptazî didane rawestandin. Ev hemû ikence, li jêr navê destûr, dîsîplîn û perwerdekirinê, bi serê van zarokên reben dihatin hanîn.

Ez bi van xalên li jorê, li ser rewa li ikbeya zaroyan rawestiyam. Van ikenceyên li jêr navê jîrkirin û perwerdekirina ku li ser serê van zaroyan dikirin, tam li gora polîtîka girtîgehê dihatin kirin. Em vê yekê jî bi bîr bihênin, ku van ikenceyên ku bi zaroyan dihatin kirin, hem jî, di sala navnetewî ya zaroyên cîhanê de dihatin kirin. Ev sal ji hêla Yekîtiya Milletan ve hatiye pejirandin. Ma ne divê em hingê jîrekiya ikencekaran pîroz bikin - ne wisan?

Ji nav van ikbeyên din dixwazim neha jî li ser rewa ikbeya jinan rawestim.

Ji bo çêl û bahskirina wan kirêtiyan, ne gerek bû ku mirov li ikbeya jinan bûya. Ji lewre wan zext û zorên, wan mekanîzmên ikenceyan ku li ser peyayan dikirin, her haman titî, bi jinan jî dikirin. Her roj û dem, li jêr çavdêriya lekeran, li ciyê ku jê re dibêjin; ciyê hewagirtinê, xoxan, rêveçûna lekerî û bi erdêkakirinan, kotek li jinan jî diketin. Van kotekên li jinan diketin, ji ikbeyên li tenita ikbeya jinan pir bi hêsanî dihatin bihîstin. Di binê koteklêdanê de jî, ji ber jinbûniyê li ber çav digirtin, çêr, sixêf û gotinên kirêt, ku mûyê laê mirovî radikirin bi hewa de, ji ser serê jinan kêm ne dikirin.

Bi serokatiya efseran, dihavêtine ser ikbeyên jinan û girtiyê jin ji nav ciyên xwe radikirin û leker di nav ciyên wan de xwe dirazandin. Paê jî, bi hin gotinên ku ji jinan re digotin, dixwastin ku girtiyê jin hiê xwe winda bikin. Ta girtiyek jin, ji ber van kirinan xwast ku xwe bikuje.

Lêgerîn ji hêla lekeran ve dihatin kirin. Ez ni karim wan ikenceyên rûhî ku dihatin serê jinan, ji ber kerta bêexlaqiya wan, li vir ji we re biguhêzim.

Ji ber ku ez ni karim bi êweyekî berfireh rewa li ikbeya girtiyên jinan bidim xuyakirin, loma ez ê ji devê girtiyê PKK'ê ya ji grûba Xarpêt'ê, ji devê Sakîne Polat'î biguhêzim, ku van gotinên wê ketine di nav protokolên dadgehan jî.

 

 

Tevkutinên Mazin

Pitî bahsa jinavbirinên li gor polîtîka girtîgehê, neha jî ez dixwazim ji we re, hin bûyerên li vê heyamê rûdane û awayê kutina hin girtiyên, ku di vê heyamê de jiyana xwe ji dest dane, bikim.

Gava min ji we re li beên jorê bahsa van ikenceyên ku bere-bere xwe gihandin ewca dirindetiyê kir, hingê ev rew, girtiyên li girtîgehê bêgav kir ku ji xwe re hin rê û çareyan bigerin. Ev lêgerîn, carinan ji hêla kesan û carinan jî, ji hêla grûbên girtiyan xwe nîan dida. De em neha van yek bi yek çêl bikin.

Gava em li ikbeya 35'ê, ya li bloka çepê, ya li serî bûn, hingê zext û ikence bi êweyeke herî tund li ser me dibûn.

Van zext û çewisandinên mazin wisan bûbûn, ku êdî ji ikenceya jiberkirina xoxanan û ji rêveçûnan derketibû. Van ikenceyên tund, berê xwe yekser dabûn hizir û mejiyê mirovê girtî. Girtiyan bêgav dikirin, ku li jêr navê mukurhatina jidil, buxtan û derewan li hev bikin û bi ikencekirinên taybetî ev bi wan didane pejirandin. Her dem li ikbeya ku em tê de bûn, ev ikenceya li rojpergalê bû. Ev zext li ser me hemûyan hebû. Yek ji van kesên nav me, Mazlum DOGAN bû. Li hevberî van hemû ikencekirinên ku her rojên diçû, bêhtir dibûn, ji bo ikandina pêlên van ikenceyên gran, di wê roja pir watedar, li roja 21'ê Adarê sala 1982'yê, eva Newrozê jiyana xwe bi dawî hanî. Ma Mazlum DOGAN ji bona ku ji ber van ikenceyan bireviya dawî bi jiyana xwe hanî? Bêguman na. Wî riya mirinê da ber xwe, ji ber ku wî pêwîstiya peyama berxwedankirina li hevberî van zext û koledariya ku qadên serdest, çi li hundir û çi jî li derveyî girtîgehê, li ser serê xelkê danî bûn, beyan kir. Mazlum DOGAN bi mirinê jî, li dilê girtiyan tovên mirovayetiyê çand.

Mirina Mazlum DOGAN'î, tirsek mazin firandibû dilê gerînendeyê girtîgehê û jîrik û serkarê wan. Hêrikariya ji ber tirsê, dozaja ikenceyê, her ku diçû, bêhtir dibû. Lê êdî ev ikence bêkêr bûn.

Pitî protesta 21'ê Adarê, ikencekar vê carê li ikbeya 33'yê ji hêla çar lehangan ve dihatin qahrkirin.

Þeva ku 17'yê adarê girêdida bi 18'yê adarê, li vê ikbeyê FERHAT KURTAY-NECMI ÖNEN-EREF ANIK-MAHMUT ZENGIN, bi perçeyên karton û lastîkan, bi rengê plastîk û tînerê, bi werkirina di ser laê xwe de, mil di mil de û her çar bi hev re, bi li erdê rûnitinê re, ew kifrîta ku jiyana wan bi dawî bihaniya vêxistin. Ew qêrînên ku ji nav alawên bilind ên êgir dihatin, ne qêrînên ji ber êa laî bû. Ev hawar û qêrîn, ricimandina ikence, zext, zor û talankirinê bû. Gava ew di nav alawan de dirûmên Bimrî koledarî - Bijî Serxwebûn! diqêriyan, hingê ew bûbûn dager û sîmbola lehengiyê û serkeftina rûmetê.

Bi kurtî, van mirinan berxwedana li hevberî ikenceyê bû. Ev yek bûbû sedema pitgirî û hevxebatkariya di nav girtiyan de û hêz da girtiyan. Ji ber ku tirsa van lehengan di nîvê dilê kesên ikencekar de danî. Þikencekar jiyanek mirovane ji me re pir didîtin û li ser mirovên me yên ku doza jiyanek mirovane dikirin, bi ikencekirinê tol vedidan. Þikencekar di nav tirs û panîkê de, ketin dû peydakirina azîneyên nû yên ikenceyê.

Van deman, mafê parastina me ji binî ve dihate astengkirin. Ji bo ku em parastinê ne kin, serî li her rê û çareyan didan. Nexwe van zext û ikenceyan li jêr gotinên 'Evna dijminê nitiman û millet in. Em vana perwerde dikin' dihatin veartin û rûsipîkirin. Lêbelê ev ejderha, li jêr navê "perwerdekirina me girtiyan", her roja ku diçû, can ji me digirt.

Ji ber vê sotina li ikba 33’yê, du roj û du ev, girtiyên vê ikbeyê li ser beton û avê dan razandin û bi berdewamî ew copkirin û ewna bi vî rengî cezakirin. Li dema vê kotekkirinê, girtiyê bi navê Bedrî Tan hat kutin (20-5-1982), hem jî li ber çavê hemû girtiyan.

Roja 14’yê Tebaxê sala 1983 jî, di dîroka girtîgehê de bû xala nîangeheke mêjûyî. Li ser vê yekê, bi tengbûna çembera zext û ikenceyan, girtî, tevlî M. Hayrî Durmu, Kemal Pîr, Akîf Yilmaz, Alî Çîçek, li dadgehê van ikenceyên ku bi me dihatin kirin, wan komployên ku li ser me dihatin sazkirin, bi êweyekî pir vekirî beyan kirin û bêyî ku merc û ertek diyar bikin, bi dadgehê dan zanîn ku ew ê dest bi rojiya mirinê bikin. Diviya ku grûbek ji girtiyan vê yekê bikira. Çimku li ser anê van mirovan, erk û berpirsiyariya demokratbûn, mirovbûn û ya herî girîng jî oregerbûn hebû. Va ye ji xwe wan vî barî hilgirtibû ser milan.

Pitî ku girtî ji encumenê dadgehê re dan zanîn, ku êdî ew dest bi rojiya mirine dikin, hingê hin saziyên dewletê û fermandariya reayi ya artêa tirkî jî, hay ji vê yekê bûbû. Li ûna ku sedemên çûna ber bi rojiya mirinê, çûna ber bi mirinê ji holê rabikin, li ûna ku lê bigerin ka sedemên vê çûnê çi ne, wan bervaciyê vê kirin. Girtiyên ku dest bi rojiya mirinê kiribûn, dema ji dadgehê vegeriyan girtîgehê, tev hatin kotekkirin. Paê jî bê nivîn, bê betanî hem jî bê av (hefta pêiyê ji xwe hîç av ne dan hevalan) hatin hitin û ew yek bi yek avêtin nav anan. Rojiya mirinê tirsa dilê ikencekaran bû. Ew kiribûn di nav panîkê de. Ji lewre, çavê her kesî li vê rojiya mirinê bû. Ew çirîska ku Mazlum DOGAN ji nav tariya zindanê vêxist, bû agir û alaw bi canê Çar Lehengan û bi Rojiya Mirinê ya 14'yê Tîrmehê re xwe kire yek û li tevayiya girtîgehê ronahiya hêviyekê dagirt.

Ev ronahiya hêviyê, hêdî hêdî hinekên dilre jî, ber bi rebîniyê ve dibir. Hejimara van kesên dilre pir kêm bû. Hinekên dinê jî ber bi hêrsa mazin ve dibir. Amanca ikenceyên li ser van kesên di rojiya mirine de bûn, ew bû, ku vê çalakiyê bidin ikenandin û pêî li van çalakiyên ku ji bo rizgarkirina rûmeta mirovayetiyê destpêkiri bûn, bigirin û çi riyek li ber tevgerên bi vî rengî ne hêlin. Lê zext û ikence bi kêr ne dihatin. Di nav vê çalakiyê de, alaya birayetiya gelê tirk û kurd di dest wan de; roja 7ê îlonê; Kemal Pîr û Hayrî Durmu, roja 12’yê îlonê; Akif Yilmaz û roja 15’yê îlonê jî; Alî Çîçek jiyana xwe ji dest dan. Ewna di kunca herî li serî ya li dilê ervanên rûmeta miroveyetiyê de ciyê xwe girtin. Çimku ewna bi fedakirina canê xwe, di riya jiyaneke mirovane de, fedakariyek ji fedakariyên herî mazin nîanî me dan.

Mirina van hevalan, dawiya çalakiyê ne hanî. Ji lewra dema çalakî berdewam dikirin, hinek girtiyên din jî têkilê nav çalakiyê bûn û pitgiriya xwe nîan didan. Gava van mirinan jî çalakiyê ne dan rawestandin, hêvî û armanca ikencekaran ikiya bû êdî. Dawiyê soz dan girtiyan ku 'heger ew dev ji rojiya mirinê berdin, hingê wê dawî bi ikenceyan bihata û asteng li ber mafê parastinê ne hata danîn.' Ev soz ji hêla Serfermanê Artêê ve hatibû dayin. Li ser vê mijarê binêrin li beyanatên Muzafer Ayata’yî, yên li dadgehan kiriye, ku ew jî yek ji wan kesan e ku ketibû rojiya mirinê. Serferman jî vê beyan kirine. Lê hema pitî ku girtî dev ji çalakiya xwe berdan, serfermanan soza xwe ya dabûn, ji mêj ve bû ku ji bîr ve kiribûn jî. Di serî de, li ser ew ên ku ketibûn rojiya mirinê û paê jî li ser tevayê girtiyan zext û komplo dîsan li nîgargehê bûn.

Ji bo ew ên ketibûn rojiya mirinê bimirin, her çi pêwîst bû, rêvebirinî bi ser wan de dikir. Wan danî bûn di nav wan anan de ku hemû camên pencereyî ikandî bûn. Di encamê de, du girtiyên ku pêwîstiya wan bi sexbêriya doktor û nêrînan hebûn, seqet man. Di vê heyamê de, bi dehan kesên din jî li ber pencê mirinê ma bûn. Hingê girtî, hatibûn wê radeyê, ku mirin bi ser serê wan de bihata, dîsan jî, di dadgehan de parastina xwe dikirin. ikence ne rawesta bû, ax dabû.

Zindana Diyarbekrê bûbû vampîr û ceza li ser cezayê dibirî. Rawestan jê re tune bû. Lê rew ne weke berê bû. Êdî girtî riya berxwedanê nas kiribûn. Ev zaniyarî her ku diçû xurttir dibû. Kirinên dirindeyî û barbarî berdewam bûn. Girtî li ûna ku her roj di bin gefa mirinê de bijîn, êdî bûbûn bêtirs û ta vexwandin jî li mirinê dikirin. Çi riyek dinê nîn bû. Her wisan, dengê ku ji ikence û dirindetiyê re wê bigota bes e dîsan hat bihîstin.

Çil girtiyên di nav wan ikbeyên li çep û rastê ikbeyên 35 û 36’ê, dest bi rojiya mirinê kiri bûn. Ev çalakî ji hêla girtiyek ji grûba PKKê ya navçeya Ruha û Surûcê, di danitina dadgeha roja 1’ê îlonê sala 1983’yî de, bi arzûhalek fermî ji dadgehê re hat beyankirin.

Girtî di arzûhala xwe ya fermî de, dabûn diyarkirin ku ew ê çi destûr û ikenceyek ku rûmeta mirovane li ber çav ne gire, ne pejirînin û ji bo vê amancê jî, dest bi rojiya bêsînor a mirinê kiribûn. Ev li girtîgehê bû sedemek ji bo liv û tevgerê. Di encamê de, roja 5’ê îlonê sala 1983’yê, ku em li danitina dadgehê bûn, pitî serjimartina li serê sibehê, ji bo rakirina zext û ikenceyan, pitgirîkirina vê rojiya mirinê ku destpê kiribû, tevayiya girtîgehê em ji devekî qêriya bûn.

Dema em ji danitina dadgehê vegeriyan, nêzîkî sê saetan em li devê deriyê girtîgehê bi rawestin dan. Di vê navberê de ew dengên ku me dibihîstin, erd û ezmanan dihejandin: 'Bimrî ikence!', 'Bes e ikence!', 'Rûmeta mirovayetiyê dê ikenceyê bi bin xîne!' û hwd. Van qêrînan, ikencekaran kiribû di nav panîkê de. Hat fêmkirin, ku çekê wan bi pa ve teqiya bû. Dema rêvebirinî ji xwe re digot 'va ye ev kar êdî temam e', van qêrînên bi hêz, planên wan ser û bin kiribû. Ji bilî, bi lîstin û komployên nuh birawestindana vê berxwedanê, çi hizrek dinê ne dikirin.

Carinan li ikbeyan digeriyan û digotine me 'çend mehkûmê li ber darê kindirê serê we dikiînin û we bi kar dihene.' Carinan jî, ji ber cudatiya girtiyan diketin di nav meqa li dij hev rakirina wan de. Yek jî, ji van kirinên wan kar ne dikir. Girtiyê reben, keys û derfet di wan de ne bû ku li pey cudatiya hizir û fikiran bikevin. Nexwe pirs, pirsek mirovane bû. Ma îro roj, çi wateya cudabûnê hebû? Dema rêvebirinî fêm kir, ku di van karên xwe de ser ne ket û hejimara girtiyên ku diketin di nav rojiya mirinê de çû ser 200 kesî, hingê bere-bere di 28.emîn roja li rojiya mirinê, soz dan ku 'ikence bêne rawestandin'. Di ser de jî, li ser wan daxwaziyên me yên li ser serrastkirina kêmasiyên din ên merc û hoyên jiyanê jî, soz hat dayin. Hingê girtî dawî bi çalakiya xwe hanîn.

Pitî van pêveçûnan, bere-bere merc û hoyên jiyana me ba dibû. Ew ruyên ku ken ji bîr ve kiribûn, hêdî-hêdî dest bi kenê kiribûn û carinan dikeniyan. Em êdî dikaribûn bi yên dihatin serdanê re bipeyivin. Lê belê hîna meha me hew ne bûbû, ku yên li rêvebiriniya girtîgehê û ew ên ku jîrik û serkarê wan bûn, ji vê rewa me bêdil bûbûn û di meha çiriya pêî ya sala 1983’yî de dîsan dest bi xirrînê kirin.

Ev carek din dida xuyakirin, ku ew kesên ku baweriya wan bi rêvebiriniya mirovan ya bi riya ikencekirinê heye, ni kari bûn dev ji ikenceyê berdin. Di çûn û hatina serdanan de, di hewagirtinan de, bi hin lîstinan, girtî dihanîn listinê û dixwastin ku atmosferek tevliheviyê peyda bikin. Girtî carek din bûn qurbana durustbûniya xwe. Pitî derxistina van tevliheviyan, di mêjûya 3’yê çiriya paî sala 1984’ê de, dîsan hêriên rêvebiriniyê dest pê kirin.

Roja 3’yê çiriya paî sala 1984’ê, girtiyên çûbûn dadgehê, di vegerê de di bin hêria gardiyanan de man. Piraniya van girtiyan birin di anan de danîn. Yên mayî jî li ikbeyan bi cih kirin. Her tit akere bû êdî. ikencekar dîsan li hêviya rojên berê yên bi ikence bûn. Girtî ji ber tedîrgîniya van hêriên ji nikê ve hatibûn, ji rêvebiriniya girtîgehê re dabûn xuyakirin ku ewletiya canê wan ne mabû. Ew ê êdî ji vir û pê ve ne derketana hewagirtinê. Rêvebiriniya girtîgehê ne bersivek da ji vê daxuyaniya girtiyan re û e roj û e evek jî, ne nan û ne jî xwarinek. Ji ber ku demsal zivistan bû, ev yek rewa girtiyan bêhtir dijwar dikir. ikencekarên serbir, li her derê tîm ava kiribûn û li ku derê girtiyek dîtibana, ta ber dara mirinê li wî dixistin û dihanîn dihavêtin nav ikbeyan. Girtîgeh bû bû qada erî. Girtî ji tirsan ne diçûn dadgehan û ne jî derdiketin serdanan. Têkiliya me ji dunyayê hati bû birîn.

Dema avêtin ser ikbeyên li bloka C'yê, hemû girtî ji devekî dirûma 'Bimrî ikence!' diqêriyan û dixwastin dengê wan li derveyê girtîgehê bête bihîstin. ikencekar bi dehan hoparlorên mazin li ser qatî û baniyên girtîgehê bi cih kiribûn. Ji van hoparloran ji sîstemek navendî, xoxanên lehengiyê (!) lêdidan. Tîmên wan ên taybeti yên li jêr komandoya efseran kar dikirin, bi îên destê xwe û bi lengeriyên li ser serên xwe, her dem ji bo ikencekirinê amadeyê avêtina ser ikbeyan bûn, ku destanine nuh ên lehengiyê ji xwe re ava bikin. Ev hoparlor hîna jî li ciyê xwe mane.

Berî ku biavêjine ser ikbeyekê, li dora wî ikbeyê xortomên îtfaiyê dipêçan û paê jî pencereyên ikbeyê dihatin ikenandin. Ji pencerayan ava bi zext ji devê xortoman li hundur werdikirin. Tîmek dinê jî, ji derî diketin hundur û bi vî rengî bi ser ikbeyê vedigirtin (Ma nexwe ew di karê vegirtina ser erdên hinekan de xwedî pêzanîn bûn). Di dest wan de hesin, î û çoyê stûr, diketin ser girtiyan û ta dilê girtiyan ji wan biçûya li wan dixistin. Paê jî esker bi lingê girtiyan digirtin û ew bêyî agahdarbûna ikbeya li qata jor, yan li qata jêr bihizirin, ji ser pêlikan dikiandin dibirin bloka C'yê ya li qata duduyan - salona sînemayê.

Di salona sînemayê de, li gora kêfa dilê xwe girtiyan kom bi kom dibirin ciyê, ku jê re digotin hemama kevin û li wir, li jêr çavdêriya doktor (!) ikence bi wan dikirin. Ji serokatiya vê operasyonê re, li serdema salên 1981 û 1982'yê, alîkarê serokê ewletiya hundurî, ikencekarê bi navê Esat Oktay Yildiran, sadîstê Alî Osman Aydin, ku pit re ji wir hat guhestin, hanî bûn. Bi van kirinan dixwastin tirs bifirînin dilê girtiyan û girtî ji hêla psîkolojîyê ve bixînin. Dirindetî derketibû ewcê. Ji bo bi rawestindana van ikenceyan, ji bilî canfîdakirinê, çi titekî din di destê wan de tu ne bû.

Li roja 14'yê çiriya pêîn sala 1984'ê, 10 ji girtiyên anan li ser hev 28 kes dest bi rojiya mirinê kirin. Lê belê ikencekar ne radiwestiyan. Avêtina ser ikbeyan berdewam bûn û di nav ikbeyan de, li girtiyên li rojiya mirinê dixistin.

Li roja 28'ê çiriya pêîn sala 1984'ê, girtiyên ku ji ikbeya 24'an derxistibûn û biribûn salona sînemayê, birek ji wan biribûn nav hemama kevin. Necmettin Buyukkaya, yek ji van kesan bû, ku di nav vê grûbê de bûbû goriyê pêin ê encama van kotek û ikenceyên li vê rojê. Di vê heyamê de, ji bo kêmkirina hejimara miriyan, hin ji brîndaran dibirin nexwexaneyê. Girtîgeh bûbû gola xwînê, bûbû deryayê ji êgir û alawê.

Dema ku ev diqewimîn, girtiyê bi navê Ahmet Bayik ji bo protestokirina van ikenceyên li me dibûn, bi sûtandina laê xwe, jiyana xwe bi dawî hanî. Li derveyî vê jî bûyerên xwesûtandinê rû didan.

Dîsan girtiyê bi navê Remzî Ayturk li hember zulm û ikenceyê, xwe bi darvekirinê dawî bi jiyana xwe hanî. Wî di nameya xwe ya ku berî mirina xwe nivîsî bû, digot: 'Ji bo rawestina ikenceyan û ji bo pitgirîkirina ji hevalên xwe re, ez dawî bi jiyana xwe dihênim'. Dadger, li ser mirina Remzî hatibû girtîgehê û cenabê wî bûbû ahidê van bûyerên, ku ji ber ikenceyan rû dabûn. Lê belê dema giliyên li ser vê babetê gihane ber guhê wî, got 'ev ne berpirsiyariya min e' û xwe kir hevbe û irîgê van ikenceyan.

Hîna stûyê Remzî Ayturk ji kindirê ne hatibû xwarê, Xwedê giravî dadger ji ber vê bûyerê hatibû serdana girtîgehê. Vê carê jî, girtiyek bi navê Yilmaz Demir li ikbeya 10'ê xwe dar ve kir û xwe xeniqand. Ew jî ji ber heman sedemî, anku ji bo ricimandina ikencê çû mirinê. Dawiya bûyeran ne dihat. Dîsan ji ikbeyên 18 û 19'yê du kes, rehên milê xwe jê kirin û xwîna ji laê xwe werkirin ser eskerên ku li hevalên wan ên dîl dixistin.

ikence ne dirawestiyan. Rêbiriniya girtîgehê vê carê jî, li berxwekirina kincên yek tîp ji xwe re dikir hincet, ku van bûyerên bi mirin bide veartin. Malbatên me yên ku ji bo serdana me hatibûn girtîgehê, li binê dîwaran evên xwe derbas dikirin û li dijwariyên mazin rast dihatin. Ew qêrîn, hawar û feryad, ne dihitin ku êniyên li der û dora girtîgehê evê ji xwe re xew bikira. Gava girtiyek van kutin û mirinan bi bîra gerînendeyê girtîgehê dihêne, gerînende heman vê bersivê dide wî: 'Ev er e. Hingê yên brîndar û yên mirî jî hebin.' De werin ji xwe re guh bidin gotinên van kesên, ku bi navê perwerdekirin û karguzeriya mirovane xwe dilivandin!

Tevlibûna rojiya mirinê berdewam bû. Bûyerên li girtîgehê, xwe digehandin çapemeniya derve radio û TV'yê. Lê belê rêvebirinî hîna hewl dida, ku bi wan pirsên kincê tek tîp, ruyê xwe yê gemar, kirêt û dirinde ji derve re veêre.

Nexwe em tev ji ikbeyan dibirin û cilê me perçe-perçe dikirin, destên me, ji pit ve li kelepçeyan dixistin û em li ser betonê didan razandin. Ez jî di nav tevayê van bûyeran de bûm. Dema em ên li ikbeyan tev dibirin salona sînemayê, em li tofana kotekê rast dihatin. Dev û rûyê min di nava xwînê de bû. Dema ez ji ber van derban li erdê diketim, li hêlek, li serê min dixistin û li hêla dinê jî sertîp digote min: 'ma aredarê kurdan wê biketa di vê rewê de jî?' û bi ya xwe qerf û henek bi min dikirin. Lê titê girîng li nik min rûmeta mirovayetiyê bû. Gava min ji wan re digot ku 'misoger wê tola van ikenceyan bên vedan, ev ji we re na mîne', hingê gardiyanan bi dest nîan dikirin û digotin; 'van bibin li anan dahênin ku bila Marksîzm çi ye, ne çi ye ji xwe re bizanin.'

Em hemû brîndar bûn. Em girtin nav korîdora anan û koteka meydanê li me gikan kirin. Digotine me ku ji ber van kotekan hûn ê biwerimin û di anan de bi cih ne bin. Ji hêla dinê jî bi xortomên avê, ava bi zext li me werdikirin. Em di vî rewî de li salonê hitin. Me pêwîstiya xwe ya çûna destavê, li bîdonên jêkirî yên naylon bi cih dikir. imku kes me ne dibir tûwaletê. Di sermayê zivistanê de em li ser betonê bi razandin didan. Dû re em birin ikbeya 35'ê ya li hember. Ne kêmtir ji 15 yan 20 kesî, em kirin di nav anên, ku ji bo merivekî bi tenê hati bû ava kirin. Em ji her pêwîstiya jiyanê bêpar bûn. Li wan 80 anên li her du hêlên girtîgehê, li ser hev bêhtir ji 800 girtî hatibûn dagirtin. Bi azîneyên birçîhitin, rebenî, bi xortomê ilkirin û ikenceyên hwd, zext û zor berdewam dikirin. Li hember vê jî, hejimara kesên ku ketibûn rojiya mirinê wisan bilind bûbû, ku me jî hejimara rastî ya wan, bi vebirî ne dizanî.

Berdewamkirina rojiya mirinê û bi dawî nehanîna çalakiyê di wê zemanê de, ku ji me re hatibû dayin, bûbû sedema hatina ikenceyên cûrbecûr. Malbatên ku zaroyên wan li rojiya mirinê bûn, dihanîn û bi alîkariya van malbatan dixwastin, ku rojiya mirinê bikênin. Her çend komplo û lîstin ji xwe re peyda dikirin jî, dîsan ne dikari bûn bi serkevin, da ku rojiya mirinê bi ikandin bidin. Girtiyên Orhan Keskin û Cemal Arat jiyana xwe ji dest dan. ikence du canên dinê jî birin. Li encama dirêjahiya hevdîtinan, dawî bi çalakiya rojiya mirinê hat.

Ji ber ku li ser ew girtiyên ketibûn rojiya mirinê, çi lênêrîn û sexbêriyek jidil ne dihat kirin, piraniya wan seqet diman. ikenceyên li roja 3'yê çiriya pêin gurr bûbûn, di nav du mehan de, li ser hev canê pênc kesan ji me girti çûbûn û bi dehan kes brîndar û seqet mabûn.

 

 

 

Encam

Min li nav rêzên jorê, xwast ku çend ji bûyerên li girtîgehê bihênim pê çavên we. Divê hûn bizanin ku van bûyerên, ku min li jor nivîsîne, ji beekî pir biçûk ji bûyerên girtîgehê ne.

Dîsan ez ji destpêka sala 1981'ê ta sala 1985'ê navê wan kesên, ku ji ber van ikenceyan jiyana xwe ji dest dane, rêz dikim. Divê hûn bizanin, ku ev nav, ew nav in ku di bîra min de mane û ne hejimara gitî ne.

imku hejimara girtiyên, ku li zindanên 5 no'yê jiyana xwe winda kirin, ne 30-40 kes in. Ev hejimar ji ser 60'î ye jî. Heger ku em hejimara wan kesên seqetmayî ku hejimara wan bi du qatî ne jî, bi bîr bihênin, hingê ez bawer im ku wê berfirehiya vê dirindetiyê pir bi zelalî li ber çavan xuya bike.


KESÊN MIRIN

1 Ali Erek
2 Selahattin kunduz
3 Abdurahman Geçen
4 M-Ali Arslan
5 Önder Demirok
6 Mazlum Dogan
7 Mehmet Akpinar
8 Aziz Özbay
9 Ferhat Kurtay
10 Necmi Önen
11 Mahmut Zengin
12 Esref Anik
13 Kemal Pir
14 Hayri Durmus
15 Akif Yilmaz
16 Ali Çicek
17 Bedri Tan
18 Aziz Büyükertas
19 Mesut Özbeden
20 Ismet Karar
21 Yilmaz Demir
22 Remzi Aytürk
23 Necmetin Büyükkaya
24 Orhan keskin
25 Cemal Arat
26 Cemal Kiliç
27 Hüseyin Yüce
28 Ramazan Yayan
29 Ibis Ural
30 Ali Saribal
31 Kenan Çiftçi
32 Halil Baturalp

Di encamê de divê ez bibêjim, ji roja ku ez hatim girtin, bi taybetî ew sê sal û nîv ên di navbera salên 1980 - 1983'yî de, ez li zindana 5 no'yê ya Diyarbekr'ê ev û roj di bin ikenceyan de hatim hitin. Di zindanê de, her cûreyên ikenceyê dihatin kirin. Van kirinan ji bîr û hizira mirovane pir dûr in û ta neha jî bi berdewamî dihêne kirin. Min wisan bawerî heye, ku li çi derekî cîhanê ikenceyên wisan demdirêj, wisan kirêt û wisan jî xedar ne hatine dîtin.

Ez 37 meh li anan mam. Wek girtiyên din ez jî ji her cûre ikenceyan hatim derbaskirin. Min nemafdarî û mirin dîtin. Min dît ku çawan ji ber qêrîna kesên bin ikenceyan, liv û lerz bi dîwarên zindanê diketin. Min wan mirovan dît, ku ji ber van kirinan xwe sûtandin yan jî kindir li dora qiriqa xwe gerandin. Min wan kesana dît, ku ji bo protestokirina ikenceyan, xwe li rojiya mirinê razandin û dawî bi jiyana xwe hanîn. Ez tihn, birçî, bi hawar û feryadan re, li ûn û derekî bûm, ku her cûreyên nexweiyê li wir peyda dibûn. Li merc û doxên jiyanek herî neyînî jiyam.

Sedema vê dirindetiyê dihat zanîn. Van kirinên han, tev ji bona veartina rastiyekê, rastiya kurdbûniyê bû. Li gor hi û mejiyê wan, ev kirina wan ji bo nehitina me û li zindanê xeniqandina bizava oreger, Demokrat û Welatperwer a milletê me bû.

Serokê zindana 5 no'yê, yê ikencekar Esat Oktay Yildiran her dem dikir qîre qîr û digot 'Em ê we hemûyan bikujin û ji holê rakin. Yên mayî jî em ê li temenê wî/wê yê mayî, wî seqet bihêlin' û ji dilxweiya xwe zîtikan dida xwe. Bêguman ev ne hizira ikencekar Esêt tenê bû.

Belê mîrzeno belê! Hûn di kar û kerasetên ne mirovane de pir serketî ne. Hûn hostayê ikencê, zilm, nemafdariyê ne.

Dema ku em temaeyê rojên buhurî dikin, em li kirinên li berxwedanên dema êx Seîd, li Gêncê, li Paloyê, li Hênê dinihêrin, em li kirinên we yên dema li berxwedana Sasonê, Agriyê û Dêrsimê temae dikin, em dibînin, ku bebikên hê di zikê diya xwe de, çawan bi serê singûyê tifingan têne derxistin û hûr-hûrkirin. Em dibînin, ku we çawan ji serê memikên keçên xort ji xwe re tizbiyan honandiye. Em dibînin ku we çawan andamên mêraniya peyayan di nav keviran de hêraye û we çawan peya xesandine û hwd. Ma ne hûn bûn, ku we van kirinên hovane dikirin? Lê we çi karibûye, ku hûn bi vî gelî bikin? Ma we karîbû, ku dawî bi vî milletî bihênin? Ma li ku derê cihanê hatiye dîtin, ku milletek bi ceza, ikence û tevkutinan bi dawî hatiye? i car ikence û zilm ni kari bûne, ku dawî bi milletan bihênin. Lê dîrok ba pê dizane, ku millet li hevberî her cûre dijwariyê li ber xwe dane û doza xwe bi serfirazî birine ta serî.

Heger zaroyên milletek bikaribin ji bo xwe gihandina amancê, canê xwe gorî bikin, pir diyar re ku hingê çi hêz ni kare têkoîna vî gelî bide rawestandin. Lê îro em dîl û girtiyê zindanan, dest û ling li qeydê, titê ku em bi we bikin nîn e.

Ji ber vê yekê, hûn dikarin me bikujin. Ji hêla fizîkê me ji holê rabikin. Lê ji bîr ve me kin, ku bi mirinan ev doz nayê bi rawestandindan. Nifên pitî me ew ê vê dozê bi êweyekî xurttir bidomînin.

Em ji dost û dijminan re dibêjin, ku em di wê biryardariyê de ne, ku em çi car ji wê bîr û baweriyên xwe yên pîroz na vegerin. Em ê van kirinên li ser me bûne, her dem û li her der û ciyan bibêjin. Ta mirovayetî hebe, em ê van kirinan, ji zaroyên, neviyên xwe re çêl bikin û ji bo, ku kes van kirinên li zindanên 5 no'yê ji bîr ve ne kin, em ê hemû navgîn û andaman, ji bo nimûnê; fîlm û teaterê jî bi kar bihênin. Misoger em ê pirsa van kirinên ne mirovane û van kutinan, di demekê nêzîk de ji we bipirsin. Bila ika tu kesekî ji vê ne be.

Ji ber ku kes ni kare çerxa felekê ya ku ber bi pê ve dihere bide ber bi pa vegerandin. Ev yek ta neha mie car hatine destnîankirin. Temenê min 46 e. Ez bi 33 salan hatim cezakirin. Dibe ku hûn vê cezayê bêhtir jî bikin. Dibe jî ku ez di girtîgehê de bimirim. Bila gelê kurd sax be. Canê min ne girîng e. Yê girîng têkoîna gelê kurd û ew doza wî ya pîroz e. Di riya vê doza pîroz de, pir kes çûne. Hîna wê pir kesên dinê jî herin. Bila em jî yek ji van kesan bin.

Min wisan bawerî heye, ku mirina her yek ji me, wê bi hezaran kesên dinê bike ser vê riyê û ev doz wê ta serfiraziyê pêl bi pêl mazintir bibe.

Em ji bîra xwe ne kin, ku dîrok her dem yê darvekirî; bi dilovanî û yê bi darve kiriye jî; bi lanet nimandiye. Zaroyên kesê darvekirî di civatê de wê serbilind bigerin û serê zaroyên kesê bi darve kirine jî wê serberjêr be. Em ê çêla van ikenceyên, ku bi me hatine kirin bi serbilindî bahs bikin û bêjîn. Ev zilimkar û ikencekar jî wê her roj bi van xerabiyên xwe bimirin û qahr bibin.


BIJÎ TÊKOÎNA GELÊ KURD
BIJÎ BIRAYETIYA GELAN
BIMRÎ FAÎZM
BIMRÎ DAGÎRKERÎ


MEHDI ZANA

 

 



NAVNÎAN:

Diyarbakir 5 nolu Askeri
Ceza ve Tutukevi
D. blok 17. kogus
DIYARBAKIR

 

------------------------
Wergr: Bav Barzan
------------------------

 



Mehdî Zana, serdema DDKO li "dadgeha" 12'yê Adarê 1970

 

"Dema ku em temaeyê rojên buhurî dikin, em li kirinên li berxwedanên dema êx Seîd, li Gêncê, li Paloyê, li Hênê dinihêrin, em li kirinên we yên dema li berxwedana Sasonê, Agriyê û Dêrsimê temae dikin, em dibînin ku çawan bebikên hê di zikê diya xwe de çawan bi serê singûyê tifingan têne derxistin û hûr-hûrkirin. Em dibînin ku çawan we ji serê memikên keçên xort ji xwe re tizbiyan honandiye. Em dibînin ku we çawan andamên mêraniya peyayan di nav keviran de hêraye û we çawan ew xesandine û hwd. Ma ne hûn bûn ku we van kirinên hovane dikirin? Lê we çi kari bûye ku hûn bi vî gelî bikin? Ma we karî bû ku dawî bi vî milletî bihênin? Ma li ku derê cihanê hatiye dîtin ku milletek bi ceza, ikence û tevkutinan bi dawî hatiye? i car ikence û zilm ni kari bûne ku dawî bi milletan bihênin. Lê dîrok ba pê dizane ku millet li hevberî her cûre dijwariyê li ber xwe dane û doza xwe bi serfirazî birine ta serî."

 

Mehd Zana

 

Dmenek naskir ya ji dema zindan

 

 

"Serokê zindana 5 no'yê yê ikencekar Esat Oktay Yildiran her dem qîr qîr diqêriya 'Em ê we hemûyan bikujin û ji holê rakin. Yên mayî jî em ê li temenê wî yê mayî, wî seqet bihêlin' digot û ji dilxweiya xwe zîtikan dida xwe. Bêguman ev ne hizira ikencekar Esat tenê bû.

Belê mîrzeno belê! Hûn di kar û kerasetên ne mirovane de pir serketî ne. Hûn hostayê ikencê, zilm, nemafdariyê ne."

Mehdî Zana - li numayisek li bajarê Agriyê - sala 1968

"Diravên ku ji me re dihatin ji hêla rêvebirinê ve xesp dibûn. Bi van pereyan tîpnivîs û reng dihatin kirîn. Bi van rengan jî li ser dîwaran û li nav dîwarên ikbeyan, dirûmên ovên û nijadperest dihatin nivîsandin. Wan kirêtiyên ku osmaniyan kiribûn, bi anaziyan pesnên wan li ser dîwaran dihatin nivîsandin. Ev êdî bûbûn tabû. Eya û titên ku ji kantîna girtîgehê dihanîn, bi darê zorê difirotine me."



Mehdî Zana

"Em ji dost û dijminan re dibêjin, em di wê biryardariyê de ne, ku em çi car ji wê bîr û baweriyên xwe yên pîroz na vegerin. Em ê van kirinên li ser me bûne, li her der û ciyê bibêjin. Ta mirovayetî hebe, em ê van kirinan ji zaroyên, neviyên xwe re çêl bikin û ji bo ku kes van kirinên li zindanên 5 no'yê ji bîr ne ke, em ê hemû navgîn û andaman wek fîlm û teaterê jî bi kar werînin. Misoger em ê pirsa van kirinên ne mirovane û van kutinan di demekê nêzîk de bipirsin. Bila ika tu kesekî ji vê ne be."

 

Mehd Zana

 


FERHENGOK

 

A

Ademzad: insanolu (human)

Ala: bayrak, sancak (flag)

Alav: alet, vasta (tool)

Aloz: kriz (crisis)

Amanc : ama (kurdî), hedef (target, goal)

Andam: organ (organ)

Anku: yani (namely)

Asteng: engel, mani (obstacle)

Akerekirin: tehir etmek (declare, show, indicate)

Avah: bina (building)

Axef: konuma (speech)

Ayende: istikbal, gelecek (future)

Azn(e): metod (method)

Azmûn: imtihan (examination, test, try)

Avadanî: imar, bayndrlk (restructuring)

 

 

B

Babet: konu, mevzu (topic)

Berpirsiyar: Sorumluluk (reponsibility)

Bahane (kurd): bahane (excuse)

Berav: nesnel (objective)

Bervac: ters (reverse)

Berdevk: szc (spokesman)

Berxwedan: direnme (resistance)

Berfireh: geni (thoroughly, in detail)

Beg (kurd): bey (sir, lord, man with high title)

Bdad: adaletsizlik (unjust,contrary to low)

Baram: huzursuzluk (disturbance, absence of tranquility)

Bzkirin: nefret etmek (to detest)

Birvebirin: yrtme (administration)

Biryar: karar (decision)

Byer: vaka, hadise, olay (event, occurrence)

Bej: krsal (terrain)

Bajarok: kasaba (little town)

Bhtir: daha fazla (more)

Bguman: phesiz (no doubt)

Berfirehkirin: geniletmek (to broaden, to widen)

Balafirgeh: hava alan (airport)

Birn: yara (wound)

Birrn: katliam (massacre, jenoside)

Bandr: eemenlik (rule)

Bgav: mecbur, zorunlu (having no choice)

Berket: zgn, krgn (concerned, worried)

Beyan: sabah, afak vakti (dawn, morning)

Bedarbn: katlma (participation)

Berjewend: kar (benefit)

Bhempa: esiz, emsalsiz, tek (unique)

Bhaydar: habersiz (unaware)

Bêzar: rahatsz, aciz (disturbed, unwell)

Bihnvedan: ara vermek, istirahat, mola (to rest, to pause)

Berpirsiyar: sorumlu (responsible, in charge)

Bizav: hareket (movement)

Bijin: evli (married)

 





 

 

C

 

Cihreng: muhtelif, deiik (various)

Civak: toplum (society)

Cre: nevi, eit (kind)

Crbecr: deiik (of various kinds)



 

 

n: snf, katman (class)

and: kltr (culture)

andin: tarm (agriculture, farming)

l: bahis, anlatm (tale, mentioning)

lkirin: bahsetmek, anlatmak (to mention, to talk about)

aresns: kendi kaderini tayin etmek (self-determination)

endem: muvakkat, geici (temporary)

r: svg (oath)

alak: eylem, aksiyon (action)

avdêrî: gözetleme, denetleme, nezaret (observation)

apemenî: basn, (press)


 

 

D

Dadgeh: mahkeme (court)

Dadimend: adalet, hukuk (judicial, justice)

Dadgir: savc, mudde- umum (prosecutor)

Dadger: Hakim, yarg (judge)

Dadgerandin: yarglamak (judicial process)

Daxuyan: beyanname, bildirge (declaration)

Derfet: firsat, mkan (chance, possibility)

Destldan: dokunma (to interfere with, touch)

Destlnedan: dokunmazlk (immunity, to not interfere with)

Doz: dava (case, issue)

Dolwger: devlet (state)

Drav: para (kurdî), mal, (money)

Dillewitok: iren (disgusting)

Dr: srgn, nefi
(exile)

Dmen: manzara, grnt (view)

Desthilatdar: hakimiyet, iktidar (rule, yoke)

Dirinde: vahi, barbar (wild, savage)

Dirindetî: vahet (wildness, savagery)

Delamet: vazife, grev (duty)

Dubare: tekrar (repeat)

Dirm : slogan, ar (slogan)

Dlindz: merasim (ceremony)

Destr: ynetmelik (constitution, regulation)

Dijn: cnbet, necis, ok kirlenmek
(dirty, unclean)

Danitin: celse, oturum, oturmak (session, sitting)

Dabekirin: bölmek, taksim etmek (divide)

Destbest: hazrol (attention)

Destmest: rahat

Demsal: mevsim (season)

Dager: sembol, simge (symbol)

Dilxweî: mutluluk, saadet (happiness)

Dojeh: cehennem (hell)

Dîl: esir (prisoner)

Destpêk(î): ilk, balangi, iptidaî, ilkel (beginning, primary)



 

 

 

 

E

Encam: netice, sonu (result)

Endam: ye (member)

Erk: vazife, grev (duty)

Erkdar: grevli, yetkili (responsible)

Efser: subay (officer)

Ewc: doruk (culmination, climax)

Endîe (kurd): endie (worry)

Erînî: olumlu (positive)





 

 

F

Felek: dnya (world)

Fertah: melek (angel)

Firavn: le yemei (lunch)

Fêrkarî: öretim (teaching)

 

 

 

G

 

Grng: nemli, mhim (important)

Gel: halk (folk, people)

Gernende: ynetmen, idareci, müdür (headmaster)

Gel: halksal (popular)

Girse: kitle (the masses)

Girtgeh: cezaevi (prison)

Grh: grup (group)

Guman: phe, kuku (doubt)

Gel: sorun, mesele (issue, problem)

Giregir dewlet: devlet ileri geleni, temsilcisi (high ranking state officials)

Gefdan: tehdt etmek (threat)

Gef: tehdt (threat)

Gengaz: mmkn, olas (possible)

Gardiyan: gardiyan (guard)


Genbn: kirlenmek (get dirty)

Guhestin: aktarmak, alnt (to change, move)


 

 

H

Helwst: tavr (attitude)

Hevdem: modern, ada (modern, contemporary)

Hele: yanl (wrong)

Helez: ilgin, enteresan (interesting)

Hen: aln, cephe (front)

Herm: lokal, mahall (local)

Hukumgeh: yartgtay (supreme court)

Hman: e (element)

Ho merc: art ve erat, koul (conditions)

Huner: sanatsal (artistic)

Hlgir: taraftar (follower, supporter, ally)

Hsan: kolay, rahat (easy)

Hukumkirin: cezalandrmak (sentence)

Hes(t): duygu (feeling)


Hin(de): birtakm (some)

Heman: ayn (same)

Hilbern: retim (production)

Hizir: dnce (thought)

Hizir: zihniyet (mentality)

Hing: o zaman, o halde (then)

Hincet: bahane, sebep (excuse)

Hov: vahi (wild, svage)

Hri: hcum, saldr

Hilawistin: asmak (hang up)

hwd: vesaire, vesaire (etc.)

H (kurd): hi (none)

Hlan ask (hanger, hook)

Heste: akmak (lighter)

Herî: en (the superlative: most)

Hoparlor (fransî): hoperlör (speaker)

Hevbe: ortak, müterek (common)

Hêlperest: dalkavuk (supporter, flatterer, oportunist)

 

 

J

Jêderk: dk (droppings)

Jixweber: kendiliinden (by oneself, otomatically)

Ji lew re: bundan dolay (therefore, because of that)

Jinavbirin: imha etmek, tasfiye etmek (elimination)

Jîrik: yön verici, danman (advisor)



 

 

 

K

Kargr: tesr, etki (effect)

Karguzar: becerikli (handy)

Karguzer: faaliyet, eylemlilik (action)

Karxane: fabrika (factory)

Kadkirin: bahsetmek, anlatmak (mention, relate, narrate)

Ked: emek (labour)

Kedxwar: smren, smrgeci (exploiter, colonialist)

Kedxwar: smrclk (exploitation, colonialism)

Krhat: faydal, yararl (useful)

Ked: evcil, ehil (tame)

Kele: korsan (pirate)

Kmandam: handikap, sakat (handicap)

Ke: sorun (issue, problem)

Kj: a (angle)

Keys: frsat (oportunity)

Kirt: irkin (terrible, ugly)

Kl: dakka (minute)

Kenar (kurd): kenar, yan (side)

Kun: delik (hole)

Kesayetî:
ahsiyek, kiilik (personality)

Kert: derece (degree)

Kujek: katil (murderer)


 

 

L

 

Lak: laik (secular)

Lawij: at, beyit (lamentation, wailing)

Layangr: taraftar (supporter, follower)

Lawazî: zayflk
(weakness)

Leheng: kahramanlk (heroic)

Leker: asker (military)




 

 

M

Maf: hak (right)

Mam: deve kuu (vulture)

Maf arens: kader tayin hakk (self-determination)

Mafdar: hakl (right)

Mj: tarih (date)

Mijar: konu, mevzu (topic)

Mie: birok (a quantity)

Me: maa, cret (salary)

Malitin: temizlemek, tozunu almak (clean)

Mebest: maksat (intention)

Mist: avu
(clenched fist)

Misoger: muhakkak (guaranteed, absolute)

Meq: altrma, dev
(exercise, homevork)

Meqkirin: altrma, deneme, snama (try)

Mralay (kurd): albay (colonel)

Mikurandin: ittîraf ettirmek (confess)

Mikurhatin: ittîraf etmek (confess)

 

 

 

N

Nexwe: zaten, hulasa (indeed)

Navgn: ara (tool)

Nik: yan, taraf (side)

Niwandin: temsl etmek (represent)

Nif: nesil, kuak (generation)

Nijadperest: rk, rasist (racist)

Ne: kt (not of good quality, bad)

Nan: gsterge (indicator)

Nimne: misal, rnek (example)

Nirxandin: deerlendirmek (value, estimate)

Nakok: eliki (conflict, animosity)

Notirvan: nbeti (guard, watch)

Nepen: gizli, sakl (hidden)

Ngargeh: sahne (stage)

Nehemdem: ad (out of date)

Ne: haber (news)

Navendî: merkezi (central)

Neyînî: olumzuz (negative)

Nemirovane: gayri insani (unhuman)


 

 

O

Ol: din (religion)

Oldar: dindar (pious, religious)

 

 

P

Parastin: savunma (defence)

Parz(g)er: savunucu, mudaf, avukat (lawyer)

Peyman: anlama, szleme (agreement)

Pwst: gereklilik (necessity)

Pt: hakk, asl (original)

Pwend: iliki, alaka (connection, relation)

Perwerde: eitim (education)

Pejirandin: kabul etmek (acceptance)

Pile: seviye, dzey (level)

Pirsiyar: sorgulama, sorgu (questioning)

Payin: bekleme, nbet (wait, watch)

Pgotin: mukaddime, giri (introduction, preface)

Pêzanîn: tecrübe, deney (experience)

 

 

 

 

Q

Qann: kanun (law)

Qijik: karga (crow)

Qanna bingehn: anayasa (constitution)

Qedexe: yasak (prohibited, forbidden)

 

 

 

R

Rade: seviye, dzey (level, degree)

Ramyar: siyas, politik (political)

Rkxistin: oluum, rgt (organisation)

Reftar: pratik (practical)

Rxandin: kertmek (demolish, destroy)

Rik: kin (obstinate)

Rawestandin: durdurmak (to stop)

Rex hev: yanyana (beside each other)

Ro: gne (sun)

Roj: gn (day)

Rvebir: ynetici (supervisor, person in charge)

Rvebirina Awarte: skynetim (exceptional administration)

Rmet: eref, onur (honour,fame)

Reh: damar (vein)

Riste: cümle (sentence)

Rawitî: ahlaki (ethics)

Rojpergal: gündem (agenda)

Rojev: gündem (agenda)


 

 

 

S

Sazgeh: dare, kurulu (institution)

Saz: kurum, messese (institution)

Selimandin:
ispat etmek (prove)

Sedem: sebep (reason)

Seretay: ilkel, primitiv (primary, beginning)

Sd: fayda, yarar (use, advantage)

Serfiraz: zafer (victory)

Serkariya Avadaniy: mar Mdrl (restructuring administration)

Seyandin: svamak (plaster)

Serkar ewlekariy: emniyet mdr (head of security)

Serteser: ebediyet, ilel-ebed (eternal, for life)

Serbilind: gurur (pride)

Stir: diken (thorn)

Serinc: dkkat (observation)

Str: kaln (kurd), (thick)

Sixf: kt sz, svg (swear word, absurd)

Serheng: temen (lietenant)

Sertp: baavu (sergeant-major)

Sergan: Yzba (colonel)

Serferman(dar): genel kurmay bakan (supreme commander)

Serdar: maraal
(marshal)

Sîxur: casus, ajan (spy)

Sotin: yangin (burning)

Serjimartin: saym (counting)

Serbir: cellad (executioner, hangman)

Sexbêrî: bakm, tedavi (treatment)

 

 

 


 

an: 1 hret, 2 hcre (1 fame, 2 cell)

anenav: imza (signature)

n: ahali, halk (population)

ikbe: kou (hall)

ehriyar: vali (governor, mayor)

iyan: kudret, yeti (strength)

 


 

 

 

T

Taybet: zellikle (especially)

Tax: mahalle, semt (district, street)

Temen: mr, ya (age)

Tkilcih: ilgili, ilikin (connected, concerned)

Tkil: iliki (connection)

Tund: youn, kesf (intensive)

Tbn: rastgelmek, uramak (meet, come across)

Tixb: hudut, snr (border)

Tpnivs: daktilo (typwriter)

Tkuz: tam, mkemmel, kaml (perfect)

Taze: yeni, taze (kurd) (fresh, new)

Tendurust: shhat, salk (health)

Tela (kurd): tela (alarm, rastlesness)

Tibab: miktar, mebla, say (amount)

Tedirgîn (kurdî): tedirgin (restlessness)

Tevkutin : katliam (massacre, genocide)

Tov: tohum (seed)

Tek (kurdî): tek (odd, one only)


 



 

 

 

V

Veristin: zlme, zm (solution)

Viyan (vn) : rade, istek (aim, desire)

Vebirîn : katliam, soykrm (massacre)

Vexwandin: davet etmek (invitation)

Vebir: kesin (definite)



 

 

 

W

Wst: rade, istem (will, intention)

Wate: anlam (meaning)

Watedar: anlamli (significant)

 

 

X

Xal: nokta (point)

Xwer: hakki, asil (original)

Xweza: tabat, doa (nature)

Xwed grav: szde, gstermelik (not real)

Xeter: tehlike
(danger)

Xoxan: mar (-söylemek) (singing in marching-step)

Xweserî: hususiyet, özellik (specific)

Xwardemenî: gda, beslenme (provisions)


 

 

 

Y

Yar: dost (friend)

Yezdan: lah (God)

 

 

 

Z

Zibil: p (garbage)

Zaniyar: bilim, bilin (science, knowledge)

 

 

Yargtay Ilgili Dairesine Sunulmak Üzere Askeri Yargtay Bakanlna - ANKARA

Esas No: 1981/96
Karar No: 1983/811
Ad: M.Mehdi
Soyad: ZANA
Baba Ad: Hilmi
D.Tarihi-Yeri: 1939- Silvan/Diyarbakr

Konu: Diyarbakr Skyönetim Komutanl 1 Nolu Askeri Mahkemesinin 1981/96 Esas, 1983/311 Karar nolu ve 20.10.1983 tarihli gerekçeli kararna kar savunmamdr.

Diyarbakr Skyönetim 1-Nolu Askeri mahkemesinin 26.10.1983 gün ve sayl gerekçeli karar ile hakkmda verilen 24 yllk cezaya ilikin savunmam iliikte sunulmutur. Gerekenin yaplmasn bilgilerinize arz ederim.

Eki: Yargtay ilgili dairesine sunulmak üzere Askeri Yargtay Bakanlna yazdm savunmann nüshas olup 68 (el yazmas) sayfadan ibarettir.

 


Savunmamn Tarihi Gerekçesi


Sayn mahkeme heyeti! Savunmama balarken özellikle u hususu açklamamda yarar olduu inancndaym. Aslnda savunma yapmayacaktm. Çünkü mahkemelerinizin bamsz davranacana ve objektif karar vereceine inancm yoktur. Ama siyasi davalarn halk kitleleri nezdindeki etkisi, gelecek nesillerin geçmiteki olaylar deerlendirebilmesine k tutmas bakmndan, bu savunmay ve tutukluluk süresi içinde maruz kaldm hakszlklar ve gördüklerimi, açklama gereini duydum.

Yine bilinmelidir ki yazacaklarm suçlu olup olmadm (ki suçlu deilim) veya bana verilen cezann hakl haksz olduu ile ilikisi yoktur. Savunmam sadece tarihi bir sorumluluktur.

Savunmam münkün olduu kadaryla öz ve somut olaylar içerecek bir ekilde yazacam. Ilkin savunma ve savunma hakk nedir, onu özetliyelim.

Birey, toplum, doa ilikilerinin özünü oluturan öelerden birisi de savunmadir.Önceleri, yani ilkel insanlarda içgüdüsel olarak ve daha çok fiziki korunma ihtiyacndan doan savunma, toplumsal yaamn ilk evrelerinde ve giderek snfl toplumlarda, hayatn her alannda ihtiyaç duyulan en önemli bir korunma arac olmutur.

Çikar çatismalarinin yogunlastigi ,emegin bölüsümünde adaletsizliklerin ortaya çiktigi sinsifli toplumlarda,ezilen durumda olan emekçi kitlelerin (genis halk kitleleri) savunma ihtiyacinin önemini de beraberinde getirmistir. Egemenlerin (köle sahipleri, feodal beyler,burjuvalar) emegin ve yasamin diger alanlarinda olusturduklari (devlet,egitim,kültür,sanat) sonuç olarak gelip yargida da ve biçim olarak savunma hakkini ortadan kaldirmasinda ifadesini bulmustur.

Insanligin en eski dönemlernden beri savunma hakki bireyin en temel ve vazgeçilmez hakki oldugu kabul edilmistir. Insani insanligi en çok rendice eden ve ugrastiran sorun olmustur. Biliyoruzki sömürücü ve sömürüryü sürdürmek için gerici zoru varlik nedeni olarak gören hakim siniflar, tarihin her döneminde yargiyi hem kuram olarak , hem isleyis olarak kendi çikarlarini ve düzenlerinin devamini saglayacak biçiminde örgütlenmislerdir.

Bütün bunlara ragmen Devleti elinde tutan sömürücüler her olanaktan yararlanarak tüm kitle iletisim araçlarini, güçlerini hak ve adalet’ten yana , olduklari yönünde kulanirlar. Savunma hakkina saygidan söz ederler. Fakat bu bir kandirmacadan baska bir sey degildir.
Çünkü esas savunma hakki; zorun sömürünün,ahlaksizlik ve ikiyüzlülügün teshiri demektir. Emegin nasil cendereye alindiginin ortaya konulmasi demektir. Zülüm ve zorbaligin açiga çikarilmasi, iskencenin lanetlenmesi ve yargilanmak üzere insanligin vicdanina sunulmasi demektir. Bu nedenle hakim siniflar ve onlarin tüm kurumlarinin temelde çökertilmesini hukuki sekilden baska bir sey olmayan yasalar ve ideolojik olarakta düzenin savuncularini halka empoze etmeye çalistiklari dünya görüslerini çürürtülmesi ve iflas anlamina gelen savunmamdan yana olamazlar.

Savunma bireyin hiç bir baski altinda kalmadan ve savunmanin tüm araçlarindan yararlanarak özgür iradesiyle hakliligini kanitlama yoludur.
Devamli olarak yok sayilan ve tikanan bir yol (savunma hakki) ve onun yöntemlerinin elde edilmesi, gelistirilmesi hiçte kolay olmamistir. Insanlik bu ugurda büyük mücadeleler vermis ve savunma onun dokunulmazligini kutsalligini böylece elde etmistir. Bugün bu hakki muhafaza etmek ve daha ileriye götürmek içinde kiyasiya bir mücaddaleyi sürdürmektir.

Hele bizim durumumuzda olan halklarin mücaddelesini veren insanlarin bu ugurda disedis bir mücaddele sergiledikleri bilinmektedir. Çünkü günümüzde hala savunma hakki ve onun kullanilmasi en ilkel ve acimasiz yöntemlerle engelenmektedir. Insanlar sorgusuz sualsiz en katti iskencelerden geçilerek zindanlara tikatilmakta, asilmakta, kursuna dizilmekte yada en agir cezalara çarpilmaktadir.Yargilamalarin baslangici olan polis sorgulamalari halen iskencenin her türlü metodu kullanilarak yapilmaktadir.Üstelik insan haklarinin en üst seviyede formüle edildigi günümüzde de hala bu baskilara bas vurulmaktadir. Ancak günümüz insaninin bu konuda duyarli olmasi ve gelisen teknik ile iletisimin ulastigi asama nedeniyle çabuk duyulmasindan ve tüm insanlikça lanetlenmesinden ötürü mümkün oranda bu gizlenmeye çalisilmakta ve yine her türlü araci kullanarak inkar edilmektedir.

Savunmada sinirlama olamaz. En önemlisi özgür iradeyle savunma yapilabilir. Bugünkü egemen güçler insan haklarina sahgili olacaklarini ve onun (insanin) savunma dahil hiç bir hakkinin kullanilmasini engelenemeyecegini HELSINKI bildirgesine imza koyarak kabul etmistir. Ve sözde en yetkili agizlar buna bagli olduklarini herzaman söylemektedirler. Oysa gerçek hiçte böyle degildir. hiçte böyle degildir. Yakalandigim andan itibaren karsisina çikarildigim her merci (polis,savci, cezaevi,mahkeme) kendi yöntemlerine göre yargilamis ve bilinçli bir sistemlilikle savunmasiz birakilmam için ellerinden geleni yapmislardir. (Bu konudaki genis izahati ileride elle alacagim.)

Mahkemelerin amaci asla hukuku uylamak hakliligi sahibine teslim etmek olmamistir. Amaç artik acizlige düsmüs ve insanliga kan, gözyasi, açlik vetalandan baska bir sey olmayan sömürü düzeninin varligini bir müddet daha sürdürmesine yargi yoluyla hizmet etmekten baska bir sey degildir.

Yargi tamemen yürütmeyi temsil ettiginden yürütmenin içyüzünü yargilamalarda ortaya koymus ve bugünkü yürütmenin insanliktan neden tecrit oldugunu çiplakligiyla ortaya koymustur.

Yine yarginin yapildigi salonlardaki baski ve yargilama sonuçlari diger taraftan acimasiz cezalara mahkum edilen halkin evlari olan devrimciler, demokratlar ve ilerici yurtseverlerin geçirdikleri yargilama biçimlerinin ne kadar korsan oldugu açikça ortadadir. Yapilan yargilanmalar dahi insanlik adina utanç vericidir.

Yukarda degindiklerimle meseleye biraz olsun nokta koymaya çalistim. Yine bugünkü ortama nasil gelindigimize bir göz atalim. 12 Eylül harekati "Vatan millet Sakarya" için yapilmamistir. Her ne kadar zaman zaman bu isin basini çekenler halk kitlelerine bu tür konusmalar yapmislarsada bunun böyle olmadigi herkesçe bilinmektedir.

Biraz açalim:

Ekonomik , siyasi ve askeri olarak disa bagimli olmadan dolayi ekonomik politikayi IMF ve Dünya bankasinca Siyasi ve Askeri politikanin Beyaz Saray Pentagon ve Brüksel’de (Nato üssünde çizilmesi, sekillendirilmesi yada en iyimser yorumuyla bu güçlerin agirliklaarini tasimasi demektir.Disa bagimlili Ekonomik yapidan dolay Dünyadaki ekonomik bunalim (1970 -1980) haliyle yine yansidi.

Türkiyeye yansiyan ekonomik bunalimin bir sonucu olarak enflasyon döviz darbogazi, dis ticaret açigi agir dis borç yükü , issizlik, ödeme dengesindeki açmaz v.b. olgular mevcut ekonomik yapiyi çöküsün ve iflazin esigine getirmis bulunuyordu. Bu ekonomik kriz karsisinda uluslararasi mali çevrelerin örgütleri devreye girmekten geri kalmiyordu. Zira bunlarin milyonlarca dolari borç olarak T:C sirtindaydi. Eger bu paralari geri getirmezlerse kendileri de büyük sikintiya düseceklerdi. Iste IMF reçetelerinin altinda yatan gerçek uluslararasi tekellerin bu çikarlari ve kaygilaridir. Ancak IMF Dünya Bankasi, OECD’nin aci reçeteleri ve <<yardimlari>> Türkiye’de <<Tünelin ucundaki isigi >> gerçek haline getiremiyordu. Yani IMF reçeteleri ekonomik politikalari halk yiginlarina yoksulluk, sefalet, aci, izdirap getirmekten baska bir ise yaramiyordu. Hayat pahaliligi, zamlar, issizlik, uygulanan ücret ve taban fiat poltikalari emekçi halk yiginlarina gün geçtikçe yasami çekilmez hale getiriyordu. Ekonomideki kriz ve çikmaz 1980 yilina geldiginde daha siddetlenmis ve adeta iflasin çanlari çaliyordu.

Bu bunalimin çikmazindan kurtulmak amaciyla <<24 ocak kararlari >> adi verilen IMF’nin ekonomik politikasi uygulanmaya baslanir.24 ocak kararlari bunalimin tüm faturasini emekçi halk yiginlarinin sirtina yükleniyordü. Ücretlerin ve tarim ürünlerinin taban fiatlarinin dondurulmasi ve giderek asagiya çekilmesi tüm temel ihtiyaç maddelerine dönüsümlü zami öngören IMF patenli 24 ocak kararlarinin hayat hakki bulmasi için her türlü toplumsal muhalefetin bastirilmasi kisaca siyasal ve sosyal istikrarin saglanmasi zorunluydu. Ayrica bu yeni ekonomik politikanin basari sansi Türk ve Kürt Halkinin Devrimci mücadellesinin ezilmesinden veya etkisiz hale getirilmesinden geçerdi.

Özetle ekonomik kriz sosyal çalkantilarla Türkiye devrimci muhalefeti Kürt halkinin mesru sorununun boyutlanmasi karsisinda panige kapilan egemen çevreler kararlarini düsüncelerini uygulaya bilmek için kendi kadrolarini isbasina getirmeleri gerekiyordu. Ve bunu yaptilar.

Sikiyönetim altinda gerekli hazirliklar ve planlar yapildiktan sonra ( ki bu hazirliklar 1978’de baslamistir) 12 eylül 1980 günü mevcut yönetime askeri bir darbeyle alasagi edilerek yönetime tamamiyla elkonuldu. Yasama, yürütmegörev ve yetki bes kisilik Askeri konseyce yüklenildi. Parlamento fesedildi. Anayasa rafa kaldirildi, siyasi faaliyetler yasaklandi. Grev ve toplu sözlesme gibi temel haklar tamamen yok edildi. Basin susturuldu. Eski Osmanli zihniyeti hotlatilarak Abdülhamit dönemindki iskence baski,zülüm v.b uygulamalarla halk kitleleri susturulmaya çalisildi.(Bugün Prag’daki bir meydanda Osmanlilari sembolize eden anit onlarin çirkin yüzünü sanatsal bir harikalikla ortaya sergilemektedir. Bugünlerin içyüzü gelecek nesillerin her türlü sanatsal ve kültürel çalismalarina konu edilerek lanetlenecegi unutulmamalidir.

Bu zülüm ve katiamlarla iki üç yilik bir sürede ciddi bir engelle karsilasmadan kurumlasmasini tamamladi. Bu degisiklik tüm kurumlarda gerçeklestirilsdi. Bunu burada birakip mahkemelerin durumuna bir göz atalim.

Kurulu bir düzen ve düzenin adli mekanizmalari is basinda iken neden özel Askeri Mahkemeler kurulmaktadir? Bu bir avuç burjuvanin direktifleri dogrultusunda muhalifleri sindirmek için olusturuldu. Tamamen yürütmenin denetiminde olan bu mahkemelerin bagimsiz davranmasi veya <<hukuk>> adina adelet dagitmasi sözkonusu olabilir mi? Elbetteki hayir. Bu tür kuruluslarin içerisinde zaman zaman gelecegini düsünerek insanliga ve dogruya ters düsmemek için gelecekte çoçuklarinin basi egik toplum içersinde dolasmamasi için bagimsiz düsünebilen münferit yargiçlarde çikabilmektedirler.Bu durumuda gözönüne alan yürütme güçleri isbasinda bu tür sahislari tasfiye etme yoluna giderek bunlari saf disi birakmistir. Buda yeterli görülmemis Devlet Baskani Mahkemelere ve yargiçlara yol gösterir mahiyete tavsiye ve açiklamalarda blunuyorsa (örnegi 5-6 eylül 1985 gecesi t.v haberlerindeki konusma) (yine 6 eylül 1985 tarihli günü gazeteler)ve ülkenin <<adli >> merci yargiçlarindan hiçbir ses çikmiyorsa bu onlarin yürütmeyle uyum içerisinde olduklarini ve beraber çalistiklarini gösterir. Buda ülkede << adli >> ve << bagimsiz >> mahkemlerin var oldugu söylenemez. Mahkemlerin adil olabilmesi için mahkemelrin bagimsiz olmasi gerekir.Bagimsiz mahkemeler millet iradesine dayali demokratik bir seçim sistemiyle isbasina gelmis hükümetlerce anayasanin teminati altinda bagimsiz yargi organlarrinin ve hakim teminatiyle kurulu olan bu mahkemeleri yürüten yargiçlar adil ve bagimsiz olabilir.
12 eylül öncesi Türkiye’de mahkemeler yukarida belirtigimiz sekliyle kurulmus ve çalisiyorlardi. 12 eylülden sonra bütün siyasi ve bir çok davalar Askeri mahkemelere verildi. Sikiyönetim Komutanliklarinin yetki ve denetlemeleri genisletirerek hersey onlarin emirine vererek yurutuldu, Ayrica bütün yargiclarin siki bir eleme içinde atamalari yapildi. Bu tür Mahkemeler bagimsiz olabilirmi? Kaldi ki ilerde belirliyecegim gibi Mahkeme heyeti her durusmada anlatilan baski ve usulsuzluklere karisamiyacaklarini ,yetkilerininolmadigini her durusmada acikça beyan ediyorlardi.

Mahkemelerin çalismalarina biraz daha yakkindan bakalim. Anayasada din, dil, irk gözetmedenherkes kanun önünde esittir der, yine anayasada herkes her türlü düsüncesini söz yazi veya resimlen diledigi se-kilde söyleme hakkina sahiptir. Hiç kimse savunmasindan ötürü hiç kimse mahkeme huzurundaki beyanlarindanöturu suçlu tutulamaz Bir mahkemedeki yargilama esnasinda insanlar yargiçlar huzurunda düsündüklerini söylemiyor ve savunma yapamiyorsa yada mahkeme huzurunda söylediklerinden ötürü yeni bir cezaya çarptiliyorsa ve o
verilen ceza yargitayda tastik oluyorsa bunun adalet ile ilgisinin olmadiginin taktirini yine insanlara birakiyorum.
Söyle ki verilen cezada gösterilen gerekçe sarf ettigim su sözlerden olmustur.
Yasasin Kurd Halkinin devrimci mücadelesi Kahir olsun Fasizim. Kullandigim bu sözlerden dokuz yila yakin bir cezaya çarpitildim. Isin ilginç yani ceza bana teblig edilmeden yargitaya gönderilmis ne zaman hangi dairenin bakacagi durusma tarihi bildirilmeden savunmamiz alinmadan verilen bu ceza tastik edilmistir. Halbuki bana verilen ceza Özgürlük Yolu Davasindaki konusmalarimdan dolayi aldigim cezanin gerekçeleriylen aynidir.
Özgülük yolu davasinda zaten onbes(15). 24 yil ceza aldim ayni mahiyete ikinci kez bana ceza verilmesinin TCK. ile bagdasir yani yoktur. Mahkeme zabitlari okundugunda bu konu anlasilacaktir.

Ayrica bes büçük 5,5 seneden beridir yerel Askeri Mahkemelerin almis oldugu kararlarin sürümcemelere terk edilmesi yargitaya geç intikal etmesi bu intikal eden devalarda birçok tutuklunun verilen cezadan ziyaade cezayi çekmesine ragmen yargitayin cezayi tastik etmesi halinde aylarca hata bir iki yil dahi fazladan birçok tutuklu birakilmiyor sirf daha fazla yatsin diye ellerinden gelen tüm çabayi sarfetmektedirler.
Bu düsüncenin ve hareketin ne kadar Adalete ve Insanliga sigdig taktirini yine insanliga birakiyoruz.

Biraz yargilama sebebine ve aldigim cezanin nedenine deginmek istiyorum.Neden yargilaniyorum? Daha önceki savunmamda da belirtigim gibi yüzyilardan beri baski, zulum ve her türlü cagdisi uygulamalarin pençesinde inim inim inliyen insanligin acikça katiledildigi açlik ve sefaletin hüküm sürdügü adi ve varligi inkar edilen, sistemli olarak yok olus sürecine itilen Kurd halkinin bir ferdi oldugumdan dolayi yargilanmaktayim ve aldigim cezada kurd oldugumdan verilmistir. Baska bir gerekçe olmadigi da dava dosyasina gözatildiginda görülecektir.
Insanlarin ayri ulustan olmalari, egemenligi elinde bulunduran ulusun diger uluslari ezmesi, her türlü haklarini gaspetmesi zoraki uygulama ve yöntemlerle, asimlasiyon politikasiyla “ kendine benzestirme” çabalari çagdas insanlik hukuki içinde ne ile tabir edilebilir ? Inaniyoruz ki bunun çagdasli, barbarlik ve hertürlü medeniyetten nasibini almamis kof bir düsünce ve politikadan baska bir isimlendirmesi olamaz.

Bu bize uygulananlardan birde tersinden bakip bugünkünün aksini düsünür isek yani ezen ulus ezi-
len ulusun yerinde olsaydi diger bir deyisle Kurdler bugün iktidar ve egemen güç olup Türk egemen siniflari-
nin yaptigi uygulamalari Türk halkina yapmaya kalksaydi dogru olurmuydu ? Bizce bunun cevabi büyük harfler
le elbeteki HAYIR olacakti . Çünkü mesele sadece Kurd meselesi degildir . Esas mesele basindan beri belirtigimiz gibi Türkiye’de gelisen Devrimci Demokirat hareketin ve Kurd meselesinin geriletilmesi ve de burjuvazinin sümürüsünü idame ettirmesini sagamaktir. Kurd meselesi Türk toplumunda tabu halinde oldugundan burjuvazi “ memleket elden gidiyor” sloganiyla dikkatleri baska tarafa çekmek için bu tür yaygaralari atar.Yine yönetim kademesinde yer alan söven karekterli kisiler çagdisi irkçi duygularini tatmin için her türlü yolu mubah görmektdirler. Bu yüzden gerek Türkiye Devrimci Demokirat muhalefette gerek Kurd muhalefetine karsi sinif çikarlarina göre sindirme programlari uygulamaktadir. Onun icin esas olan kendi sömürüsüdür.

Buda gösteriyorki mesele Kurd-Türk meselesi degil Burjuvazinin kendi kurulu düzenini sömürü çarkini döndürme meselesidir . Nitekim iskence zulum ve hertürlü çag disi uygulamaya maruz kalan bizler kadar bir o kadar da Türk halki da maruz kalmistir.
Su halde bugün ister Kurd ister Türk halkinin olsun aydinin, isçinin, köylüsünün , emeklisinin tüm çagdas düsünceli insanlarin görevi çagdas insanligin mahkum ettigi irkçiliga ve hertürden gericilige karsi koymasi ve bu konuda üzerine düseni yapmasi asgari insanlik görevidir. Insan oglu gelecege yönelik ve çagdas gelisme parelelinde ileriye adim atmasa basina bela olan bu melun irkçilik ve hertürden gericiliklen mücaddele etmese gelecek nesilerin lanetlemelerinden kurtulamiyacaktir.

 

Kürt Sorunu

Gelelim konumuzun temelini olusturan Kurd sorununa Ne olacak? Nereye gidecek?

Yüzyilardan beri çesitli egemenlikler altinda yok edilmesine çalisilmis olan Kurd ulusu , Özeliklen T. C.dönem inde egemen güçler ( T. C. egemen siniflari) in kendi söven idolojileriyle yogurup kendilerine benzetmek için yogun bir çaba sarf edildi. Yaygin benzestirme kurumlari “ Okullar” v b. yaninda hertürlü yasaklanmalar ve önlemlerle uygulanmaya konulmasylan politikasinin bugüne kadarki sonucuna baktigimiz da bazi tahribatlar yaratmissa da Kurd halkinin Türklestirmesini sagliyamamistir ve sagliyamiyacaktir da çünkü günümüze kadar kendini getirebilmis bir halk yasak.v.b uygulamalarla yok edilemiyecegini insanlik tarihininin evrimimden biraz haberi olan insanlar dahi bunu bilmektedir. Birtakim suni tedbirlerle ( parayla tutulan sözüm ona tarih yazarlari, para karsiligi arastirmalarini satip gerçeklerden uzaklasan zavalilar.) bu halk bugün inkar edilmek gibi zavalica bir politika (!) yapilmak isteniyor. Ben burada Kurdlerin varlgi ile ilgili bir konuya yer vermek geregini duymuyorum. Çünkü böyle bir seyi tartismaya, birakin insanlari kargalar dahi güller.

Asimlasiyoncu Türklestirme politikasina biraz daha bakalim ve soralim. Bu politikalar bizi Türklestirdimi? Büyük bir HAYIR ! Tam tersine Kurd çocuklarinin, gençlerinin benliklerinden uzaklastirmak için alindiklari okullarda zorla ögretilen egemen Ulusun dili vasitasiyla bilinçle tanisma firsatini buldular.

Halklarin Kurtulus mücaddelelerini sinifsal mücadeleyi özcesi toplum bilimiyle tanisip bilinçlesmislerdir. ve onun isiginda kendi halki içinde faalliyetlere girerek halkin örgütlenmesini saglamislardir. Buda gösteriyor ki silah geri tepmistir. Devrimci aydinlarin halk arasindaki faalliyetleri ciddi boyutlara varan halk muhalefetinin örgütlenmesinin saglanmasi egemen güçlerin bu gelismeler karsisinda korkuya kapilmalari düzenlerini sürdürmek için baskici uygulamalarin dozacini artirmaya yönelmislerdir. Dün oldugu gibi tekrar Halk kurtulus mücaddelelerini üstelenen örgütlere saldirmislardir. Örgüt elamanlari tutuklanmis zindanlarda insanoglunun düsünemiyecegi iskencelere maruz birakilmis bununlada yetinilmemis hiç bir örgüt bagi olmayan binlerce genç, yasli halktan unsurlar (Kurd olduklarindan dolayi) iskencelere alinmis iskence kiskacinda iskencecilerin hazirladiklari ifadelere imzalatmaya zorlanmislardir ardindan göstermelik yargilamalarla en agir cezalara çarptilmislardir.

Gördügüm iskencelere ilerde deginecegim. Tutuklamalar disinda, basta kirsal alanlar olmak üzere ( Köyler, Kasabalar) gece gündüz demeden Kumandolar vasitasiylan Kurd halkina yapilan baskilarin feriyadini Dünyada Duymuyan kalmadi. Baski zulum jenositler, iskenceler, bugün burada çikan uygulamalar degildir.Insanlik tarihine baktigimizda egemen güçler kendi sömürü çarklarinin dönmesinin devamini saglamak için her dönemde bu tür uyg ulamalarla ve politikalara yönelmislerdir. Egemen guüçer bu baskici makanizmasina karsi ezilen sinif ve halklar
daima mücadele etmislerdir bu mücadeleler çogu zaman binlerce insanin kaninin dökülmesine yüz binlerce insanin sakat kalmasina sebeb olmuslarsada bu mücadeleleri durduramamistir.

Yine tarihe bakigimizda ezilen uluslarin siniflarin mücadelesini durdurma hayaline kapilanlar en güçlü olduklari dönemlerde dahi hakli davanin mücadelesi önünde tuzla buz olmus ve hak etikleri yeri olan tarihin çöp tenekesine atilmaktan kurtulamamislardir.

Bunun böyle oldugunu enaz bizim kadar bilen egemen güçler ömürlerini biraz daha uzatmak için neden bu kadar gürültü çikariyorlar? Neden bu kadar eziyet? Neden bu kadar kan döküyorlar daha dün ortadogunun en güçlü Sahi, Filipinlerin Markosu kaçmak zorunda kalmadilarmi? O halde tüm bu olanlar niye?

Bir avuc hakim sinif mensuplarinin çikarlari için biribirine düsman edilmeye çalisilmakta hata bilinçli bilinçsiz bazi çevreler dahi buna alet edilmektedir. Biz hiçbir zaman Türk halkinin düsmani degiliz tam tersine halklarin kardesliginden ve halklarin kardesigini zedeliyen her türlü faliyetin egemen güçlere ve irkçi söven
lerin isine yaramaktan baska hiç birsey kazandirmiyacagini savunmaktayiz.

Daha kötüsü egemen güçler halklari biribirine düsman ettirmek, onlarin dayanisma ve kardeslik bilincinin gelismesini engelemek için ekonomik, sosyal ve siyasal alanda bir takim farkli uygulamalara giderek bu yolla düsmanligi körüklemektedir.

Sosyal ve siyasal alanda huzursuzluk iki halkin kin nefret duygularini ve giderek biribirini yemeden baska bir yere götüremiyecegi gerçegi açiktir. Ama egemen güçler ve söven duygular araciligiyla bu tür oyunlar hiç bir zaman halklarin kardesligini engelemiyeceklerdir cünkü gelisen dünyamizda Insanlar hizli bir gelisim ve degisim içinde oldugu açiktir. Dünyadaki bütün kavgalara baktigimizda ezilen baski altindaki halklar kavga verirken baska ülkenin insanlari savasan halklari maddi ve manevi yardimina kosuyor. Kurtulusu için her türlü destegi, saglamaya çalisiyor. Artik dünya insani siyah-beyaz su irk bu irk sen, ben demeden insanoglunun gelecegine zararli olgularin karsisinda mücadele etmektedir.

Dünyanin bir kitasindan baska bir kitadaki ezilen halklarin yardimina kostugunu hata savasmaktadir.Inaniyorum ki kisa bir zamanda bütün halklar elbirligiyle giderek daralmakta, olan sömürü alanini kisa zamanda ortadan kaldiracaktir.Insanoglunun basina bela olmus bu igrenç savasin ve bu igrençlikten saltanatini süren slah patronlarini ortadan kaldirarak, yok edecektir. Bunun emarelerini günümüzde görmekteyiz. Bir Güney Afrikada Siyah- Beyaz kavgasinda ezilen Siyahlarin gasp edilen haklari için bütün dünya insan destegi Siyahlarin yaninda bulunmaktadir. Isin en güzel yani Afrikada kurulmus olan sirketler ve bu sirketlerin yaratmis oldugu sömürü, baski,zülüm müsebbiplerinin mensübü oldugu ülkelerin insanlari tarafindan protesto yapilmakta telin edilmekte, hata kendi hükümetleri tarafindan Güney Afrika’daki isbasindaki hünhar hükümete anbargo koymakta ve ekonomik siyasal iliskilerini askiya almaktadir. Bütün bunlar insanoglunun bu bilince varmasindan ve bu bilincin yaratmis oldugu aktif yardim, destek eylemleri hergün biraz daha büyümekte ve güçlenmektedir.

Fasizmin sömürü makanizmasi ve kaleleri yikilmakta tüm Dünya halklarinin daha da kucaklasmasini saglamaktadir.günümüzde uyanmis toplumlar insanlik için tehlikeli gördügü savaslara sebep olan hatta havayi dahi kirletecek her türlü tesisin kurulmasina karsi koyacaktir. Avrupadaki hava alanlarinin genisletilmesi nükleer santiralarin kurulmasina karsi eylemler, protestolar bunun canli örnekleridir. Inaniyorum ki yakin gelecekte insanlar, insanoglunun yasamina kasteden zarar veren hertürlü çalismalari durduracak Silah ve benzeri seyleri üreten fabrikalarin üzerine yürüyerek yakip yikacaktir bu uzak degildir.

Iste bunun içindir ki Türkiye’de Türk ve Kurd halkinin basina bela olan bu igrenç zihniyeti,bir an önce insanin insani sömürmedigi su irk bu irk demedigi insanlarin insan gibi yasiyabildigi irkindan, mezhebin -den, dininden, renginden ötürü hor görülmedigi, sosyalist bir düzende Türk ve Kürt halklarinin esit kosullar altinda yasama haklarina kavusmasiyla yürüyebilecegi aksi taktirde baski, zülüm,tüm kan dökmeler,zindanlar devam edecektir, bunlar kimin isine yariyacaktir? Gelecek nesilere neler birakilacak? Fayda mi verecek ? Elbete hayir. Yine bir avuç para babasindan baska hiç kimsenin isine yarayamiyacaktir.

Bu böyle mi nihayi olacak? Böyle mi devam edecek? Tabiki hayir olacagi Kürt halkinin mücadelede yanliz kalmasi en tabi haki olan kendi kaderini tayin etmekle Türkiye’den kopacagidir. Bunu durdurmaya hiç kimsenin gücü yetmiyecektir.

Gelecek nesiler bunlara sebebiyet verenlere, buna göz yumup görevini yapamiyanlara lanetler yagdiracagi gibi bu geçmiste yapilan ve dahada yapilacak yanlislari alinlarinda birer kara leke gibi tasiyacaklarin- dan kimsenin süphesi olmasin. Onun içindir ki diyorum, bügünkü Kürt halkinin mücadelesinde Türk halkinin aydinlari, emekçileri, köylüsüle Kürt Halkinin bu hakli davasinda omuz vermeleri gerekir.

O halde hep beraber insan haklarini gasp eden bu zülüm cenderesini bu sömürüyü Kürt ve Türk halki hep birlikte savasalim, ortadan kaldiralim. Hep beraber kardesçe güzel günlere dogru....

Yine kim ne yaparsa yapsin Kürt halki hedefledigi hakli mücadelesinden alikoyamiyacaktir. Bu davayi yürüten bir çok militanin tutuklanmasiyla, genis halk yiginlarinin iskence tezgahindan geçmesiyle bu kitlenin zindana atilmasiyla bu mücadeleyi bittirdigini ve bittirebilecegi düsüncesine kendilerini kaptiranlar aldaniyorlar. Oysa bu tür uygulamalar devrimci mücaddelenin çeliklesmesini, yani deneyimlere sahip olmasina ve daha güçlenip mücaddeleyi biraz daha zafere yakinlasmasina yardimci olur. Baski , zülüm zorbalik ve iskenceler Kurtulus mücaddelelerini engeliyebilseydi bugün çagdas insanlik içindeki yerini almis olan birçok halk, yok olmus olmasi gerekirdi.

Bu demektir ki bu yöntemlerle gerici zor uygulamalarina basvurmak ileriye dogru giden tarihin akisini durdurmaya çalismaktir. Bu Günesi balçikla sivamak istemekten baska birsey degildir.Tarihin geçmis günleri ve günümüzdeki olaylar bunu ispatlamistir.

Eger bu tür uygulamalar , baski, iskence ve hertürden gerici “zora” dayali girisimler meseleleri çözmüs olsaydi bes yildan beri cezaevinde yapilan çirkin müameler bir netice verseydi verecekti ( egemen güçlerin lehine). Ama görüyorüz ki bu iskence ve zülüm onlarin lehine netice vermedigi gibi bilakis yapilan uygulamalar tutuklularin dahada güçlenmesine kendi gücünü gösterme firsatini beraberinde sagladi.

Insanlar inançlari ugruna yapilan zülüm ve iskenceyi protesto edip kendilerini yakmazlardi. Ölüm oruçlarina girip hayatlarina son vermezlerdi, kendilerini asarak iskenceyi protesto etmezlerdi. Iste gerici zora karsi inancin kahramanligi iste iskence ve zorbaliga karsi hakli olmanin verdigi cesaret ve kahramanlik burada
örneklendi. Zülüm politikasi birkez daha iflas ettirildi.

1981 yilinin baslarinda devleti yönetenler zaman zaman yaptiklari açiklamalarda: Tüm devrimci hareketlerin yüzde doksanbesinin (95)çökertildigi seklinde beyanlarda bulunarak kendilerini avutuyorlardi. Nitekim ayni agizlar daha sonra örgütlerin yüzde 70 kadar güçlerini koruduklari seklinde beyanatlarda bulunmuslardir.

Mücaddeleleri ugruna hayatlarini hiçe sayarak fedakarliklar gösteren insanlarin onurlulugunu görmemezlikten gelip bu mücaddelenin çökertilebilecegi ve durdurabilecegi inancinda olmak deve kusu misalli kafasini kuma sokmaktan baska bir sey degildir, yani kendi kendini aldatmak gibi zavalica bir düsüncenin ta kendisidir.

Tarihi Isyanlar

Tarihin geçmis dönemlerindeki bazi olay ve katliamlara kisaca deginecegim. Çünkü bunlar herkesce bilinmektedir. Bunlarin sonuclarinda bizi buraya kadar getirmistir.

Seyh Sait döneminde Kurdistanda yuzlerce yer yakilip yikildi, Onbinlerce Kürt öldürüldü, binlerce çocuk atesler arasinda can verdi,Diyarbakir Dagkapi ve Ulu Cami önünde yüzlerce Kürt Asilarak idam edildi, binlerce insan Yargi bahanesiyle alinarak yolarda kursunlandi, arkalarindan kaçarken vuruldu raporlari tutuldu. Dört-alti (4-6) yaslari arasindaki çocuklar babalarinin yerine Annelerinden koparilarak sürgünlere gönderildi.

Yil 1938, Dersim olaylarinda ayni acilar yasatildi. Dersimde ki vahset daha acimsiz oldu. Erkekleri etkilemek için kücük çocuklar babalarinin gözleri önünde bogazlari kesilerek kanlari Munzur çayina akitildi. Resmi rakamlara göre yanilmiyorsam (94 000) doksan dörtbin insan katledildi . bunlar sadece tespit edilebilinen miktar, bütün Köyler yakilip yikildiktan sonra sag kalan köylülerde sürgünlere gönderildi.
Sason hareketi zamaninda özellikle köyler yakilirken kadin, çoluk çocuk demeden toplatilip samanliklara kapatildi ve ardindan atese verildi. ´Hawar, Hawar´ feryatlari arasinda can verildi, Dahada vahsicasi ve barbarcasi yakalanan erkekler ayaklari ellerine baglanarak ve kafalarini bacaklarinin arasindan geçirilerek
girtlaklari testereyle kesildi. Arkasindan künyelerini kulaklarina asilarak kafalari Kozluk Kaymakamligina gönderildi. Binlerce Sason ve Kozluklu insan Sürgüne gönderildi.

Yapilan bu uygulama ve katliamlarin aynisi Agri’da da yasandi. Ordada kursuna dizilen insanlar atlarin kuyruklarina baglanarak Sokaklarda cesetleri teshir edildi. Bütün köyler yakilip yikildi , Köylülerin çogu sürgüne gönderildi.

Bunca badireler atlatan iskence ve insanlik disi hertürlü baski ve uygulamalara maruz kalan bir halk varligini günümüze kadar getirebilmis ve bir çok ulusal degerlerini koruyabilmisse gelecekte de varligini koruyacagindan kimsenin kuskusu olmasin.

Peki çözüm nedir ne olacak?

Ben sosyalist bir insanim, Sosyalistler olaylara bilimsel bir açidan bakmak zorundalar. Toplumun bakis açilari ve toplumsal olaylari çagdas bilim isiginda degerlendirirler.

Yasadigimiz döneme damgasini vuran temel çeliski Emek- Sermaye çeliskisidir.Yine çagimizin çözümleyici çeliskilerinden biride Ulusal sorundur.

Iç pazara hakimiyetini kuran burjuvazi sömürü çarkinin genisletilmesi için kendi sinirlarinin disina çikarak, baska halklari da kendi denetimine alarak onlarin var olan degerlerini sömürmek için beli bir sömürü politikasi olusturur , hakim Ulus burjuvazisi egemenligine aldigi halkin degerlerini talan ederken kendi düzenini de sürdürme amacindadir , bunu sürdürebilmek için ilkin halklar arasinda düsmanliklara yol açacak savaslar ortaya atar, örnegin egemen halki medeni ezilen halki ise barbar ve geri kalmis bir toplum olarak gösterir. Bunun gibi bir çok örnek gösterebiliriz. Burjuvazi bu tür politik oyunlarlan düsmanliklari iyiden iyiye artirip kendi egemenligini saglamlastirma yoluna gider. Egemenlik altina alinan halkin kendi ulusal degerlerine sahip çikip insanlik tarihindeki gelismelerin isiginda kendi sorunlarini çözebilme amacina yönelmesi kaçinilmaz olur
Iste o zaman Ulusal sorun çözümleyici sorun durumuna geçer, çeliski ezilen halklarlan egemen güçler arasindaki yani ulusal sorun birinci plana geçer diger çeliskileri geri planda birakir,zaten çagrimizin kosullarinda yürütülen ulusal sorun çözümü mücaddellesi esnasinda emek sermaye çeliskisinin çözümünde de hizmet eder, ancak her dönemde bas çeliski degisebilir, fakat temel çeliski degismez.Bu çeliski temel çeliskinin çözümünde bir anahtardir.

Bu sorun hem egemen hem ezilen uluslarin devrimcilerinin omuzuna sorumluluk yükler. Bu yük halklarin kurtulusunu saglamak için objektif kosunlarin saglikli degerlendirilmesi sonunda tespitler yaparak bunun isiginda kosullara göre mücaddele yöntemini gelistirip sürdürmeleridir,aksi halde egemen olan burjuvazi tarafindan istenen ortam yaratilmis olur ki buda her iki halkin giderek biribirine karsi sogumasina sebep olur.
Biz uluslarin kendi kaderini tayin etme haki ilkesini benimsiyoruz, uluslar isterse beraber isterse ayri yasama hakina sahiptir ve bu hak ancak o halklarin iradesine bagli bir seydir, su halde ne yapmak gerekir? Bugun Türkiye’de Kürt halki üzerindeki hertürlü egemenlik zorlan sürdürülmektedir. Egemen güçlere karsi muhalefette ki yerlerini alip mücaddelelerini sürdüren Kürt halkinin aydinlari okumuslari gençler ve diger halk kesimine karsi, egemen güçler en acimsiz yöntemlerle bunlari sindirmek için zindanlara atmakta zülüm ve iskenceye maruz birakilmaktadir.

Bu zülüm ve iskence cenderesinin ortadan kalkmasinin çözümü Kürt ve Türk halklarinin müsterek çabasiyla ortadan kalkabilir, Kürt halki üzerindeki baskilara karsi Türk aydinlari yazariylan basiniyla isçis ile emekçisiyle bir bütün halkiyla kendi egemen güçlerine karsi koyup Kürt Halkina destek vermesi gerekir. Halklarin kardesligi burdan geçer, aksi taktirde Kürt Halkinin mücaddellesi kendi çabalarina birakilirsada yanliz ba-
sina kendi mücaddellesini yürütür. Ancak Halklarin biribirinden uzaklasmasinin ve ayri mücaddelle ortamina itmenin sorumlusu Kürt halki degil, ezen ulusun aydinlari devrimcileri olur: Buda asirlardan beri kader birligi yapmis iki halkin biribirinden kopmasina sebep olur, bunu burada bagliyayim.

 

Vahsi Iskenceler

Sayin Mahkeme Heyeti! Savunmamin bu bulumunde yakalandigim günden basliyarak polis iskencehanelerinde ve kaldigim ceza evlerinde yapilan uygulamalardan, gördüklerim ve duyduklarimdan olusan bölümler yazacagim.

Istanbul’dan getirildikten sonra Sehitlik Karakolunun bir hücresine alindim. Burada bekletildikten sonra dönemin emmiyet müdürü Karakola geldiginde beni hücreden alip zati devletlinin huzuruna çikardilar içeri girer girmez kükreme ve bagirmalarla karsilastim. Emiyet müdürü ben kimim ulan deyip böbürleniyordu.
Konusmasina devam edip ben Diyarbakir’a tayin olurken beni karsilamadigin gibi yanima da gelmedin bu davranisini unutmadim simdi sana gösterecegim seklinde tehditler savurmaya basladi, zavali kendi aklinca beni korkutup öyle intikam alacagini zanediyordu öyle zavali bir pozisuyonundaydi ki devletin emmiyet müdürü oldugu protokol kaidelerinden habersizdi, tehditlerini bitirdikten sonra beni hücreye aldilar.

Hücreye atiktan bir müddet sonra diger üç arkadasimla beraber sorgulamaya götürüldük. Henüz yoldayken gözlerimizi bagladilar. Sorusturma yerinin kapisina geldigimizde ( gelen konusma seslerinden anladigima göre) büyük bir beklent coskusu vardi , kapida iner inmez bana yetisenler yumruk, tekmeden dipçik darb-
elerine kadar Allah Allah deyip Allahini seven vuruyordu, Gözlerim bagli oldugundan vuranlarin kimler oldugunu veya sayilari kaç kisi olduklarini ögrenemedim.

Bu arada benim yapabilecegim bir tek sey vardi oda barbar saldirilar karsinda dislerimi sikmamdi, Arabada gelirken bazi tahminler yapiyordum. Ama bu kadar insanlik disi kaba bir muameleyle karsilasaçagima ihtimal vermemistim. Her ne kadar benden nefret ettiklerini biliyorsam da Bu sehirin (Diyarbakir) belediye baskani oldugumdan halkin istek ve oylariyla is basina gelmis bir durumda oldugumdan halka azda olsa saygi
duyup onlarin iradelerini temsil eden birine bu kadar kötü davranmiyacaklarini düsünüyordüm.

Oysa ilerde anlatacagim olaylarda da görülecektir ki düsündüklerimin tersine esas nefret edilen ben degilim. Bu halkti, bunu su konusmalardan anladim. Sürekli olarak avazlari çiktigi kadar bagiriyorlar sen Kürtsun simdi Kürtler seni kurtarsin seklinde söylenip duruyorlardi.

Bizi evella küçük bir odaya alarak beton üzerinde oturtular. Ben yedigim dayaktan bitkin düstügüm sesimden anlasilmis olacak ki beraberimdeki arkadaslarim, gözbaglarinin bir kösesinden bana bakmak istediler, bu davranilarini gören nöbetçiler arkadaslarimi dipçiklemeye bassadilar. Epey hirpaladiktan sonra bozuk Türkçe-siyle kürtmüsün ? türkmüsün seklinde soru yönelti. Ben Kürt oldugumu söyleyince ses çikarmadan çekti gitti.

Gece olmustu o sirada baska bölümlerde bagrismalar iniltiler haykiris sesleri durmadan kulaklarimizi tirmaliyordu aniden bir patirti duyarak irkildik içeri girdigini anladik. Bu arada biri koluma girip beni çekmeye basladi. Oturdugum yerden biraz sürüklendikten sonra ayaga kalkmayi basarmistim. Iskence odasina alindim iceri girdigimde yere oturtuldum, elindeki demir çubukla biri rastgele vurmaya basladi.ikinci sahis yapmayin
etmeyin sözcüklerini sarf ediyor ve her firsata karin bosluguma yumruklar saliyordu. Bu dayaklarin etkisiyle oturacak halim dahi kalmamisti, görmedigim halde vucudumun her tarafinin sistigini, burnumdan kanlar aktigini his ediyordum.

Iskenceci caniler benim bu halime kahkahalar atiyor, niçin belediye baskani oldun? Kim sana dedi belediye baskani ol? Çoktan bu ani bekliyorduk seklinde bagiriyorlardi. Hem de dayak atmaya devam ediyorlardi.Artik bende konusacak hal kalmadigini görünce biraktilar. Ve salona diger tutuklularin arasina attilar.

Burada epey zaman geçtikten sonra kendime biraz geldim, Etrafimdan gelen seslerin neler oldugunu arkadaslarimin burada olup olmadigini anlamak için gözbagimi hafifçe siyirip baktigimda kimisi kollarindan kimisi Isa gibi çarmiha gerildiigini kimisi yerde kanlar içinde kivranirken kimisininde oturdugu yerde inledigini gördüm.

Gece bu inlemeler arasinda gözlerim bagli beton üzerinde geçti. Sabahleyin tekrar iskence odasina alindim. Burada bes kisi anladigim kadariyla benimle pazarliga gelmislerdi. Sandalyeye oturtuldum. Bunlardan biri bana yönelik olarak bak senin bir seyin olup olmadigi bizi ilgilendirmiyor ancak sana bir metin verecegiz
sen bunu imzaliyacaksin ne kendini yor nede bizi, sunuda biliyorsun ki dedigimizi yapmazsan sag çikmasin buradan söylemesi üzerine ben herhangi bir durumumun olmadigini ve kendim söylediklerimin disinda sizlerin hazirladiginiz bir belgeyi imzalamayacagimi söyleyince tekrar iskence cenderesine alindim.

Geldigim gün gördügüm iskenceden dolayi zaten bitkin düsmüstüm, üzerimde duracak halde olmadigimdan yerde durmadan beni tekmeliyorlardi, bir türlü tatmin olmuyorlardi, getirdikleri elektirik soku aletinin kablolarini ilkin el parmak uçlarina bagladilar. Birkaç kez araliklarla soku verdikten sonra ceryani kesip üzerimdeki elbiseleri çikardiktan sonra daha evel hazirlanmis olan çarmiha gerdiler. Sayisini hatirliyamiyordum, çünkü
askida bayilmistim.gözlerimi açtigimda beton üzerinde yatiyor buldum kendimi.

Agzimdan ve burnumdan tekrar kanlar akmaya baslamisti . kanimin fazla akmasindan olacak ki panik içinde alelacele pamuk getirir kanamayi durdurmaya çalistilar,kanama hafifleyinceye kadar odada bekletildim. Ve daha sonra iki kisi ellerimden çekip diger tutuklularin yanina sürüklüyerek götürüldüm.

Tutuklular arasina gittigimde etraftan gelen çiglik sesleri dahada artmisti ve birkaç yerden birden geliyordu bu çigliklari zorunlu olarak dinleyince bu seslerden birinin kadin çigligi oldugunu anladim. Kadina durmadan iskence yapilmakta oldugu gelen seslerden anlasiliyordu. Konusmalara kulak kabartigimda birini kadinin karsisina çikarip "bak söylemesen karini s……m." seklinde tehditler savuruyorlardi, Erkekten ses çik-
mayinca onu disari çikariyorlar ve erkek disari çikarilinca kadinin çiglik sesleri tüm salonu sariyordu, bu götürülüp getirilmeler bir kaç kez devam etti. Bir ara kadinin sesinin tamamen kesildigini ve çikartigi seslerin bir miriltiya dönüstügünü his ettim. O an kadini yerden sürükliyerek bize yakin bir yere getirdiler. Bu kez kadinin kocasini iskenceye alip ayni sorulari soruyor cevap istiyorlardi. Bu iskenceler devam etti etti etti…. Sonucu-
nu tam hatirlamiyorum, çünkü o an kendimden geçmistim.

Sonradan sorusturmamiz bittiginde iskence gören sahisin bu cezaevinde, (Diyarbakir) yine iskence ileÖldurulen Ali Saribal Kadinin da esi oldugünu ögrendim.

Devam edelim.

Ayildigimda polislerden birinin beni tekmeliyerek ´hey ulan Mehdi Zana bu ne hal?´ diye sordu. Ben de yattigim yerden; ´ne olmus ki?´ dedigimde bu kez ´ne olacak´ deyip kahkaha atti, ben de bu kez ona sunlari söyledim politikada bu tür seyler olur, politika sanki güres minderi gibidir, bazen insan alta düser bazende üste çikar, ama biz üste çikinca sizinki gibi geçici olmayacak ebediyen üste kalacagiz. Deyince çekip gitigini gittigini ayak seslerinden anladim.

Çiglik seslerine bu kez yeni bir sey eklenmisti Arabesk müzigi ile inleme çigliklari, arabesk müzigin olusturdugu kargasa sesleri ve bunun insanda yaratmis oldugu psikolojik etkinin nasil oldugunu ancak o pozisiyonda yasiyan insanlar bilebilir. Tüm bunlar saatlerce devam ettigi bir sirada nöbeti devr alan bir polis yanimiza geldi, konusmaya basladi. Polisin sandalyesinin hemen yaninda ellerim kelepçeli sirt üstü yatiyordum, polis Allah Kuran ayet vaazleri veriyor arada birde olanca gücüyle iki ayagini karnimin boslugu üstüne birakip tekmeliyordu. Bununla kendi dini vecibelerini yerine getiriyordu.. Gecemiz böyle geçti.

Ertesi gün yine iskence seanslarina gidip gelirken çok aci bir yalvarma ve haykiris sesi duydum. Iskence bittikten sonra bu sahsi yanimiza getirdiler, kendisini tanimak istedim, gizliden baktim ve ondört yaslarinda bir çocuk oldugunu gördüm. Bu çocuga iskence yaptiklarinda sorduklari su idi. <<Örgüt arkadaslarini söyle>> çocuk iliskim yoktur diye haykirinca,<<polisler seni s…..iz o zaman söylersin>> diyorlardi, o anda yanimda duran çocuk çiplakti, gelip bir daha iskenceye aldilar. Çocugun donuna el atinca <<çocuk ne olur bana karismayin ne diyorsaniz yaparim>> diye yalvarmaya basladi. Polisler ha söyle yola gel deyip çocugu biraktilar. O anda sesler artik anlasilmaz bir durumda devam ediyordu, neler konusup, ona neler imzalatiklarini bilmiyorum. Çocugu tekrar yanima getirdiklerinde bir ara yolunu bulup bana hitaben, dayi benim hiç birseyle ilgim yok gördügüm iskenceden okul ve mahalle arkadaslarimin isimlerini verdim. Acaba onlara ne yaparlar diye üzgün ve bitkin bir sekilde söylüyordü. Ben, getirirler biraz döverler sonunda birakirlar , diyerek onu tesseli etmeye çalisiyordum.

Baska taraftan gelen bir feryatla irkildim. Kulak kabartim konusmalari dinlemeye basladim, bir taksi söfürünü getirmislerdi söfürün kafasina sigarasizlik vurmustu ki bir sigara için yalvarip yakariyordu . Iskenceciler sigara vermedikleri gibi onun bu haline kahkaha atiyorlardi. Bu arada polislerden biri üst olmanin gururuyla <<tabutakini getirin>> deyip etrafi susturdu. Tabutaki sahisi getirdiler, hemen elektirik sokuna bagladilar. Soka baglanan sahsa cereyan verildiginde iniltiyi geçmiyen bir ses çikardiginda bu sahsin uzun bir sure tabuta birakildigini anladim.Açlik ve susuzluktan olacak ki dayanma gücü kalmamisti, sorgusu o halde devam etti.

Bir müddet sonra bizi yemege (!) kaldirdilar. Bir masanin etrafinda gözlerimiz bagli bizi siralayip elimize birer kasik takistirdilar. Yemeyin. Komutla yenecegini ,birakin deyince, kasiklari birakmamiz gerektigini, aksi halde neler olacagrini tahminini bize biraktigini seklinde bir nutuk dinledikten sonra yemekler tabaklara konuldu. Komut bekledik. Son sayi on seklindekomut verildi. Daha ikinci kasiktayken sayi on olmustu. Ellerinden kasigi birakmayanlara olanca güçleriyle vurmaya basladilar. Iyi bir meydan dayagi atildiktan sonra yemek bitti, deyip aç aç bizi tekrar salona aldilar. Her yemek saatinde olaylar tekrarlaniyordu. Yine bir yemek zamaninda tutuklulardan biri bu durumu hesaplayip bir parça ekmegi cebine koymustu. Bekleme salonunda yerde oturmus bir vaziyete gizliyken arkadasin cebindeki ekmegi fark ettiler, bütün ekip ve nöbetçiler basina ususup onu bayiltincaya kadar dövdüler. Aslinda hepimiz o kadar açtik ki ayni duruma düsebilirdik.

Sorusturma sirasi benimle yakalanan arkadaslarima ( Aydin, Refik, Nuri'ye) gelmisti. Bunlar siraylan iskenceye aliniyordu. Bu götürüp getirmeleri bir kaç defa devam etti.Gördükleri iskence ve eziyetlerin dozajini onlarin çigliklarindan anliyabiliyordum. Bir ara onlardan biri yanima oturma firsati buldu. Neler sorduklarini ögrenmek istedim, iskenceci polisler onlara sizi yakan Mehdi Zana’ dir. Onunla ilgili bazi seyleri kagitlara geçirdik. Bu kagitlari imzalayin sizi birakiriz dediklerini ve gördükleri iskencenin nedeni bu belgeleri imzalamamadiklarindan dolayi imis. Günlece onlara falaka, askiya alma, elektirik soku ve çesitli kaba uygulamalarda baski yaptilar. Bunlar bir gün iskence odasina alinip götürüldüklerinde çigliklar, feryatlar birden bire kesilince birseylerin
oldugunu sezdim. Bir müddet sonra Aydin HASAR ‘i yanima yigdilar. Aci içinde inliyor, kivraniyordu. Hafifçe yanastim. Nasilsin? Deyince iyiyim. Dedi, ama inlemesine devam ediyordu. Gece oldu nöbetçi bizi tuvalete götürdu. Aydin Hasar içeri girmeden pantolonunu soydu. Kirli bir bezle kanayan yarayi siliyordu. Kendisine baktigimda kasiklarindan kan akiyordu Gördügüm manzara karsisinda ne yapacagimi bilemiyordum. Ona yanasarak kendinize eziyet ettirmeyin. Benden yana ne imzalatmak istiyorlarsa imzalayin. Yeter ki bu eziyetten Kurtulun dedim. Yerimize döndük.

Ertesi gün sorgulamalar devam etti. Arkadaslarim imza atmamakta direnince bu kez polisler<< ya imzalarsiniz yada karilarinizi buraya getiririz>> diye tehdit ettiler. Bu tehdit üzerine Aydin Hasar <<agabey karimi getirmeyin ne istiyorsaniz yaparim>> deyip önüne sürülen metni imzaladi. Bulundugum salona getirilince bana <<agabey karimi getirmemeleri için seninle ilgili bir belgeyi imzaladim, kusura bakma>> deyince bende ona üzülmemesini, bu durumun normal oldugunu söyledim.
Polisler bir sey yapamamamin, beni suclayici bir sey yaratmanin üzüntüsüyle gitgide daha da saldirganlasiyorlardi.

Iki gün geçmisti, sabahleyin polisler arasinda büyük bir telas ve heyecan yasaniyordu. Her günden farkli olarak o gün mesai 9,30 da baslamisti. Beni hemen iskence odasina alip eski sorulari tekrar sormaya basladilar. Bu kez kaba dayaktan çok saç ve sakalimi yoluyorlardi. Tabi elektirik soku yemegin yanindaki salata gibi. Buradaki iskencenin mezesi durumundaydi. Elektirik verme isi bittiginde beni yüzükoyun yere yatirdilar. Iskencecilerden biri sirtima çikip biride durmadan kafama vuruyordu. Bir müddet böyle devam etti. Daha sonra üzerimdekileri çikarip tekrar çarmiha gerdiler.Çarmihta gerili vaziyete dururken karin bosluguma ve gögsüme durmadan yumruklar iniyordu. Tabi laf atma ve hareketler isin cabasi olarak devam ediyordu.

O günkü askida bulundugum sirada vermis olduklari elektirik soku bütün bedenimi sariyor, acilar içinde kivraniyordum. O güne kadar hiç bagirmadigim, halde o gün artik acilara dayanamayip bagiriyordum, ner
deyse yüregim agzima geliyordu. Bu acilara dayanamayip bayilmistim. Gözlerimi açtigimda çirilçiplak vaziyete
pis sular içinde boylu boyuna uzanmis bir durumda oldugumu anladim. Her tarafim sizliyordu.

Basucumda oldugunu his ettigim birisi hafifçe kafami tekmleyerek <<bu ne hal>> diye bagiriyordi. Cereyan verildigi sirada çirpinmadan dolayi gözbagim biraz asagiya kaymisti. Göz baginin kenarindan baktigimda o dönemin kurmay baskanin basucumda oldugunu gördüm. Konusmasina devam edip iste sonun böyle olur. Kendince tatmin oluyordu. Polisler etrafinda daire olusturup onun konusmalari çok önemli bir seymis gibi dinliyorlardi. Benim kurmay baskaniyla daha evel karsilasmam olmustu. Tanismamiza degineyim.

Belediye baskani oldugum dönemde Kurmay Baskani, hemserisi olan ve Diyarbakir’da mutahitlik yapan Laz Osman lakabiyla taninan Osman'in kaçak insaatina rushat vermem için bir kaç kez teklifte bulundu: Imar müdürlügünce ruhsat verilmesi sakincaliydi. Bu yüzden ben bu isin olmayacagini söyledimse de bir gün Laz Osman yanima gelerek Kurmay Baskani'nin selamlarini sunduktan sonra. << Size bir hediye sunmak istiyorum.>> Deyip, ikiyüzellibin tl (250 000) masama birakti. Ben düsüncelerimden dolayi bir an bütün kanim beynime siçramis bir vaziyete kendisine sunu söyledim. Böyle bir teklifte bulunmamasini gerektigini söyledim. Ve parasini eline tutusturdum. O sirada Belediye Imar teknisiyeni olan Mehmet Kaya’yi çagrirtim. Kendisine Laz Osman’a durumu izah etmesini söyledim. Görevli gerekli izahati yapti. Benimle Laz Osman arasinda geçen konusma ve teklife Mehmet kaya sahittir.
Yanima gönderdigi hemserisinin isi görülmediginden Kurmay baskani beni telefonla arayip "böyle olmamasi gerektigini" söyleyip telefonu hemen kapatti.

Bu bir tehditti bu tehditler yeni degildi. Ve daha öncede yapilmisti.

Belediye Baskanligim döneminde Kuvet Komutanlari Diyarbakir’a gelmislerdi. Burada kaldiklari üçüncü günün aksam yemeklerinde beraber olduk ilk gece orduevinin rofunda yemeye oturmadan ayakta sohbete dalmistik. Bu arada genel Kurmay baskani ve Kuvet komutanlari Batmana gidislerine degindiler. Bu gezilerinden biraz sitem ettikten sonra Batman TPAO isletme yöneticilerince sereflerine verildigi ögle yemegine Batman Belediye Baskani Serafetin Bagdu hastaligi neden ile katilmadigini kendisini evinden hasta yatagindan alarak yanlarina çagirdiklarini, Sahabetine hitaben <<aklinizi basiniza toplayin. Dünya’yi tas eder basiniza geçiririz>> dedgini söyler söylemez o esnada Kara Kuvvetleri Komutani << Kürt falan yoktur, hepimiz Türküz>> deyince, bende Biz Kürdüz siz Türksününüz niçin Bizden kaçiyorsunuz kolunuzdan tutmusuz siz kolunuzu çekiyorsunuz kol koparsa günah bizim degil, dedim. Aslinda Sahabetin bagdu ile ilgili söyledikleri “kizim sana söylüyorum, gelinim sen anla” sözündeki gibi bana sarf edildigini biliyordum. O esnada biraz bozulmustu. Diger Kuvet Komutanlarindan ses çikmiyordu.

Gecemiz o havayla geçti. Yine ertesi aksam Valinin vermis oldugu yemekte beraberdik. Ben Komutanlara Diyarbakir Belediyesinde misafir olmalari gerektigini söyledimsede Komutanlar red ediyorlardi. Bu israrim üçüncü geceki ikinci Hava taktik Kuvet Kumutanligi yemeginde de hiç olmasa Belediyeye tesrif edip
bir çay içmelerini söyledim. Diyarbakir sehrine gelmisken Belediye ye ugramamalarinin iyi bir intiba birakmiyacagini dedimsede bir türlü kabul etmediler.

Gittiklerinden bir kaç gün sonra Batman Belediye Baskaninin istifa ederek Batmani terk ettigini duydum . Yanilmiyorsam istifanin en büyük etkeni Kuvvet Kumutanlarinin anlatiklari olaydi. Iste bana o gün özel olarak hazirlanan ve hergünden fazla yapilan iskencelerin nedenini anlamistim. 'Dünyayi basiniza geçiririz' bu olmaliydi. Bugün için söylemisti, bunlari anlatmamdaki kasit Vatan Memleket elden gidiyor sloganlarinin Vatan ve Millet olmadigi , bu sloganlarin altinda yatan gerçek dayandiklari burjuva sinifinin çikarlarini savunurken kendi kisisel çikarlarini da bu kisve altinda gizleme yoluna gidilmektedir. Özcesi çogunun derdi budur. Yoksa 'vatan millet' siari bir uyutma sloganindan baska bir sey degildir.

Sorusturma adi altinda yapilan iskenceler devam ediyordu. Bir türlü bitmek bilmiyordu. Bir ay dolmak üzereydi. Beni tekrar bir odaya aldilar. Odada daktilo sesi geldiginde ifadenin yazilacagini anlamistim. Odada benden baska dört polis vardi. Önceden hazirlanan metni imzalamami söylediler. Ben hazirlanan metni okumadan imzalamiyacagimi söyledim. O anda kafamama inen darbeyle sandelyeden yere düstüm. Yerde tekme tokat vurmaya basladilar. Ve beni kaldirdilar biri elime tutusturdugu kalemle kendileri elimden tutup imza gibi birseyler çizdiler. Nitekim metin incelenirse imzanin nasil oldugu görülecektir.

Imza merasiminden sonra odadan çikarildim. O gece evraklarimiz doldurularak göz alti dedikleri yere gönderildim. Gittigimiz yerden sonra ögrendigim kadariyla eskiden 2 nolu cezaevi olarak kullanilan binaymis.

Yanliz basima içinde iki ranza bulunan bos bir odaya kapatildim. Ihtiyacimi karsilamak için günde yanliz 2 defa tuvalete çikariliyordum. Yemek zamanlarinda basimda bekliyorlardi. Yemek ve tuvalet zamani disinde kalan diger tüm saatlerde ellerim arkadan kelepçeli bir vaziyete birakiliyordum.Görevliler gece yattigimda ellerimi önden kelepçelemeleri hususunda yaptigim müracatte ters yüz edildim, ve yukardan bize böyle emir verildi denildi. Bu vaziyete bir hafta bekletildikten sonra çikarildigimiz savcilikta tutuklanip 1 nolu dedikleri cezaevine gönderildik.

Burada 6 hücrenin bulundugu kapkara bir yere koydular beni arkadaslarimdan ayirip tek basima bir hücreye kapatilar. Hücreyi biraz tanitmakta yarar var, 17 asirdaki zindan bölümlerinden biri gibi nemli ve içerde bulunan daima tikali olan tuvaletin kokusu ile karisik agir koku, beyni parçaliyor gibiydi. Bir buçuk (1,5) metre eninde iki buçuk (2,5) metre genisliginde suyu, isigi ve havalandirma deligi bulunmayan bir yerdi.Yemek zamani kapi mazgali açilir yemek içerç verildikten sonra mazgal kapatiliyordu. Tabi o mis kokulu yerde yemek yiyebilene askolsun. Üçgün böyle birakildim. Sik sik söylemem üzerine mazgal penceresi dördüncü gün açildi. ben istedigim için açildigini zan etmistim. Megerse o gün ziyaret oldugu için açilmisti.

Ziyaret yerine gittim. Burada karsilastigim sahne karsisinda yillardir siyasi hayat içerisinde biri oldugum halde tüylerim diken diken oldu. Bir tutuklunun annesi ziyarete gelmisti, Kürtçe konusma yasagi oldugundan tutuklu kürtçe konusamiyordu Gelen ziyaretçi oglunun konusmadigini görünce Kürtçe feryatlarla agit yakmaya basladi. Ziyaretçi konusma yasagi ve gardiyanin demokiles kilici gibi ogluna tutulan coptan habersiz oldugundan oglunun konusma yetisini kayip ettigini zanediyor, agliyor ve feryatlar agitina devam ediyordu. Bu sahneyi görünce insanlarin anlasma araci olan dillin yasaklanmanin ne kadar vahsice ve çagdisi bir politika oldugunu karsimda bulunan güçlerin iç yüzünü bir kez daha lanetliyerek düsündüm.

 


Kogus

On gün hücrede tutuldiktan kogusa alindik üç gün gibi kisa bir süre burada kaldiktan sonra hepimizi arabaya bindirip meshur 5 nolu ( sonradan iki nolu oldu) getirdiler.

Ilk tehdit seminerini dinledikten sonra 8 kogusa alindik. Aradan bir kaç gün geçtikten sonra koridorlarda patirti ve çiglik sesleri gelmeye basladi. Ikinci haftanin ziyaretine çiktigimizda koridorda gardiyanlar rastgele tekme tokat tutuklulara girmeye basladilar. Genel bir panik havasi ceza evinde his ediliyordu. Bize atilan bu dayaktan sonra bir takim seylerin bizden istendigini biliyorduk.Derken Karsimiza kol uzat.Neden egri duruyorsunuz? Kürtçe konusuyorsunuz v.b. bahaneler göstererek havalandirmalara saldirdilar. Tek gördükleri tutuklulari koridorlarda dögmeler ortaya çikti.

O dönemde Cezaevi için güvenlik amiri sifatini tasiyan Mevlut Akkoyun isminde havaci bir basçavus idi. Elinde kalind zincirlerlen dolasiyor sayimlara herbirinin elinde dövme aletleri bulunan bir gurup gardiyan ile giriyordu. Bu davranislarinin kurala uymadigini söyleyen tutuklulara <<burada orman kanunu geçerlidir, güçlü olan kazanir>> gibi esas amac ve gayesi ortaya çikan zaaflar sarf ediyordu.

Gün geçtikçe baskilar dozaji artiriyordu. Artik geceleri kogus basmalari baslamis basilan koguslardan tutuklular aliniyordu. Götürüldüklerü koridor kösesinde bayiltilana kadar dövüyorlardi.

Derken birgün kogusumuza gelip esyalarimi dahi toplamama firsat birakmadan alel acele disariya çikardilar, koridora geldigimde nereye götürüldügümü sorunca 35 -Kogusa götürecegiz. Bende kogus degisikli oluyor zanettim derken bir kapidan içeri girdigimde 35 kogus dedikleri yere gelmistik. Burasi sol blok hücreleriydi.

Bu ara 4. kattan çikarilip beton ranzadan (tahta demir yerine sade beton) baska bir sey bulunmayan iki, iki buçuk (2-2,5) ebatinda bir hücreye (4. hücre) konuldum. Subat ayi idi, Hücrede üzerinde oturulacak bir sey bulunmadigindan o soguk havada usumeye baslamistim. Dolasmaktan baska yapilacak bir seyim bulunmadigindan, iki adim ileri iki adim geri gidip gelmeye basladim.

Ilk gece dikkatimi çeken su oldu. Diger hücrelerde bulunanlar siraylan çesitli bahaneler uydurarak koridora çikariyorlar burada dövüyorlardi. Bunlar devam ederken on günüm dolmust., Koguslardan getirilen yedi kisi hücreme konuldu. Hücreler birer kisiye göre yapildigi halde sekiz kisi kaliyorduk, Uyku zamani ise yer olmadigindan üzerimdeki elbiselerin bir kismini tuvaletin üzerine örterek bir kaç arkadasi da oraya yatiriyorduk.

Birgün beni hücreden çikardilar. Koridorda beni bir kenara çekerek, baslarinda iki astegmen olan oniki kisilik bir kafile üzerime çullanip sallapati ellerindeki malzemelerlen (zencir, sopa, kalas, hortum v. b.) dövmeye basladilar. Doymuyor olacaklarki ayagimi falaka tahtasina geçirip bir müddet öyle dövdüler. Basimda oturan astegmenlerden biri <<nasil oluyor Mehdi Zana Kürtlerin belediye Baskani olmak kolay mi?>> seklinde bagiriyordu. bu konusma yeni degildi. Sorguya alindigim ilk günden bu lafi söylemeye baslamislardi. Ve bunu iskencelerine gerekçe yapiyorlardi. Bitkin bir vaziyete iki üç gardiyan sürüklemesiyle hücreme götürüldüm.

Hücre arkadaslarim benim durumumu görünce etrafimi çevirip alelacele yüzümdeki kanlari temizlemeye basladilaer ve ilgilendiler.
Yanimdakilerin benimle ilgilendiklerini gören gardiyanlar hücremin önüne gelerek onlara agiz dolusu hakaretler edip <<bununla ilgilenmeyeceksiniz. Yoksa sizide ayni duruma koyariz >>gibisinden tehdit ettiler.

Olaylar hizli olmaya baslamisti. Ama iskenceden baska birsey degildi. Tutuklulari kisisizlestirmek için yapiliyordu tüm iskenceler. Bu iskence karsisinda tutuklular panik içindeydiler. Geceleri gelen çiglik sesle-
ri bir dakika olsun bizi yatirmuyordu. Öyle bir duruma gelmistik ki dayak yiyecek halde degildik. Hücreden çikarmak için gündüzleri avukatin var idare çagririyor gibi gerekçelerle hücreden çikariliyor ve dövülüyorduk.

Hepimizde su inanç hakimdi; hepimizi burada imha edecekler.

 

Ölüm Orucu

1981 Mart ayinin basinda bir gece sonradan ismi Diyarbakir zindanlarindaki iskencecilerin basi olarak tarihe geçecek olanlardan ESAT OKTAY YILDIRAN yaninda bir kaç muhafizi ve elinde Kurt köpegi ile
içeri girip kirk (40) hücreye birden seslenerek. <<Beni dinleyin ben buraya yeni atanan komutaninizim.Dört yil kadar burada kalacagrimç Bütün söylenen kuralara uyacaksiniz. Benden sonra komutaniniz gördügünüz gardiyanlardir. Onlarin her dedigini yapmak zorundasiniz Ben yukaridan tam yetki ile geldim. Hiç bir merci benim isime karisamaz. Mahkemeler dahi benim dememle hareket edecektir. Istedigim adami saliverir istedigime ceza verdiririm. Hepiniz Türksunuz. Ben Kürdüm diyenler akibetlerini düsünsünler size üç gün müddet.>> deyip gitti.

Bizden istenen ve adina kural denen seyler neydi? Hersey den önce Türk olacaktik, elimizi uzatip coplanacaktik, sirt üstü falaka vaziyetinde uzanacak ve gardiyanlar bizi dövecekti. Bize ana baci küfüredilince biz emiredersin diyecektik. Gardiyan yere tükürünce biz yalayacaktik. Arkadaslarinizi tokatlayin komutu gelince yerine getirecektik. Çene üzeri sürünün denildiginde sürünecektik. Dik tutulan copun üstüne oturun denilecek oturacaktik. Günlerce yemek verilmese istemiyecektik.

Mahkemede iddia makaminin istegi dogrultusunda konusulacakti. Biribirinize binin denildiginde binilecekti. Doktor (!) elbiseli sahis gezdirilince biz iyiyiz diyecektik. Iskanceler sirasinda herhangi bir vaka oldugunda yere düstüm denilecekti. Laik denilen devlete zorla dua okunacakti. Istersen baska dinden ol, gene okuyacaktin. Ve daha niceleri sayabilecegimiz adina kural (!) denen ve birakin çagdas toplumlari, en barbar dönemlerde dahi insanlardan istenmeyen bu yüzkarasi uygulamalar yeni gelen idarenin gerçek niyetini bize gösteriyordu.

Iskenceci yüzbasi gittikten sonra tutuklular karsi karsiya bulunduklari ciddi durumu degerlendirip 14 arkadas kendilerini feda edip iskencelere karsi aktif eyleme geçme karari aldilar. Bu arkadaslardan biri karari bize su sözlerle açikladi. <<Biz ölüm orucuna baslama karari aldik. Isbasina gelen yöneticilerin hepimizi iskence
ile imha karari aldiklari açiktir. Bu genel ve kitleye yönelik olan iskencecileri durdurmak, yüzlerce arkadas ölecegine bizler böyle bir eylemle ölüme gitmemizin yaratacagi etkiyle cezaevi genelinde uygulanan iskenceler durdurulabilinir inancini tasimaktayiz. Bu andan itibaren (4 Mart 1981) eyleme baslamis bulunmaktayiz. Bu iskence durdurulmadan eylemimiz sürecek ve belki de ölecegiz…..Bize güvenin ve desteginizi, kisiliginizi, onurunuzu koruyarak bize güç verin.>> Bu konusmayi gardiyanlar idareye haber etmislerdi.

Bize verilen üç günlük süre kaldirilmis ve gardiyanlar denilen iskenceciler büyük bir kinle saldiriya geçtiler. Geceleyin alt kata bulunan idam cezasi almis iki arkadasin hücresinin önünde kalaslarla toplanip bu arkadaslara hitaben kahkahalar arasinda <<sizi idam edecegiz ve hepinizi biz çekecegiz>> gibi laflar kullanarak ellerindeki sopalarla onlari dövmeye kalktilar. Tabi diger hücrelerede saldiriyi ihmal etmediler. Ertesi sabah ölüm orucuna girenlerin hepsini birinci kata ikiserli olarak hücrelere yerlestirdiler bizi birinci kattan üçüncü kata çikardilar. Bu düzenlemeden sonra dayak atmaya agirlik verdiler.

Eylemin devam ettigi günlerde doktor (!) gelip ölüm orucuna girenleri kontrol ediyor onlarin durumunu idareye rapor ettikten sonra, idare ona göre iskence ediyor, ve onlari eylemlerinden vazgeçirmeye çalisiyordu.

Diger katlarda da dayak ve diger iskence yöntemlerinin yaninda bir kisiye göre hazirlanmis hücrelare 20- 30 kisi doldurarak bu yolda da tutuklulara eziyet çektiriyorlardi. Ekmek yiyecek verilmiyordu. Açlik, yokluk, pislik, öyle bir seviyeye gelmisti ki tutuklular dayak yediklerinde dahi bagiramiyorlardi. Bit salgini hat safhada idi.Firsat buldukça kendilerini bitlerden arindirmaya çalisan tutuklular her defasinda 100,, 150 tane rahatlikla öldürüyorlardi. Gardiyanlar zaman zaman bitleri kibrit kutularina doldurup götürüyorlardi.ne yaptiklarini bilmiyorduk. Özellikle kisin soguk sifirin altina düstügünde kaloriferler hiç yanmiyordu. Bu durum aylarca sürerdi. Ekseriyetle kaloriferler Nisan mayis aylarinda yanardi.

Bir gece cezaevinin o dönemdeki müdürü olan Alaattin Bayar (Binbasi) yine pesine taktigi gardiyanlarla gelip kat kat gezdi. Dördüncü kata ki hücrelerde tutuklular üstüste yigdirildiklarindan teprenme olanaklari dahi yoktu. Binbasi adam dövdürmek için kapilari açtirinca gardiyanlar 2 tutukluyu disari çikardilar. Binbasinin içkili oldugu halinden belliydi. Yere düsen tutuklulara hitaben söyleyin ulan Türkmusunuz, Kürtmusunuz diye bagiriyordu.Tutuklular ses çikarmayinca giderek hirçinlasiyordu. Ve adeta çilginlar gibi hareket ediyordu. Tekmelerle çocuklarin kafasina vuruyordu, vuruyordu. Her vurusta oh cekip tatmin olmaya çalisiyordu. Birkaç dakkika sesler kesildi. Katimiza geldigini gördüm. Hücremin önünde durarak biz böyle yapariz deyip küfürler savurmaya basladi. O anda bir gardiyan gelip <<Komutanim yukarda vurdugunuz tutuklunun kani durmuyor deyince binbasi telas içinde orayi terk etti.

Dayak günlük yasantimizin bir parçasi olmustu. Günde enaz iki defa mutlaka tüm tutuklular dayaktan geçiriliyorduk. Bu dayak ve iskenceler sabah aksam bizzat iskenceci yüzbasi Esat denetliyordu. Tatmin olmadigi günlerde geceleri (gece yarisindan sonra ) da gelip gardiyanlara iskence yapmalari hususunda talimat veriyordu. Gardiyanlar da yerine getiriyordu.

Binbasinin gece gelisinin ertesi gün sabahleyin yüzbasi Esat gelerek beni hücreden çikardi, ikinci katin ön salonuna getirildiigimde iskenceci Esat ve alti gardiyan ellerindeki cop ve sopalarlan üzerime saldirdilar. Yüzbasinin talimati üzerine ayaklarimi falaka agacina baglayarak dövmeye basladilar. Ben dayak yerken iskenceci Esat dört köse oluyordu. Bu dayak esnasinda üst çene yan dislerimden biri kirildi. Yüzüm gözüm kan içinde idi. Yari baygin bir hale düstükten sonra Yüzbasi beni hücreme götürmelerini söyledi. Ayaga kalkip yürüyecek halde degildim. Gardiyanlar ayaklarimdan çekip yerden sürükliyerek hücreme götürdüler. Hücreme getirildigimde ellerim tutamiyacak halde oldugundan elbiselerimi hücre arkadaslarim biryandan çikarmaya çalisiyor bir yandanda içinde bulundugum halime gizliden gizliye agliyorlardi.

Bir saat sonra tekrar iskenceci yüzbasi Esat gelip Hepimize seslenerek 'Ben bu isin kursunu gördüm, kitabini okudum. Siz bu isi ongün bir ay bilemedin iki ay götürürsünüz. Ben hepinizi Türk yapana kadar bu isin pesini birakmiyacagim. Sakin olaki disarda ki bazi mihraklardan medet umayiniz. Biz Türküz. Türkün Türkten baska dostu olamaz. Türkten baska bütün Dünyanin anasini s..riz' gibi anormal insanlarin dahi yapamiyacagi bir konusma ve tehdit savurarak çekip gitti. Hemen pesinden Gardiyanlar içeri girerek bizleri zorla hücrelerden koridora çikardilar. Ne kadar esyamiz varsa hücrelerden disari attilar. Kirilacaklari kirdilar kitaplarimizi defterlerimizi yirtilar. Sigara, kibrit, çakmak, kalem, ve tezbihlerimizi kendilerine aldilar. Oguzbeylerinin talanci karekterlari bir kez daha kendini gösteriyordu. Zaten o günden sonra sigara yasagi konmustu.

Günlük uygulanan hücre hücre disariya çikarilip dögülenlerin disinda, gözlerine kestirdiklerini tek tek çikarip zencirlerle ayaklarini baglayip bas asagi projüktör demirine asiyorlardi. Ve coplarla kalaslarlan dayak atiyorlardi. Nitekim bu yöntem sonucunda Cemal Kiliç’ a atilan dayak sonucun da gece durumu fenalasti. Zaten
bir deri bir kemik kalmisti. Haber verildiyse de, hastahaneye kaldirilmadi. Sabah götürüldiysede Kurtulamiyarak sehit oldu (bu olay 1982 yilinda olan bir olaydi).

1981 nisan ayiydi. Bir gece saat 01 de gardiyanlar bütün katlara dolmustu. Baslarinda subaylar vardi. Basla, emriyle gardiyanlar demir, çubuk, cop, kalas v.b aletlerle dayak atmaya basladilar Bizim 4. cu kata sira gelmisti. Burada ki arkadaslar birden ve toplu olarak seslerini disariya ulastirmak için HAWAR diye bagiriyorlardi. Bütün katlar o anda tek bir sesle zindanin derinliklerinden halka seslenerek hawar diyorduk. Çünkü biliyorduk ki bu yoldan baska sesimizi disariya ulastiracak baska bir yol yoktu.

Toplu bagirmamiz karsisinda korkakliklarini göstererek toplu olarak panik içinde kaçtilar. Ogüne kadar suskun olan tutuklularin bagirmasi onlari öyle ürkütmüstük korkak insanin davranisini panik içinde kaçarak gösterip gittiler.

Ertesi gün susuzluk had safhaya varmisti. Gardiyanlar su istiyorsunuz deyip daha evel karistirdiklari deterejanli suyu tutuklularin üzerine döküyorlardi. Küfürler ediyor, kahkahalarla <<alin için, daha ne istiyorsunuz nankörler>> deyip bagiriyorlardi.

Ekmek bir kaç günde bir üzerimize atiliyordu. Yemekler getiriliyor, gözlerimizin önünde tuvalet deliginde asagi dökülüyor, bize verilmiyordu.

Bir gece koridor basinda önce ayaklarin sesi geldi. Sonra dört kisinin çirilçiplak yan hücreye konuldugunu gördüm. Kim olduklarini ögrenmek için duvara vurup sordum. Ama okadar dayak yemislerdi ki konusacak halde degilerdi. Ertesi gün bunlarin devrin üç milletvekili ( Bunlardan biri Devlet Bakani olan 65- 70 yaslarinda bir sahisti ) ve digeri avukatti. Bunlar gördükleri iskence gördükleri iskence-sonradan getirilen elbiselerinden anlasiliyordu. Çünkü elbiseler kan içindeydi. Bunlarda diger tutuklular gibi günlük dayaktan nasiplerini aliyorlardi. Öyle bir hale gelmislerdi ki kendi dayagimizi unutmustuk. Onlarin yasli olmalaridan dolayi dayak yediklerinde çikardiklari sesler yüregimize hançer gibi saplaniyordu.

Geceleri yatma diye bir sey yoktu. Nöbetçi gardiyan eline aldigi bir sopa ile önüne koymus oldugu tenekeye vuruyordu. Ayrica <<Co>> adindaki kurt köpegi zencirle pencereye baglanirdi. Karsisina ulasamiyacagi bir köseye bir et parçasi atilirdi. Köpekte ulasamadigi için sabaha kadar havlardi böylelikle bizide yatirmazdi uykusuz birakirdi. Özellikle uykusuz birakmak için bu yönteme bas vuruyorlardi.

Ölüm orucunun giderek uzamasi idarenin panige kapilmasina sebep oluyordu. Buda idarecileri yeni yöntemler bulmaya zorluyordu. Doktor elbisesi giymis hipokrat yeminini unutmus sahis sik sik gidip gelmeye baslamisti. Ölüm orucundakilerine atilan dayaklar sirasinda artik onlardan ses çikmaz olmustu.

Ölüm orucundakilerden Ali Erek bir gece alinip götürüldü. Götürülen yerde kendisine zorlan yedirlen kuru ekmek burusmus yemek borusunu kesmesi sonucu bogazi parcalanmis. O haliyle tekrar getirip tekbasina bir hücreye attilar. Garip bir inlemeden baska ses çikarmiyordu. Bu inleme iki gün araliksiz sürdü. Ve ikinci
gece (gece yarisi) sesi kesilince gelip götürdüler. Ali Erek beton ranza üzerinde can vermisti (sonradan kesin ögrendik.)

Ertesi gün dördüncü katta ki hücrelerdeki arkadaslari önce koridora çikardilar sonra bu insanlari bir hücreye doldurdular, bir hücreye altmisbir (61) iken diger hücrelere ellinin üzerinde insan doldurulmustu.

Iki (2) metre genislik bir buçuk (1,5) metre uzunlugundaki bir hücreye altmis insanin yerlesmesi nasil olur? Düsünülmeli geceleyin balik istifi gibi üst üste yigilan bu insanlar inleme sesleri sabaha kadar sürüyordü. Yemek, uyku, su zaten yoktu. Var olan bir sey vardi yönetim bizi yok etmek istiyordu. Bizlerde inadina yasiyorduk. Bitlerle, farelerle kucak kucaga, aç, susuz, sigarasiz da olsa yasanilmali diyorlardi tutuklular.

Birinci kata ölüm orucunda olanlar vardi. Onlarin durumu içaçici degildi. Onlardan biri ölmüstü. Ama yönetim dahada can istiyordu. Ve baskilarini yogunlastiriyordu. Bu kez tek tek götürülüp çesitli psikolojik iskencelere maruz birakiliyorlardi. Ve eylemlerini birakmalari isteniyordu onlardan. Bu yöntem bir müddet denendi. Ama kar etmedigini gören yöneticiler eylemin (ölüm orucunun) 43 gününde yüzbasiyi gönderdiler. Yüzbasi bize <<sizden bir sey istemiyorumç dedi ziyarete çikarken siraya girin disiplin kurallarina uyun eylemi birakirsiniz dediklerimin disindan sizden bir sey istemiyorum.>> dedi Eylemdeki arkadaslar kitle önünde verilen bu sözü kabul edip eylemi biraktilar.

Ne var ki ilk gün verdikleri sözün üzerine ilk gereken tibi müdahele yapilmadigini görünce yalan atiklarini anladik. Dördüncü gün gelip hücremizin kapisina dayandilar. Eskiden istediklerini gündeme getirip dayak atmaya basladilar.



Sahte Mahkemeler

Yine eylemin sona erdigi gün PKK ana davasinin mahkemesi açilmisti. Iskenceler son hadindeydi. Aç, susuz sürekli dayaklarin yipratigi insanlar gece 02 de mahkemeye götürülmek üzere koridorlara çikardilar.
Tarih 21 nisandi. Tutuklularin üzerinde yirtik elbiseler, kimisi ayakabisiz, bitler açikta üzerlerinde tür atiyordu. Öyle bir haldeydilerki bazi askerler dahi bu durumlarindan etkilendikleri davranislarindan belli oluyordu.

Mahkemeye çikanlar cezaevindeki iskencelerin durdurulmasi, can güvenliginin saglanmasi mahkeme heyetinden istemislerdiç Mahkeme heyeti <<bizi ilgilendirmez>> deyip kestirdi atti. Ikinci günde ceza evindeki iskeceleri içeren ve durdurulmasi isteyen dilekçe bir tutuklunun sortunun içinde gizlenerek götürüp mahkeme heyetine verildi. Dönüste mahkemecilerden bir grup geri getirilmedi. Bize öyle bir giristilerki sanki mogol muharebesindeydiler. Hepimizi bayiltincaya kadar dövdüler.

Mahkemeden getirilmiyenler karsi hücrelere götürüldüklerini duyduk. Karsi hücrelerin birinci kati pislikle (tuvalet pisligi) doldurmuslardi. Arkadaslarin var olan elbiseleride üstlerinden alinarak çiplak bir vaziyete bu pisligin içine atmislardi. Kendilerine ya kural(!)lara uyarsiniz yada ölünceye kadar burdasiniz>> gibi tehditler savurulmus. Daha sonra içlerinde bulunan evli bir arkadasi çiplak bir vaziyete koridora çikarmis. << ya kuralara uyarsin yada karini da senin haline koyup buraya getiririz>> demisler. Arkadasta kadinlar kogusunda bulunan esinin, içinde bulunan durumunu görmemesi için uymayi kabul etmis. Digerleride birkaç gün sonra eylemi birakip tekrar bizim bulundugumuz hücrelere geri getirdiler.

Karsi hücrelerin ise yaradigini gören iskenceciler Mahkemeye çikanlari oraya götürüyorlardi. Dönüste “Yemen “ olmustu. Giden gelmiyordu. Gelende eylemi birakarak geliyordu.

Tutuklularin mahkemelerde (!) kolordu ve mahkeme heyetlerine iskencelerin durdurulmasi yönünde
yapilan çagrilarda olumlu bir netice alinmiyor, söylenene kulak dahi asilmiyordu. Kolordu ve Mahkemeler ceza
evinin durumunu gayet iyi biliyorlardi. Hata birlikte hareket ediyorlardi. Mahkeme dönüslerinde tutuklularin
yedigi dayaklari hiçbir kalemin dökemiyecegi inancindayim. Nihayet 24 Mayis tarihinde tutuklular kurala uyacaklarini söylemek zorunda kaldilar.

Durumumuzun mahkemelerde sik sik dile getirilmesi sonucu birgün idarecilerden biri gelip <<mahkemeleride aciz ediyorsunuz istikakin budur,>> Biz madem istikak budur diyorsunuz. O halde bize paramizla ekmek aldirin dedik. Kabul edip çarsidan ekmek getireceklerini söylediler. Alacagimiz ekmegin sayisini bildirdik. Iki gün istedigimiz miktarda ekmek geldiysede, daha sonraki günlere istegimizin disinda her hücreye sekiz on ekmek fazla getirmeye basladilar. Biz paramizin olmadigini, fazla gelen ekmekleri alamiyacagimizi söylediksede ,bize su cevabi verdiler. << aciz dediniz size ekmek aldirdik simdide fazladir istemiyoruz diyorsunuz siyaset yapiyorsunuz getirdiigimiz ekmekleri almak zorundasiniz,>> denildi. Bize zorla satilan ekmekler her tarafi doldurmustu. Biz istememekle siyaset yapiyormusuz. Bu hangi mantiga sigardi, anliyamiyorduk.

Derken ilkin paramizla aldigimiz çarsi ekmegi kesildi, sonra karavanadan gelen ekmek. Dört kisiye bir
Ekmek, oda bazi günler verildi, bazi günler hiç verilmedi. Verildiginde de yüzümüze firlatilarak veriliyordu.
Yemek ise bes kisiye bir tabak sicak sudan ibareti. Sular bilincli kesiliyordu unutmadigim bir gerçegi anlatmak
istiyorum. Iki gün iki gece hiç su verilmemisti bana. Susuzluktan agzim dilim kurumus, dudaklarim çatlamis bitkin bir vaziyete beton üzerinde yigilmis tek basima yatiyordum. Hücremde gece saat dokuz siralarinda yanimdaki duvardan vurdular. Kendimi parmakliklara zor ulastirdim yan hücredeki arkadaslar bana bir kasik su uzatmislardi. Aldim içtim. Içtim. Diyorum. Ama su bogazima ulasmamisti. Susuzlugum dahada arti sabaha kadar uyuyama-
dim. Baska su olup olmadigini sorunca yagmur borusundan sizan borunun kenarindaki bir çukurdan su aldiklar-
ini benim payima bir kasik düstügünü söylediler.

Mayis ayinda mahkememiz vardi. Mahkemeye sunulmak üzere 24 sayfalik bir dilekçe (Savunma) yazmistim. Gelipdilekçemi yirtilar. Mahkemeye çikmadan önce bu yöntemi (susuz birakma) sistemli olarak devam etirildi.

Egitim adi altinda sistemli iskence yapiliyor, saatlerce tek ayak üstünde bekletiliyorduk. Aylarca günde on ondört saat kipirdamadan zorlan ezberletilen marslari söyleterek bekletiliyorduk. Zaman zaman gelip
tutuklularin eline beser sigara almalarini istiyor, ve bes sigarayi birden yaktirip içtiriyorlardi.Zaman zaman sigaralari yaktirmadan tutuklulara yedirmeye çalisiyorlardi. Bazen daha rahat iskence yapmak için revire götürülecegiz diye disari çikarip koridorda revir kapisina kadar dövüyorlardi. Revire vardigimizda Doktor gelip alayli <<tansiyon yükselmis>> deyip dalga geçiyordu. Bu dönemde revire giden herkes hastaligi ne olursa olsun uyusturucu tabletlerin disinda birsey vermiyorlardi.

Dört aydan sonra havalandirmaya çikarildik. Havalandirmada çeneüstü sürünmemiz için durmadan dö-
Vüyorlardi. Ben yapamiyordum. Yedigim dayaktan her tarafim morarmisti. Agzim kaniyordu. Dönüste tekrar arkadaslar beni omuzluyarak tasidilar. Birara geçirdigim disk kaymasi tekrar nüks etmisti. O günden sonra kalkamiyordum. Dayaklari sirt üstü yatigim yerden ayaklarimi demir parmakliklardan disari çikartilarak yiyiyordum.

Gelen paramiza elkonuyordu. Bununla yazi makineleri ve boya aliniyordu. Bu boya ile duvarlara ve hücre içlerine irkci-söven sloganlar yazdiriliyordu. Osmanlilarin yaptigi çirkinlikler ve barbarliklar böbürlene böbürlene duvarlara yazdiriliyordu. Tabulastiriliyordu. Kantinden getirilen esyalar bize zorlan satiliyordu. Karavanadan çikan kuru yiyeceklerden ve (helva, peynir,zeytin, reçel v.b) bize parayla satiliyordu.

Avukatlar gelmeye baslamisti. Çikarildigimiz zaman önce bir meydan dayagi çekiliyor ve <<avukata gelmemesini söyleyin>> diyorlardi. Biz avukatin karsisina çikarildigimizda yirmi saniye kadar gösterilip geri çektiriliyorduk. Dönüste görüsme yerinden hücrelere kadar gelinceye deng yerden süründürülerek getiriliyorduk. Hücreye konulmadan yine dayagimizi yiyip hücreye konuluyorduk.

Yil 1982 iskence vahseti doruktaydi. Tutuklular tüm kuralara uydugu halde baski yöntemlerine her
gün yenileri ekleniyor. Bunlardan birini örnek vereyim. Bir kogustan getirilen iki zayif sahsiyetli unsuru dördüncü katta tek basina bulunan arkadaslarin gözü önünde cinsel temasta bulunmaya zorluyorlardi. Bu dönemlerde mahkemelerde süçü kabul ettirmek, diger bir deyisle itiraf ettirmek için hertürlü maddi ve manevi iskence yapiliyordu.

Biraz mahkemelere gidis gelisleri uygulamalara deginmek istiyorum.

Sabah erkenden aç karinla bulundugumuz yerden alinip salona götürülüyordük. Arama adi altinda türlü eziyetlere maruz kalirdik. Örnegin elbiselerimizin çikartilmasi, yani anadan dogma soyunma, küfür dayak v.b. eksiksiz yerine getirilirdi. Ara salona alinir alinmaz arkadan elerimiz kelepçelenir, yüzümüz duvara basimiz yere
egik hiç kipirdamadan saatlerce durdurulurduk. Kelepçelerimiz o kadar sikilirdi ki ellimizden kan gelmediginden
mosmor olurdu. Bütün mahkemeciler salona doldurulunca coplar kalaslar basimiz üzerinde oynarken çesitli marslar okutulurdu. Mahkeme saati gelinceye kadar böyle devam ederdi. Sira sayima gelince (mahkemeye gideceklerin sayimi) copla kafamiza vurarak saydiriyor dis avluya çikariyorlardi. Burada bekleyip ve en fazla yirmi kisi alabiiecek tümden kapali, adina cenaze arabasi dedigimiz arabalara ortalama olarak 60- 70 kisi üst üste doldurulurduk, bizimle beraber arabaya bir gurup gardiyanda binerdi arabanin içi hava alsin diye bir basin geçemyecegi ölçüde olan delik, arabanin içine giren gardiyanlar tarafindan disariyi seyir etmek için kullaniliyordu. Küfür dayak hakaretler mahkemeye varincanaya kadar sürerdi. Buna ek olarak bazilarimiz gardiyanlarin sandelyeleri olarak kullaniliyorduk. Yani mahkemeye varincanaya kadar arabada hep sirtimiza dayak zoruyla oturuyorlardi. Mahkemede konusmamamiz için tümümüz tek tek coplanarak tehdit ediliyorduk. Özellikle mahkemede aleyhimize söylenen beyanlari karsi konusmamiz engeleniyordu.

Genel dayak ve hakaretten baska içimizde bir iki kisi kurban olarak seçilir ve çogunluktan ayri bir dayak faslina tutulurlardi. Bunklara diger tutuklulara küfür ve hakaret etmeleri için baski yapiliyordu. Tabi arabadan inerken kurban seçilenler baygin halde arabadan indirilirdi. Arabadan indirilen atmisi (60) askin tutuklu durusma salonuna yapisik küçük bir odaya sikistiriliyorduk. Daha dogrusu istif ediliyordu. Tabi buradaki dayak fasli isin cabasi idi.

Nezaret denilen bu küçük odada yere çöktürülür baslarimiz yere egik bekletilirdik. Gardiyanlar tutuklulardan bir kaçinin sirtina uzanir, ayak topuguyla kurbanin kafasina topukla tempoli vururdu. Tabi tutuklunun kafasindan kan gelinceneye kadar. Kan akinca bu kez ikinci kurban kani yalamasi için zorlanirdi.

Uygulanan iskenceler arasinda bir uygulama vardi ki bugün bile anlatirken yere bakmak zorunda his ediyorum kendimi. Söyle ki durusma salonuna gelen ziyaretçilerimizden özellikle bayanlar seçilir ve hangi tutuklunun akrabasi oldugu tespit edilirdi. Bundan sonra o tutukluya yüklenilir agiza alinmiyacak küfürler edilirdi, falanca <<gelen su ismindeki kadin senin annen mi? Bacin mi? Onun surasi…..>> denilecekti. Çirkefli küfürler savrulurdu. Kisacasi yapilan bu insanlikla bagdasmayan davranislar yedigimiz dayagi soluyarak çildirabilmemiz için elden gelen her türlü sadistligi asan ve günümüzde ismi bile henüz bulunmayan bu davranislar, Demokirasi, kardeslik ve insanlik adina yapiliyordu. Baris ve kardesligin teesüsü için uygun bir davranis biçimi bulunmustu. Ilerde bu davranisin semeresinide alacagimiza inaniyorum. Isin en ilgini ve aci yani bize uygulanan bu baski ve iskenceler, durusmalari yürüten savci, yargic ve diger görevlilerin gözleri önünde cereyan etmesiydi.

Durusma salonuna kelepçe ile girer tek tek otutulurduk burada elimiz çözülmeden karsi duvarda panoya gözler dikilir ve hiç kimildamadan saatlerce bekletilirdik. Bu bekleyis esnasinda yine basimizdaki gardiyanlar keyfi coplamalar ve tehditler sürer. Mahkeme heyetinin gelmesinden bes dakika önce kelepçeler cözülürdü.

Durusma yoklamayla baslardi, tutuklular cezaevinde yolda (arabayla gelirken) mahkeme salonunda yapilan iskenceler tehditler, açlik, susuzluk, iftira suçu kabulenmeye zorlanma v. b. durumlari söz konusu edince her defasinda kizarak bizi ilgilendirmez. Biz karisamayiz seklinde azarlanirlardi. Heyetçe ayni uygulamalar avukatlara da yapilirdi. Israr eden olursa ilkin mahkeme salonundan atilitdi. Bir iki gün sonrada yanimiza cezaevine getirilirdi. Tutuklu olarak avukatlara ayni muamele yapilirdi hemde savunmus olduklari saniklarin yanina getirilerek adata bakin sizi savunan adamada iskence yapiyoruz dercesine hareket ediyorlardi. Nitekim Avukat Hüseyin Yildirim bunlardan birisiydi.

Durusma bittikten sonra hakimlere karsi konusan kisi dövülmeye baslanirdi. Mahkeme salonunda kelepçeler takilir ve yan nezarethane denilen odaya alinirdik. Orada konusan sahis yere yatirilarak temiz bir dayak atilirdi. Arabaya bindikten sonra arabada da dayaklar devam ederdi. Bizi biribirimize düsürmek için <<bu arkadasiniz konusmasaydi sizi dövmiyecektik>> dedikten sonra konusan arkadasa dönerek <<konusmasaydin bunlari dövmezdik>> gibi kendilerince politika yapiyorlardi. Biz arabaya binmeden durusma yargiçlari cezaevi yetkililerine telefon ederlerdi. Ve cezaevinin durumunu anlatigimizi söylerlerdi. Gerekeni yapin diye tavsiyelerde bulunuyorlardi. Biz arabadan iner inmez salonda adam basina iki üç gardiyan beklerdi. Verilen emirle dayak atmaya baslardi Tabi ikinci komut dur deyinceye kadar devam ederdi. Komutan kendini tatmin etmek için gözüne kestigi tutukluyu döverdi. Mahkemeden dönen kafilede ben olursam subaylarin hedefi ben olurdum. Beni vurduklarinda büyük bir haz duyuyorlardi. Eger beni vurma zevkine erismiyen bir subay olsaydi. Mutlaka bir bahaneyle beni dövme yo-
larini arardi. Ya sayim esnasinda ya arama esnasinda yada avukata ve benzeri yerlere gidis gelislerde, döverlerdi.
hiç unutmam, bir 35 kogus hücrelerindeyim. O gün arama yapildi. Yeni üç astegmen birde tegmen gelmislerdi.
Aramada bütün elbiselerimizi yirtilar. Yatak yorgan üstümüze dagitildi. Hiç birsey saglam kalmamisti. Aramayi yöneten astegmen beni fark edince diger astegmenleride çagrirarak sirayla beni dövdüler. Ben o anda dayagi degil yapilan tahribati nasil düzeltecegimizi düsünüyordüm. Bu durumlar tekrarlanan olaylardi.

Yine mahkemeden geliyordum. Kantinin yaninda kelepçeli bekliyordu. Yan koridorda iki subay ve bir
çok gardiyanin kahkahalari gürültüleri arasinda feryat çigliklari sesleri geliyordu Baktigimda iki tutuklu çirilçiplak soyulmus, makatlarina sigara yerlestirilmist. Duman çikiyordu. Sigara atesi makatlarina yetismisti ki bagirip kivraniyorlardi. Insanin tahamül etmesi imkansizdi. Gardiyanlar o kadar siki ve kiskivrak yakalamislardi ki sadece aci ve feryatlarla haykirabiliyorlardi.Isin en ilginç yani orada gardiyanlar, subaylarla bu yaptiklarindan haz duyuyorlardi. Hücreye geldigimde o gün hep düsündüm.

Insan oglu var oldugu günden bugüne gelisi gecirmis oldugu evreler gelismeler bugünku düzeye gelisi
hangi emeklerden geçtigi insanlik ugruna kendini feda edenler insanin rahatlamasi için yaratigi teknik imkanlar.
Hastaliklara çare bulmak için kendini feda edenler. Dünya insaninin irklar arasi kavgalarin kalkmasi. Insanlarin
kaynasmasi için çabaliyanlar. Daha güzel bir dünya yaratmak. Dünyanin basina bela olan irkçiligi, sömürünün
kalkmasi için hayatlarina çesitli protesto yöntemleriylen son verenleri, bugünü yaratanlari düsünüyordüm.

Birde burada ki insan oglunun aklin hayalin almadigi, akil almaz insanlik disi bu vahsete isim bulamiyordum.

Ancak içimde onlara siz busunuz, iste baskada sözüm yok dedim.



Türlü Iskenceler

Derken Mart 1983 te cezaevi yogun bir iskence kiskacina aliniyor, mahkemelerde konusanlar çok agir bir sekilde dayaktan geçiriliyor bu yeni saldiriyla bereber koguslari dagitmaya ve yeni bir ispiyon agi olusturmaya basladilar.

Daha ileride özel bir baslik altinda yine kogus yasantisindan kesitler yazacagimdan su anda deginmiyorum.

Ayni dönemde savunmalarla ilgili olarak sahsima yapilani özetliyeyim. Zaten dar olan savunma olanaklarindan bende payima düsen zorlugu çekiyordum. Savunma yapmamam için her yola bas vuruldu. Davamiz savunma asamasina geldigi günlerde hücreden alinarak cezaevinde özel bir baski altinda tutulan 12 kogusa götürüldüm. Bu kogusa bizden bir kaç ay önce 35 kogustan (hücreden) getirilen arkadaslardan olusmustu. Burada iken tam savunma günlerimiz yaklasmisti. Bu kez 36 kogusa götürüldüm. Yani 36 kogus denilen sag blok hücrelerine alindim. Ongün sonra oradan alinarak sorusturma denilen fakat aslinda iskence yapilan yere götürüldüm.

Sorusturmaya alinmam nedeni yakalanan silahlarla ilgiliydi. Gider gitmez, ifademi verip gerekeni yaptim. Ilk gittigim gün isim bitmisti. Geri getirilmem gerekiyordu. Ama her nedense üç hafta orada bekletildim. Orada iken görevlilerin iskencelerine maruz kaldim. Bir tatmin tahtasi gibiydim. Hiç bir sorgulanma durumu yokken, eski seyler söyleniyor bu nedenle hertürlü hakarete maruz kaldim. Ikinci kez sorusturmaya alindigimda bir degisiklige, gelismeye tanik oldum. Buda iskencelerin dahada gadarca yapilmasiydi. Hiç nefes aldirmiyorlardi.Yapilan hücrelere insanlar alinir. Su bosaltilir ve sabahlamalari saglaniyordu uçaklasma dedikleri çarmiha geriliyorlardi. Insanlarin uyumalari belli bir saate kadar engeleniyordu. Yogun bir dayaktan geçiriliyorlardi. Saat 02 de 03 de sol kol üzerinde olmak kosuluyla yatmak mümkün oluyordu. Bu esnada ufak bir kipirdama görevlilerce derhal dayaklan cezalandiriliyordu

Aslinda polisin iskence odasindan önce yaptigi iskence tutuklularin bekleme odasinda asker gardiyanlarin sürekli yapmis olduklari coplamalar çiglik ve bagirma sesleri, tirnak basmalar yerden süründürmeler, açlik, susuzluk yirmidört saat durmadan yapmis olduklari uygulamalarin yaratmis oldugu bunalim ister istemez tutuklu oradan kurtulmak için bir an önce siram gelsinde ne olursa olsun imzalayip buradan kurtulayim düsüncesi hakim oluyordu. Ondandir ki çogu iskence odasina alininca askiya alinip elektirik verilir verilmez. <<durun ben istediginizi imzaliyayim>> derdi. Ve çogu kendisine iftira atarak ne oldugunu bilmedigi metni imzalayip gidiyorlardi.

Bu arada iskencelerden yüzüm gözüm sismis ayaklarim ayakabiya girmiyecek durumuna gelmis ve saglik durumum görülür bir sekilde bozulmustu. Buda oradakilerini tedirgin etmisti beni cezaevine gönderdiler.

Cezaevine getirildikten üç gün sonra mahkemeye çikarildim. Tüm olan biteni anlatim. Buna karsilik yapilan tek anlamli sey savunmami yapabilmem için bana bir haftalik süre tanimalari oldu. Bu süre içinde genisçe anlatigim zaman yoklugu içinde bir süre dayak altinda ancak ondört sayfa savunma yapabildim.

Savunmamla ilgili bir baska eylem kalmisti. Cezaevi idaresi mahkemeye çikmadan önce metinleri (sa-
vunma metinlerini) toplardi Bu yetkiyi kimden ve ne amacla aldiklari bizce malum oldugu gibi bir dayanagi da
Yoktu. Amaç savunma metnindeki gerek mahkemenin gerekse cezaevi idaresinin hesabina gelmeyen bir takim
Yerleri çikarmakti.Bunlar bazen Kürt halkinin varligi bazende yapilan iskencelerin anlatisi idi. Her nedense bu ve buna benzer konular onlari çok rihatsz ediyordu. Hata kendi savunmamda Kürt oldugumu Kürtlerle ilgili yazilar yazdigim için mahkemeye çiktigimiz sabahi bazi subaylar bu rihatsizliklarini hem bana hemde Kürtlere küfür ve hakaretler savurarak dile getiriyorlardi. Nitekim mahkeme dönüsü, hepimiz dayaktan geçirildik.

1983 Agustos ayi baslarinda bulundugumuz 12 kogus dagitildi. üçer beser kisi olarak koguslara dagitildik. Ben tek basima altinci kogusa verildim. 6 kogus kapisinda durdurulup kogus gardiyaniyla beraber bes gardiyan tarafindan arama bahanesiyle esyalarim karistirilmaya baslandi. Elbiselerim parçalaniyor bir yandanda dayak yiyiyordum. Dayak sirasinda basima vurulan bir cisimle kendimi kayip ettim. Gözlerimi açtigimda basimdakiler bir yandan beni soymaya çalisirken bir yandanda küfürler savuruyorlardi. Ellerim ayaklarim mosmor kesilmisti. Ben düstükten sonra gardiyanlardan biri subaylara haber vermisti. Gelen astegmende küfürler savurarak beni kogusa itikten sonra kogusa yönelik su hitapta bulundu.<< Kimse bununla konusmasin.>>

Kogusa girdigimde herkes ayakta çit çikaramiyordular. Don katiyla esyalarim kucagimda yere çömelmis etrafima bakiyorum tanidik varmi yokmu diye. Gardiyanlar kapiyi kapatiktan sonra çekip gittiler. kogus arkadaslari hemen beni yataga oturtular. Mazgaldan gardiyan gördü. Küfür ederek <<ben birazdan size gösteririm>> dediginde ben yüzümden dayak yiyeceklerini düsünerek bayagi üzülüyordum.Çünkü kogus icindekiler sürekli gözleri mazgalda olacaklari düsünürler gardiyan yanina biekaç arkadasini alarak tutuklulari havalandirmaya çikarir yere yatirilir ayaklar onbes santim havaya kaldirirdik, ardindan kogusun içinden birkaç unsur seçilir. Karsi karsiya getirilir ve onlardan biribirlerini tokatlamalari istenirdi. Arkadaslarini tokatliyan kurtulur digerlerine ise lagimdan çikan insan pisligi yedirilmeye çalisilirdi. Cezalandirma yöntemlerin en agirlarindan biride gardiyan kizinca dört bes gardiyan daha çagririr ve gözüne kestigi birkisiyi önce soyar sonra tutuklunun ayaklarindan tutularak feryat çigliklari arasinda makatina cop sokulurdu. Tutuklu bayilinca kirlenen cop getirilip tutuklulara yalatilirdi.

Havalandirma iskence sonrasi bitince kogusa alinirdik. Yikanmak yasakti. Içeriye girilir girilmez tekrar
nizami siraya girilir. Yemek gelinceneye kadar mars söylenir yürüyüs yapilirdi. Sigara molasi yoktu. Istirhat yoktu Zaten kimse böyle birsey düsünemezdi. Tutuklularin o anda düsündükleri havalandirmada makatina cop sokulan ve sürekli makati kanayan yerde kivranan arkadasin haliydi. Hasta ve yaralilarla ilgilenmek yasakti. Eger biri ilgilenseydi kendisine ayni duruma sokuncaya kadra iskenceye tabi tutulurdu. Eger kogus sorumlusu idarenin adamiysa hastalarla kimsenin ilgilenmesine müsaade etmezdi. Çünkü hastayla ilgilenen fedakar arkadaslar sorumlularla beraber dayak yerlerdi.

Yemek gelince bazen hemen mars kesilir ve belirlenen en kisa sürede yemek yenir. Tekrar egitime baslardi. Yine yemek geldiginde eger gardiyan keyfi yerinde degilse, yemek içeri verilmez. Tuvalete dökülürdü. Bunun nedenini bazen biz sormadan kendileri belirtirdi. Daima gerekçe ayni olup söyleydi. Disarda egitim güzel olmamis, disiplin bozulmus v. b. Bize gelen yemeklerin niteligini anlatmadan geçemiyecegim.

Bütün yemekler mazot kokardi. Özeliklen pilavlara kum, kirik ufaltilmis tas parçalari karisitirilarak bize getirilirdi. Bu tür yemekleri tuvalete dökerdik. Sulu yemeklerde ise hayvan yünü, hamam böcegi, fare gibi seyler çikardi. Yemek fasli böyle atlatildiktan sonra gardiyan sigara izni vermisse bir sigara içilir ve tekrar egitime geçilirdi. 1982 den sonra kitap okunmaya basladi. Bu kitap okuma sekli çok ilginçti. Sanirim dünyanin hiç bir yerinde görülmüs sey degildi.

Kitabi birkisi eline alir ve baslar kelime kelime okumaya. Bu kelimeyi okuduktan sonra durur digerleride toplu halde tekrarlardi. Virgül ve noktaya geldiginde kitap okuyan kisi nokta veya virgül der geriye kalan tutuklular avazlari çiktigi kadar tekrarlardi. Bütün imla isaretleri için bu geçerliydi, Bu böyle sürüp giderdi. Ögleden sonra havalandirma saatinde disari alinirdik. Mevsim kis olsa uygulamalar yazdan farkli olurdu. Tabi biçim olarak mesela esoftman altinda birsey giyilmeye izin verilmez. Giyenlerde cezalandirilirdi. Bu cezada tüm kogusa yansirdi. Zaten disari çikilir çikilmaz bir iki tür atilir. Sonrda kar buz demeden yerden süründürmek için çesitli bahaneler uydurulurdu. Sürünme faslindan sonra havalandirmadaki kar ve buzu elimizle orta yere toplamamiz istenirdi.Bu da bitikten sonra içimizden biri buzun ortasnda oturtulurdu.Yada buz kümesi üzerinde balik istifi gibi kule yapmamiz istenirdi. Alta kalip bayilanlara kimse karisamazdi. Göz göre göre ölüme yada en azindan donma derecesine varan bir uygulamaya maruz birakilirdik. Bu mevsimde saçaktan akan yada havalandirmanin bir kösesinde biriken yagmur sulari çesitli zamanlarda tutklulara içirilirdi. Bu zaten sik sik basvurulan uygulamalardandi.

Kimi zaman tutuklular vucut yapilarinin iriligine ufakligina göre ikiye ayrilirdi. Iri olanlar zayif olanlara bindirilip kosturulurdu. Bundan ileri gelen rihatsizliklari varin siz düsünün.

Bütün bunlardan sonra sürünerek kogusa girerdik. Elbise degistirmeye izin verilmez. Bazen de degistirmemize izin verilirdi. Ama yikanmamiz için izin verilmezdi. Aksam yemegine kadar mars ve kitap okuma devam ederdi. Ara sira gardiyan lütüf ederse bir sigara içerdik. Aksam yemegi ve sayimdan sonraki uygulamalar ise sabaha kadar degisik sekilerde sürerdi. Bu yöntemlerden biri adam basina dört bes marol veya lahana getirilir. Bes dakika içinde bitireceksiniz denilirdi. Tabi yikamak yasak ve geriye hiç birsey kalmiyacakti. Gece su içmek, tuvalete gitmek, yasakti. Eger tuvalete yada su içmeye giden olursa ertesi gün kogusun cezalandirmasina yeterdi. Eger yasak konulan kogusun sorumlusu idarenin adami ise yada kogusta idarenin adami var ise tuvalet ihtiyacini görmek olanaksizdi. Yok eger bu durum sözkonusu degilse ve kogusta ispiyoncu yoksa kogustakiler nisbeten rahat ederlerdi. O de su idi. Tuvalete gidis gelisler yasak oldugu ve gidenler gözetlemeden görüldükleri için tutuklular ihtiyaçlarini temin edebildikleri süt kabi gazete naylon torba v. b seylerin içine bataniye altinda gidermeye çalisirlardi.

Bir yöntem;

Gece yarilari 01-02 de bir grup gardiyan yanlarina co isimli Kurtköpegi ile beraber kogusa dalar tutuklulari uyku sersemligi ile dayaktan geçirir yanlarindaki köpegi saldirtirlardi, bu arada içeri giren gardiyan kümesi kogusu tarumar eder elbiseleri yirtarlardi. Bu tahribatan sonra tutulular kilot katina soydurularak blok koridoruna alinirdi, Bu gece dayagindaki amaç koridora yankilanan iskence çigliklarinin diger koguslardaki tutuklular üzerinde yaratacagi etkiyi kullanmakti. Böylece gerilim ve panigi sürekli kilmak istiyorlardi.

Bir baska yöntem de;

Bir insanin geçebilecegi yükseklikteki ranza ve döseme arasinda yerde sabahlamakti. Gece yemekten sonra gardiyan<< Kayibol komutu >>verirdi; En geç bir dakika içinde kayibolma zorunlugu vardi herkes yüzü koyun ranza altina yerlesirdi ve gardiyanin kalk komutunu beklerdi. Artik bu bir saat mi iki saatmi sürerdi belli olmazdi. Bazen sabaha kadar sürerdi bütün kogus o sogukta beton üstünde uzanir beklerdi. Sabah gardiyan gelir kalk komutunu verir ve hemen yemek düzenine geçilirdi.

Yemek gelir tam dua okunmaya baslardi ki.<< Kes ulan sesiniz iyi çikmiyor>> diyerek çorbanin tuvalete dökülmesini isterdi.

Bu yemek dökme isi gardiyanin kizginligi ile yapilmiyordu yukardan verilen sistemli talimatlarla yapiliyordu. Beton üstünde yatmis bir insanin çorbaya düsecegi ihtiyaci gözönüne alinarak dökülüyordü, bu yapilanlarin gardiyanlarin kendi kafalarindan yapmadiklarini agizlarindan kaçiriyorlardi. Ve üsten emir edildi ne yapalim diyorlardi.

Bu baski zülüm insanlik disi barbarca baskilar elbete bazi yanlisliklar yaratirdi. Bunu yapan çok kötü bir
dayaktan geçirilirdi. Dayagi yiyen bayilirsa zayif karekterini yitirmis kisilerden biri çagirilir bayilanin üzerine isemesi için emir verilirdi. Gardiyanlar bu yolan kendilerini tatmin ederlerdi.

Kogusta sürekli mars talimi mars ezberleme zorunlugu vardi..Hele kogusa yeni gelmis birine istiklal marsinin tümünü Atatürk’ün gençlige hitabesi bir günde ezberlemesi için zaman verilirdi. Ertesi gün gelip marsi ezberledin mi? <<Oku bakalim>> denirdi. Kim istiklal marsinin on kitasini ve gençlige hitabeyi bir günde ezberliyebilirdiki? Üstelik gece erken yatma zorunlugu ve gündüz yapilan egitime ragmen bu mümkün degildi.

Kogusa okuma yazmasi olmayan yeni gelen birisi olursa, gardiyan iki kisiyi görevlendirip<<Siz buna marslari ezberletmeklen meskul olacaksiniz.>> derdi. Kendilerine görev verilenler durumu ögrecilerine izah ederlerdi. Ögrenmesen sana sunu sunu yaparlar, ayrica bizde ayni muameleye tabi tutuluruz. Bu durumun olmamasi için gayret etmeleri isterdi. Ertesi gün sabah yeni gelenler ile onlara hocalik edenin sayimdan sonra kapiya çagririlirdi, yeni gelenlere <<oku>> denirdi neyi okumalari gerektigi dahi söylemeye tenezul etmezdi. Çünkü bir günde ezberlenmiyecegini gardiyan biliyordu. Amaç geldigi günden gözünü korkutmak iskence, yapmakti. Bunda da epey basarili olduklarini söyliyebilirim.

Yenilerle ögretmenleri ön salona cikarirlardi. Ardindan kogustan bidonlarla su çikarilir bosluga dökülürdü. sürün talimatiylan yere yatirilip süründürülürlerdi. Yerdeki sular kuruyuncanaya kadar islem devam ederdi

Yine kantinden paramizla aldigimiz esyalar minet, küfür, hakaretlerle verilirdi, (2-3 ayda bir). Hemen ertesi gün arama bahanesiyle kogusa girilir, bizi havalandirmaya çikarirlardi. Iki üç saat arasiz egitim(mars yürüyüs) yaptiktan sonra dayak ve köstekle içeri alinirdik.içeri girdigimizde karsilastigimiz manzara gerçekten
Basli basina bir vahseti. Bütün elbiselerimiz kantinden aldigimiz esyalarla iç içe altüst olmus, ortada duruyordu.
Bu karisimi söyle tarif ederek abartmis olmayiz. Lezo sikilmis dis macunlari, tursil, peynir, yag, tiras sabunu bütün bunlari biribirine karismis durumda bulurduk. Böylece kantinden aldigimiz esyalar heba edilmis olur kantinden yararlanmaz olurduk. Zaten kantin alip almamak idarenin elindeydi. Ister aldirir ister aldirmazdi. neden yararlanmiyorduk? Peki neden aliyorduk kantinda? Çünkü bazen aldigimiz kantin esyalarini atlatabiliyorduk.Yine bazen istemedigimiz mallar bize zorla satilirdi. Örnegin yazdigimiz kantin listesine yazdiklarimizin gelmesi yerine büyük miktarda detrejan, sabun, tuz, karabiber, v.b. madeler gelirdi. Içecek suya hasret kaldigimiz dönemde onbinlerce liralik sprey, kolonya aldirilirdi. Buda kogustakilerin kullanmasi için degil gardiyanlarin keyfi kullanimi içindi. Aldigimiz bu esyalarda içeri verilmez gardiyanlarca disarda birakilir kendileri kullaniyordu.



Ziyaret

Birazda ziyaretten söz edelim. Ziyaret listesi içeri verilmeden gardiyan tarafindan çata pata mazgal deliginden okunurdu. Isimi okunan disari alinir, ismini anlamayan yada gardiyanlarin ismini atlattigi biri oldumu vay haline. Hemen ikiserli koldan siraya girilir uygun adim mars komutuyla sanki ziyaret yerine degilde kusatmaya marslarla Allah Allah sesleri ile gidilirdi.Ziyaret yerine varilir varilmaz durdurulurduk. Ziyaret görevlisi nutkunu atmaya baslardi. Söyle: Kürtçe konusma yok, mercimekten bahisetmek yok derdi.

Kürtçe konusma yasagi:

Kürtçe konusmak yasak yani insanoglu için anlasma araci olan dil yasak ediliyor. Bütün bu büyük yanlislik niçin? Neden? Bunun sorusu bizzat bunu yapanlarin bugün bar bar bagirdiklari sorunun içindedir. Uzun zamandan beridir hemen hemen hergün televiziyonda, radiyoda, gazetelerde. Bulgaristandaki Türkler asimle ediliyor isimleri degistiriliyor.Türklere ait bütün yapilar yiktiriliyor diye avazlari çiktigi kadar bagiriyorlar. Eger böyle bir durum varsa, bizde yapilan bu insanlik disi muameleyi tasvip etmiyor ve kiniyoruz.

Bu durumun yakismadigi vahset oldugunu söylüyenler, sokaklarda, meydanlarda protestolar düzenliyenler, öyleyse sirtlarindaki kanburu neden görmüyorlar? Dogu ve Güneydogu anadoludaki bütün köy isimleri Kürtçe den Türkçeye çevirmek, degistirmek ve yahut baska isim takmak nufüs müdürlüklerine yollanan talimatlarla Kürtçe isimleri degistirmek bir çogu hakkinda dava açmak, mahkemeye vermek, neyin nesidir.

Kürtçe band, plak, radio yasaklanmis bu yüzden, yüzlerce Kürt hakkinda dava açilmis, tutuklanmistir. Bunlara ne diyorlar. Isin daha aci yani cezaevinde Kürtçe konusmak yasak oldugu için ziyaret günlerinde Türkçe bilmiyenler karisiyla, çocuguyla sadece yüzyüze gelerek ziyaret yapmakla yetinmek bogazlari aglamaktan dolu aglayamayan bu insanlara reva görülen bu zülüme ne denilir. Dünyanin neresinde insanlarin kendi dilleriyle konusmalarinin yasaklandigi görülmüstür. Gerçi bunlar eskiden beri reva görülen uygulamalardir.Eskiden de Kürtçe konusmalardan kelime basina para cezasi verilmiyor muydu? Okularda Kürtçe konusmalar tesbit edilip cezalandirilmiyor muydu? Bütün bu yapilanlara acaba ne denir?

Simdi ziyaretle ilgili kaldigimiz yerden devam edelim.

Düdük çalinir herkes kabinelere kosardi. Esas durusumuz bozulmadan kabinelere yerlesmeye çalisirdik. Süre bir dakika oldugundan sekizinci kabineden sonrakiler yetisemezdi.Yetisip kabinelere girenlere ise ziyaretcilerin karsisinda küçük düsürülmeleri için hertürlü küfür ve hakarete maruz birakilirlardi.Örnegin genç bir tutuklunun ailesi karsisinda yüzüne tükürülür, tokatlanir, hata çok çirkin küfürler edilirdi. Hele bu tutuklu evli ve gelende karisi ise söylenen sözleri ve edilen küfürleri, ben buraya yazmaya utaniyorum. Gerisini varin siz düsünün.

Ziyarete gelen görüsmecilerimizin durumu da bizimkinden pek farkli degildi. Nizamiye kapisindan ceza evinin içine alinincaya kadar sürünmeden tuttun da tokatlanmaya, hertürlü hakarete maruz kaldiklari elbiselerindeki çamurdan yüzlerindeki parmak izlerinin kizarikligina kadar anlasiliyordu. Hele disarda yapilan aramalar görüsçülerimiz için tam bir iskenceydi.

Bu görüntü içinde ziyaret yerinden döner dönmez toplu dayak fasli baslardi. Onbes yirmi gardiyan binbasinin denetiminde rastgele dövmeye baslarlardi, Tabi Co adindaki köpekte komutanlarla birlikte saldiriya katilir, ve yakaladigi bacagi dislerini geçirmeden birakmazdi. Bir iki tutuklu hemen blok merdivenlerinin parmakliklarina baglanir soyundurulurdu. Kurt köpegi özel egitildiginden saldirir saldirmaz kasiklari dislemeye çalisirdi. Acidan bagiran tutuklunun aci feryadini dinleyip keyif yaparlardi. Bu olaylardan dolayi tutuklular görüscilerine gelmemelerini söyleyip duruyorlardi. Çünkü ziyaret eziyet ve iskence günüydü.

Cezaevine yeni gelen tutuklular evela 36 kogus denilen hücrelere konulurdu. Hücrelere götürülen kisi daha idare bölümünde iken Yüzbasi ESAT ve Üstegmen ALI OSMAN AYDIN gardiyanlari çagrirarak <<Bu arkadasa önce banyo yaptirin sonra kogusa götürün derlerdi. Onlarin banyo dedikleri 35. kogusun hücreleriydi.
Orada üç hücre insan pisligiyle doldurulmustu. Yeni gelen biri bu pislik içinde yüzdürülürdü. Sonra baska baska hücreye atilirdi. Yani aç susuz birakilirdi. Çesitli bahanelerle sürekli dayak atilirdi. Her zaman pismanlik duyuyoruz demeleri için sürekli telkinde bulunuyorlardi. Bunlarin yatmalarini önlemek için her türlü gürültü ve
müdahele yapilirdi. Pislik dolu olan hücreler 8- 9- 10 ncu hücrelerdi. Bunlardan biri daima boç bulundurulurdu ve yüzme havuzu olarak kulanilirdi.

Bu hücrelere konanlar hiç yemek yemezlerdi. Tuvalete çikmamak için tutuklu kendini aç birakirdi. Iki gün burada bekletildikten sonra normal hücrelere alinirdi.

Birde her katin basinda karanlik kapali hücreler vardi. Bunlara kör hücreler denilirdi. Bu hücrelerde pencere olmadigi için isik girmezdi. Fare doluydu.

Buralara durumu daha agir olanlar konulurdu. Ve gözler bagli olarak dayak atilirdi. Bu hücrelerde daha çok tutuklunun elleri iki tahta arasina sokularak tirnaklari ezdirilmeye çalisilirdi. Bunun acisindan çikan çiglik
sesleri bütün hücreleri dehsete sokardi. Iskenceye maruz kalan kisi bayilincaya kadar uygulama devam ederdi
Tutuklu bayilinca, fareler arasinda birakilip gidilirdi. Baygin tutuklu ayildiginda kendisini fareler arasinda gözleri bagli elleri tutmaz vaziyete tekrar bagirmaya baslar. Bu durum bazen bir bazen iki gün sürerdi.

Bu yüzdürme, dayak, hakaret, süründürme, erkek organina ip baglanip çekmeler ve boyamalar,çiril çiplak pislik içinde oturmalar, ayaklardan asip, sigara söndürmeler ve diger uygulamalarin tümü iki sey için yapilirdi.

Birincisi; kisiyi itirafa zorlamak kisiliginden etmek, ikincisi; onu kogusa günderirken hertürlü uygulamaya hazir duruma getirmekti. Bunun yaninda eger idarenin adami olma durumunda sahislik varsa bunlar ajan kursuna alinir, egitildikten sonra adamlarinin bulundugu koguslara gönderilirdi.

Bazen geceleri subayin nezaretinde gardiyanlar aniden kogusun kapisini acar <<toplanin>> derlerdi. Ellerinde resmi yazi, mühürlü bir kagidi okumaya baslarlardi. Falankesin oglu falan kesin idamina karar verildi. Seklinde okuduktan sonra ismini okuduklari tutukluyu götürürlerdi. Bu tutuklu bos bir kogusa götürülür, burada önceden hazirlanan ip ve sehpanin yanina getirilince telkin yapilir, sehpaya çikartilirdi. Idam sandalyasina çikarilan tutukluya pismanlik göstermesi ve idareye yardimci olmasi halinde idaminin durdurulacagi söylenirdi. Bazende hiç bir sey söylemeden elleri baglanir gözleri örtülür, boynuna ip geçirilirdi. Bu uygulamaya maruz kalanlarin cogu suurunu kayip etmistir.

Bunlari anlatirken bir kogus veya tüm koguslar ayni, ve bundan degisik uygulamalar yapilmadi degil.
Biribirinden farkli farkli uygulamalarin yapildigi bir kogusata yapilanin baska bir kogusta yapilmadigi olmustur bizim bu yazdiklarimizda olmustur.
Cezaevinde uygulanan iskenceler bes asagi bes yukari biribirine benzememekteydi.



Çocuk tutuklular

Yaslari 10- 16 arasi olan tutuklularin bulundugu çocuk kogusunun yasantisina deginecegim.

Çocuk kogusunun adi 31. kogus olarak bilinir. Bir kogusta kalan I.E ismindeki arkadasin anlatigina göre çocuk kogusunda yapilan uygulamalar ve yasam biçimi:

Cezaevinde uygulanan baski ve iskence yöntemlerinin bir baska biçimiyle geldiler bu kogusa: insanliktan nasibini almamis iskenceciler bu kogusta kendi piyonlari olan Hava korsanlari (Yilmaz Yalçiner, Ömer Yorulmaz, Meki Yasikaya -1980 yillinda Diyarbakir uçagini kaçiran korsanlar) araciligiyla savunmasiz genç çocuklarin beyinlerin çok degisik biçimde zehirliyerek kendi soyunu inkar ettirme temelinde soysuzlastirma egitimiyle çocuklarin üzerine gittiler.

Kogusta bu uygulamalari kabul etmiyenler hava korsanlari tarafindan en siddetli bir sekilde cezalandirilirdi. Korsanlar idareden aldiklari tam destekle çocuklarin üzerine gidiyorlardi. Kendilerinin yola getiremediklerini, idareye ispiyon eder, gardiyanlara dövdürüyorlardi. Buda kar etmese bu genç çocuklari hücrelere gönderiyorlardi.

Cezaevinde zaten varolan açligin daha katmerlisini korsanlar uyguluyorlardi. Kendileri gibi yapmiyanlara genellikle yemek vermiyorlardi.Onlara kantin aldirmiyordular. Ayrica yine bu tür unsurlarla kimsenin konusmasi yasakti.

Bir çocugun hiç bir seyle ilgileri olmamasina ragmen ceza evlerinde olmalari yetmiyormus gibi birde burada porogramlanan ve adina egitim (!) denilen uygulamalari yerine getirmeye zorluyorlardi. Burada egitimi bir cümleyle açiklarsak irkçlik, Osmanlicilik, ve dincilikti.

Ister müslümanlik olsun, ister baska dinden olsun herkes günde bes vakit namaz kilmak zorundaydi. Bu çocuklar arasinda müslüman olmuyanlar (Yezidi, Ermeni) vb üzerindeki baskilar daha yogundu. Bunlar sik sik hem gardiyan hemde korsanlar tarafindan dövülür namaz kilmaya zorlanirdi. Bu çocuklar inanmayarakta olsa namaz kilmak zorunda birakilmislardir. Bu kogusta da diger koguslar gibi açlik, susuzluk, iskence ve baski vardi. Içecek su verilmez. Verilen su ile zorunlu olarak abdest alinirdi.

Yine bu çocuk kogusundaki egitim (!) adi altinda 14- 15 yaslarindaki çocuklara uzun yaz günlerinde
beslenmenin ve gidanin çok sinirli olmasina ragmen sicakligin normal 40 dereceye vardigi, bu günlerde bu agir
yük altinda çocuklarin hastalik, zayiflik, yas küçüklügü vb. Bir takim nedenlerden dolayi bayginlik geçirmeleri
umursamadan oruc tuturulmustur. Çünkü en ufak bir aksilik çikarmalari halinde baslarina gelenleri çocuk olma-
larina ragmen çok iyi biliyorlardi. Bu oruçlu halde birde mahkemeye gidip geliyorlardi. Çektikleri eziyeti varin
siz düsünün.

Bunlar olurken korsanlar bos durmayip, idareyle olan iliskilerini dahada siklastirarak iskenceci Esat (Yüzbasi) ve iskenceci üstegmen ALI OSMAN’in danismani durumuna gelmislerdiç Sürekli bu cezaevinde bulunan insanlarin <<vatan hayini, koministler>> oldugunu söyleyip idarenin tutuklular üzerinde daha etkin iskence yöntemlerini uygulamalarini sagliyorlardi. Onlar adina gizledikleri maskeyi kullanarak, bir iskenceci kesilmislerdi çocuklarin basina.

Korsanlar rahatlarini pekistirmek için bunlarada yetinmiyerek idarenin direktifiyle saat 04-05 sabah
namazi kildirmak seansiyla basladiklari güne, sayimindan sonra asagi yukari 09 da dershane denilen iskence odasina alinarak ögle yemegine, saat bire kadar egitim ad altinda 54 marstan olusan derste marslari bagirarak sürdüryorlardi. Mars söylendiginde en ufak bir yanlislik yapan kisi yerden süründürülerek dövülürdü.
Egitim bu yöntemle devam ediyordu. Bu esnada korsanlar bütün çocuklari biribirine karsi ajanlastirarak onlarin
arasina kin ve nefret duygularinin yerlestirilmesine sebep oluyorlardi. Kim ne demis! Kim ne yapmis ! kim kime
ne konusmus biçiminde biribirlerini ihbar etmeye zorluyorlardi.

Ögleden sonra ders genellikle imtihan biçiminde oluyordu. Verilen dersleri herkes ögrenmek zorundaydi. Bu derslerin çogu çok agir ve yogun oldugu için çocuklar bu derslerin altindan eziliyordu.
Görüsmecilerin çocuklarina getirdikleri bir kaç kurus korsanlar tarafindan gasp ediliyor kitap, defter, kalem, boya vb. malzemeler aliyorlardi. Geriye kalan parayida istedikleri gibi kullaniyorlardi. Böylece ekonomik olarakta çocuklar üzerinde büyük bir baski kurulmus oluyordu.

Uygulanan egitim (!) sisteminin bir devami olan gazeteler ise günde yirmi tane aliniyordu. Alinan gazeteler korsanlarin denetiminden geçiriliyor çogu zaman çocuklara okutulmuyordu. Büyük sef Yilmaz Yalçiner, gelen gazeteleri alir, siyasi konularin yazdigi yazilari keser, kadin resimlerinin üstünü boyayarak sansürü gerçeklestiriyordu. Siyasi yazilarin kesilmesine gerekçe, sapik ideoloji, resimlerin kesilmesi üstlerinin boyanmasi ise ahlaki bozdugundan dolayi, seklinde gösterilyordu. Halbuki çiplak resimleri hiç bir zaman doyunca seyiretmeden ,hiç bir zaman boyamazlardi. Kogustaki çocuklari o kadar güzel egitiyorlardiki (!) cezaevinin bir diger kogusunda kardesi veya akrabalari olan, çocuklara onlardan nefret etmeleri gerektigini, çünkü onlarin birer munafik, kafir katli vacip insanlar olduklari söyliyerek beyinlerini yikiyorlardi. Namaz kilmayan herkes onlarin düsmani idi.

Yine bu çocuklara namaz kildirmak için sogugu 20 dereceye varan bir havada onlara boy abdesti aldiriyorlard. bu su ile yikanan çocuklar hastalanarak yataga düsüyorlardi. Tabi müdahele yasak oldugundan bu hastaliklar giderek gelisiyor, tuberkoloza dönüsüyordü.

Aksamlari bay korsanlar, cezaevinin hiç bir yerinde olmayan televiziyonlarini seyirediyorlardi. Idare birde, onlara radyo hediye etmisti. Radyo ve televiziyon kogusun içinde yer alan küçük,kendi odalarinda izlerler ve dinlerdi. Diger odalardaki çocuklarin bunlardan (TV, Radio) dan yararlanmalari söz konusu degildi. Sadece
pazar günleri bir saat herkese seyiretirilirdi. Seyiretrilen programlari korsanlar tespit ederlerdi.

Bu koguslarda diger tüm koguslarda uygulandigi gibi idarenin kafasina esttigi bir günde gelip egitimden sonra, hemen içeri alinip kilot katina soydurulup üçer dörder siralar halinde dizildikten sonra verilen komutla uy-
gun adimlarla harbiye marsi esliginde marsi bagira bagira, banyoya götürürlardi. Banyoya alindiklarinda, daha önce dört bes gardiyan ellerinde musluklara takili hortumlarla çocuklari beklerdi. Bu gardiyanlar kimi soguk, kimi sicak suyu açar, çocuklarin üstüne sikarlardi. Bu islem bittince sabunlanmalari istenirdi. Sabunlandiklarinda bu kez sayi üç denilir. Banyoyu bosaltmalari istenirdi. Sabunlu haline bakilmadan bir an önce banyodan çikmaya çalismalari, apayri bir vahset arzediyordu. Hele bu islakliktan sonra soguk kis günlerinde insanlarin banyo denilen iskence haneden kogusa kadar süründürülerek geri götürmelerini adlandirmak istemiyorum. Kogusa geldikten sonra sayim yapilacak diye saatlerce çiplak haleriylen bekletilirdi. Bütün bunlar kural, disiplin, islah etme diye yuturulmaya çalisiliyordu.
Yukarida çok kisa degindigim çocuk kogusundaki uygulamalar egitim ve çocuklari islah etme adi altin-
da yürütülen cezaevi politikasi düzene yarasir bir sekilde uygulanmistir.

Hele çocuklara uygulanan bu
iskenceler Birlesmis Milletlerin çocuk yilli olarak kabul ettigi yila rastlamasindan dolayi bunu kutlamak gerekir.

Diger koguslardan, biraz kadin kogusuna deginmek istiyorum.

Kadinlar kogusuda kural diye ortaya konan çirkeflikleri anlatabilmek için orada olmak gerekmezdi. Çünkü erkek tutuklular üzerinde uygulanan baski, iskence makanizmasi kadinlar kogusu üzerinde de aynen uygulanmistir. Gündüz devamli asker denetiminde havalandirmada mars, yürüyüs, sürünme yaptirilarak dayak atiliyordu. Atilan bu dayaklar kadinlar kogusu bitisigindeki koguslarca rahat duyuluyordu. Dayakta da
tutuklularin kadin olmalari dikkate alinmis olacak ki duyulunca insani titretecek derecede igrenç küfürler baslarindan eksik edilmiyordu.

Subay denetiminde kogus basilarak, tutuklu bayanlar yataklarindan çikarilir, bayanlarin yatagina askerler uzanir ve cesitli laflarla tutuklular adata çildirtmak isteniyordu. Hata tutuklulardan biri, bu sapikliga varan davranislar üzerine intihara bile tesebus etmisti.

Aramalar askerlerce yapilmaktaydi, bu konudaki uygulamalari burada yaziya bile geçirmiyecegim kadar ahlaksizca idi.

Kadinlar kogusundaki uygulamalari genis bir sekilde açiklayacak durumda olmadigimdan bu kogustaki Bizzat yasamis olan PKK- Elazig gurubu sanigi Sakine Polat’in açiklamalari mahkeme tutanaklarinda mavcuttur


Büyük Katliam

Cezaevinde uygulanan imha politikasi geregince yapilanlari özetledikten sonra bu iskence cenderesi içerisinde meydana gelmis bir takim olaylari ve bu olaylar sirasinda katledilan tutuklularin katiledislerine deginecegim.

Yukaridaki bölümlerde belirtigim uygulamalarin (iskencelerin) giderek bir vahsete varmasi cezaevindeki tutuklulari çesitli arayislara sevk etti. Bu bazen kisi bazinda toplu olarak bir takim tepkileri beraberinde getirdi. Siraliyalim bunlari.

35 kogus denilen sol bloktaki hücrelerde bulundugumuz bir sirada ki bu dönem iskence ve baskilarin en yogun oldugu bir dönemdi.

Siddetli baskilar artik mars ezberletmek, yürüyüs yapmadan çikmis direkt olarak insanlarin düsüncelerine yönelmisti. Tutuklular samimi itiraf adi altinda baskalarini suçlamak, yönelen suçlamalari kabullenmek için özel iskencelere tabi tutuluyorlardi. Bu uygulama özellikle bulundugumuz hücrelerde her an gündemdeydi. Bu baskilardan hepimiz nasibimizi aliyorduk. içimizdekilerden biri Mazlum DOGAN
Bütün bu gelisen iskencelere düsüncelerinden taviz vermeyerek, tirmanan iskence dalgalarini kirmak için çok anlamli bir gün olan 1982 Mart 21 Navroz gecesinde hayatina son verdi. MAZLUM DOGAN kisisel olarak iskencelere dayanmadigi için mi yasamina son vermisti? Elbeteki hayir. O basta iskence olmak üzere, gerek cezaevinde, gerekse disinda egemen güçlerin uyguladigi baski ve sömürüye karsi koyulmasi gerektigi için ölümü seçti. Mazlum Dogan öldügünde bile tutuklularin yüregine insanlik tohumlar ekmisti.

MAZLUM DOGAN’in ölümü cezaevi idarecilerini ve onlara yön veren egemen güçlere büyük korku salmisti. Korkunun saldirganliga baski ve iskencelerin dozu habire artiyordu. Ama kar etmiyordu artik.

21 Mart protestosunun ardindan iskenceciler bu kez 33. kogusta dört yigit tarafindan kahr ediliyordu. 17- 18 Mayis 1982 gecesi bu kogusta bulunan FERHAT KURTAY- NECMI ÖNEN- ESREF ANIK- MAHMUT ZENGIN adli tutuklular bulabildikleri boya, karton, tiner, plastik bidon parcalarini vücütlarina sarip
kollarini biribirine geçirerek yerde oturup yasamlarini noktaliyacak kibriti çaktilar. Yükselen alev içindeki haykiris, aci duymanin feryadi degildi. Bu haykiris ve bagiris iskencenin, baskinin, sömürünün lanetlenisiydi. Onlarin alev içinde “Kahrolsun Sömürgecilik- Yasasin bagimsizlik” siarlarini atarlarken onurun zaferini kahramanligin timsalini gösteriyorlardi.

Kisacasi bu ölümler iskencelere karsi direnisti. Tutuklular arasinda dayanisma getirdi. Ve güç kazandirdi. Çünkü bu insanlar insanca yasami bize hor görenlere ve bu insanca yasami isteyen, isteyenlere iskence yaparak öc alanlarin adata yüregine oturdu. Iskenceciler korku ve panik içinde yeni metotlar gelistirmeye (iskence metotlari) çabaliyorlardi.

Bu dönemde savunmalarimiz kökten engeleniyordu, ve engelemek için her türlü çabayi sarf ediyorlardi. Zaten baski ve iskenceler <<bunlar vatan millet düsmanidir. Bunlari islah ediyoruz>> denilerek mesru gösteriliyordu. Gel görki islah denen canavar hergün can almaya devam ediyordu.

33. kogus yanginindan dolayi kogusta kalan tutuklular cezalandirilip iki gün iki gece su içinde beton üzerinde yatirilip sürekli olarak coplandilar. Bu dayak sirasinda BEDRI TAN katledildi. Hemde tutuklularin gözu önünde. (20-5-1982).

14 Temmuz günü 1983 de cezaevinde bir baska dönüm noktasi oldu. Giderek daralan iskence çenberini kirmak, onursuz, kisiliksiz yasam yerine, onurlu bir ölümü tercih eden ve basta M. HAYRI DURMUS, KEMAL PIR, AKIF YILMAZ, ALI ÇICEK olmak üzere cezaevinde yapilan iskenceleri, düzenlenen komplolari mahkemede en açik bir dile teshir ederek ve hiç bir sart ileri sürmeden ölüm orucuna basladiklarini ilan ettiler.
Bir grup insanin bunu yapmasi gerekiyordu. Çünkü bu grup aydin olmanin, demokirat olmanin, insan olmanin
en önemliside devrimci olmanin, gerektirdigi sorumluluk omuzlarindaydi. Omuzlamislardi.

Ölüm orucuna basladiklari mahkeme heyetine açikladiktan sonra, diger gerekli kurumlarin K. Komutanligi cezaevi idaresi v.b.yerlerin haberide olmustu. Bu insanlarin ölüme gitme sebeplerini ortadan kaldirma yerine hiç olmasa bu sebeplerin var olup olmadigini, arastirmak yerine tersi yapildi. Ölüm orucuna basliyan Tutuklular ceza evine geldikten sonra, önce dayaktan geçirildiler. Sonrada yataksiz, bataniyesiz, sigarasiz, hata susuz (ilk hafta bu arkadaslara hiç su verilmedi) birakilarak tek tek hücrelere kondular. Bu iskencecilerin panigi idi, korkulari idi. Çünkü bütün cezaevi gözleri bu ölüm orucundaydi. Karanligin içinden Mazlum Dogan’in çaktigi kivilcim diger dört tutuklunun aleve dönüstürmesi 14 temmuzda baslatilan ölüm orucuyla bütünlesiyor ve cezaevinin geneli içinde bir umut isigi oluyordu.

Bu umut isigi yavas yavas kimilerini de karamsarliga (ki bunlar çok azdi) kimilerini ise dahada öfkeye yerini birakiyordu. Ölüm orucundakilere uygulanan iskencelerin amaci eylemi kirmak ve insanlik onurunu kurtarmak için baslatilan eylemler zincirinin gelismesini engelemek ve bir daha böyle bir harekete izin vermemekti. Ama baski ve iskenceler kar etmedi. Eylem içersinde 7 eylül günü Türk ve Kürt halklarinin kardesliginin bayragini Kemal Pir- Hayri Durmus, 12 Eylül Akif Yilmaz. 15 Eylül Ali Çicek 17 eylül günü 1982 günlerinde yasamlarini yitirdiler. Onlari insanlik uguruna mücaddele edenlerin yüreginin en bas kösesinde yer aldilar. Çünkü fedakarliklarin en büyügünü göstererek insanca bir yasam ugruna canlarini feda ettiler.

Bu arkadaslarin ölümü eylemin sonunu getirmedi. Çünkü eylem devam ederken bir kisim tutuklularda bu insanlara katilmis, desteklemislerdi. Ölüm olaylarinin eylemi durdumamasi iskence uygulayicilari hayat kirikligina ugratmisti. Sonunda ölüm orucunu sürdürenlere eylemi birakmalari halinde tüm iskencelere son vereceklerini, savunmalar üzerindeki baskilarin ortadan kaldirilarak, engelemelerin olmayacagi konusunda söz verildi.Bu söz dönemin kolordu komutani tarafindan verilmisti. Bu konuda ölüm orucuna gidenlerden Muzaffer Ayata’ nin mahkelerdeki açiklamalari mevcuttur. Ve komutanlar olduklarinda açiklamislardir. Ama bu söz eylemi birakmadan hemen sonra unutuldu. Basta ölüm orucuna gidenler olmak üzere tüm tutuklular üzerinde baski ve komplolar terar sahneye kondu.

Ölüm orucuna girenler hertarafi açik olan hücrelerin tüm camlari kirik bir yere alinarak ölmeleri için hersey yapildi. Neticede bakima muhtaç bu insanlardan ikisi sakat kaldi. Bu gelismeler devam ederken ikisi sakat kalmak üzere, onlarca insan ölümle karsilasiyor. Buda ölüm pahasina tutuklular mahkemelerde çok nisbi olmak üzere konusuyorlardi. Fakat iskenceler durmamis, çesitlenmisti.

Diyarbakir zindani vampir olmus, ceza üstüne ceza veriyor. Durmak nedir bilmiyordu. Ama durumlar eskisi gibi degildi. Artik insanlar karsi koymanin yolunu biliiyordu. Bu bilinç git gide insanlarin amaçlari ugrunda yapilacaklari seçiyorlardu. Vahset ve barbarca uygulamalar devam ediyor hergün ölüm tehdidi altinda yasamaktansa, ölüme davet çikariliyordu. Baskada yolu yoktu. Ve nihayet bir kez daha iskence ve vahsete yeter diyecek ses duyuldu.

35 ve 36 koguslar denilen sag ve sol blok hücrelerinde toplam 40 tutuklu ölüm urucuna baslamis, bu eylem bir tutuklu tarafindan 1Eylül 1983 günü Urfa- Suruc P. K. K liler davasinda açiklanarak mahkemeye dilekçe verilmisti.

Dilekçelerinde insanlik onurunu hiçe sayan ve iskenceyi amaçliyan kuralarin hiç birini kabul etmiyeceklerini ve bunun içinde süresiz açlik görevine gideceklerini açiklamislardi. Bu, cezaevinde bir kipirdanisa neden oldu. Nihayet durusmada oldugumuz 5 eylül 1983 günu sabah sayimindan sonra baski ve iskencelere karsi baslatilan ölüm orucunu desteklemek, iskence ve baskilari kaldirmak için tüm cezaevi tek bir agizdan haykirmaya baslamisti.

Durusmadan döndügümüzde cezaevi kapisinda yaklasik olarak üç saat bekletildik. Bu arada gelen sesler yeri gögü inletiyordu Kahr olsun iskence. Iskenceye son, insanlik onuru iskenceyi yenecek vb. Seklinde haykirislar, iskencecileri panige düsürmüstü. Anlasiliyordu ki silah birkez daha geri tepmisti. Idare tam bitti dedigi bir anda patliyan bu güçlü haykirislar planlarini altüst etmisti. Yeni oyun ve komplolarla direnisi kirmaktan baska bir düsünceleri yoktu.

Bazen koguslari gezerek <<sizi bir kaç idamlik yönlendiriyor, kullaniyor>> diyor, bazende cezaevindeki görüs ayriliklarini körüklemeyi deniyorlardi. Hiç biri kar etmedi. Tutuklularin görüs farkliliklarini gözetecek durumlari yoktu. Çünkü sorun insanlik sorunuydu, onur sorunuydu. Ayriligin ne anlami olabilirdiki. Idare bas vurdugu olaylarda basarili olamayinca ve ölüm orucuna katilanlarin sayisi 200 ü astiginda (posta posta) eylemin 28. günü
iskenceye son verilecegine dair söz verildi. Ayrica yasam kosularimizdaki tüm eksiklerin düzeltilmesi yönündeki
istemler kabul edilince tutuklular eylemlerine son verdiler.

Bu gelismelerden sonra üç aylik bir süre yasam kosularimizda giderek bir düzelme gözlendi. Artik gülmeyi unutan yüzler tektükte olsa gülüyordu. Gürüsçülerimizle konusabiliyorduk. Ama daha bir ay dolmadan yeni
kosullarimizi hazmedemiyen idareciler ve onlari yönetenler 1983 aralik ayinda homurdanmaya basladilar.

Insani iskence ile yöneteceklerine inananlarin, iskenceden vazgeçmelerinin düsünülmemesi gerektigi bir
kez daha kendini ispatliyordu.
Ziyarete gidis gelislerde, havalandirmaya çikislarda çesitli oyunlara bas vurarak tutuklulari tahrik ediyor suni bir tedirginlik yaratiyorlardi. Tutuklular bir kez daha dürüstlüklerinin kurbani oldular.
Yapilan tahrikler 3 ocak 1984 te yerini yine saldirilara birakiyordu.

3 ocak 1984 te mahkemeye gidenler dönüste koridorda saldiriya maruz kaldilar. Bunlarin çogunlugu hücrelere alindilar. Digerlerini de koguslarina verdiler. Hersey açikça belli olmustu. Iskenceciler eski günlerini özlemle arar olmuslardi. Bu ani saldirinin yaratigi tedirginlikle tutuklular idareye basvurarak can güvenliklerinin olmamadigini ve kaygilarini ileterek bu durumda havalandirmaya çikmayacaklarini bildirdiler, Idare cevap vermedigi gibi alti gün hiç bir yiyecek (ekmek, yemek ) koguslara vermedi. Mevsim kis olmasi tutuklularin durumunu dahada güçlestiriyordu. Iskenceci cellatlar, timler kurmuslar, nerede bir tutuklu gürüyorlarsa öldüresiye dövüyorlardi. Ve getirip koguslarina atiyorlardi. Cezaevi bir savas alanina dönüstürülmüstü. Hiç kimse korkudan mahkemeye, ziyarete vb. çikmiyordu. Dünya ile iliskimiz kesilmisti.

Ilk olarak C. Blokundaki 1-2 koguslar basilinca tüm tutuklular <<Kahrlsun iskence>> sloganini atarak seslerini disariya ulastirmaya çalisiyorlardi. Iskenceciler cezaevinin çatisina onlarca büyük hoperlörlar yerlestirdiler. Merkezi bir sistemle kahramanlik türküleri (!) çaldirarak olusturdugu özel timlerle ( ki bunlarin basinda subaylar ellerinde demir sislar, baslarinda kasketler tam teyakuz durumunda ) koguslari basarak tutuklulari isknceden geçirerek adata yeni Kahramanlik destani yaratiyorlardi, ( çatilara yerlestirilen o zamanki hoperlörlar suanda bile hala eski yerlerindedirler)

Basilacak koguslarin etrafi önce itfaiye hortümlariyla donatilir daha sonra pencereler kirilir, kirilan pencerden tazikli su sikilir, ikinci bir tim ise kapidan içeri girerek çikarma hareketi gerçeklestirilir ( Nede olsa baskalarin topraklarina, yerlerine çikarma yapma deneyimine sahiptirler…) Ellerindeki demir, sis ve kalaslarla yari baygin bir halde getirene kadar tutuklulari döver, daha sonra askerler tutuklulari ayaklarindan çekerek üst kogus alt kogus demeden merdiven, düzlük demeden, merdivenlerden sürükleyerek C- blokta bulunan ( ikinci katla ) sinema salonuna götürüyorlardi.

Sinema salonunda gözlerine kestirdiklerini grup grup eski hamam denilen yere götürülerek orada doktor (!) kontrolunde iskenceye aliniyorlardi. Bu harekatin komutanligini 1981 - 1982 dönemlerinde cezaevi iç güvenlik amiri olan Iskenceci Esat Oktay’ in yardimcisi, Esat Oktay’dan sonra iç güvenlik amirligini yürüten ve
daha sonra tayini kalkan Ali Osman Aydin adindaki Sadist iskenceci getirilmisti.
Bununla psikolojik olarak tutuklulari yildirmak istiyorlardi. Vahset hat safhadaydi bu baskilara karsi, dur diyebilmek için tutuklularin canlarini ortaya koymaktan baska seçenekleri kalmamisti.

14 - Ocak 1984’ te 10 ü hücrelerden olmak üzere 28 kisi ölüm orucuna basladi. Ama iskenceciler durmuyordu. Kogus baskinlari devam ediyor girdikleri koguslardaki ölüm orucuna girmis sahislarida dövüyorlardi.

28 ocak 1984 te 24 kogustan alinan tutuklular sinama salonuna, içlerinden bir grupta eski hamama alinir. Bu eski hamamdaki grubun içinde olan, atilan dayak ve yapilan iskenceler sonucu yasamini yitiren NECMETTIN BÜYÜKKAYA bu son iskence furyasinin ilk kurbaniydi. Bu arada ölüm oranini azaltmak için bir
kisim yaralilar hastahaneye kaldirliyordu. Cezaevi tam bir kan gölüne, ates deryasina dönüsme yolundaydi.

Bunlar olurken 25. Kogusta bulunan Ahmet Bayik kendisini yakarak iskenceleri protesto ediyordu. Bunun disinda da yakma olaylari oluyordu.

Yine iskence mezalimine karsi, 25 ocak günü Remzi Aytürk kendisini asarak yasamina son verdi. Öldügünde kendi elyazisiyla yazdigi, mektupta <<iskencelerin durmasi ve arkadaslarima omuz verebilmek için yasamima son veriyorumç>> diyordu. Remzi’nin ölümg üzerine cezaevine çagririlan Savci bu iskencelerden kaynaklanan ve bizat gözünün önünde cereyen eden olaylara tanik oluyordu. Ama konu ile ilgili olarak kendisine aktarilanlari <<yetkim yok>> diyerek adeta iskencelere ortak oluyordu.

Daha Remzi Aytürk’ün cesedi ipte asili iken ve savci bunun sözüm ona kesfini yaparken bu kez Yilmaz Demir adli bir tutuklu 10 nuncu kogusta kendisini asiyordu. Hemde ayni nedenlerle iskence ve iskenceleri lanetliyerek, ölüme gidiyordu. Olaylarin ardi gelmiyordu. Bu kez 19. Kogustan bir 18 kogustan 2 kisi bileklerini keserek havalandirmada tutuklu arkadaslarini döven askerlerin üzerine bileklerinden akan kani serpiyorlardi.

Iskenceler durmuyordu. Idare ölüm olaylarini örtbas edebilmek için bu kez tek tip elbiseleri bahane ediyorlardi. Cezaevi kapisinda beklesen ailelerimiz büyük , bir aci içersinde, duvar diplerinde sabahliyorlardi. Cezaevinde yükselen feryatlar haykirislar tüm çabalara ragmen etraftaki mahale sakinlerini sabaha kadar yatirmiyordu. Ölüm olaylarini dönemin cezaevi müdürüne hatirlatan bir tutukluya Müdür aynen su cevabi veriyordu. <<Bu bir savastir ölende olur yaralananda>> iste islah iste insanca muamele (!)

Ölüm orucuna katilmalar devam ediyordu. Cezaevindeki olaylar disbasina, radyo ve tv’ lere yansiyordu. Ama idare hala elbise sorunuyla, kirli çirkef, vahsi yüzünü saklamaya çabaliyordu.

Zaten toplu olarak kogustan alinarak üzerimizdeki elbiseler paramparça ederek, ellerimiz arkadan kelepçelenerek betona yatiriliyorduk. Bütün bunlarin içinde bende vardim. Kogus olarak sinama salonuna alinirken yogun bir dayak rüzgariylan karsilastik. Agzim, yüzüm kan içinde kalmisti. Yerde yatarken bir yandan kafama vurulan, diger yandan konusan üstegmen Kürtlerin belediye baskani bu duruma mi gelecekti? diyerek aklinca, benimle alay ediyordu. Ama benim için önemli olan insanlik onuruydu, kendilerine iskencelerden mutlaka hesab sorulacak dedigimde, gardiyanlara isaret vererek bunlari hücrelere götürün de <<Marksizimde hücreler nasil oluyormus, görsünler.>> dedi.

Hepimiz yaraliydik. Bizi hücre salonuna alarak meydan dayagina maruz biraktilar. Hücrelere sigmiyaçaktik. Bu dayak esnasinda üzerimize yangin hortümuyla tazikli su sikmayi da ihmal etmiyorlardi. Bizi öylece hücre salonunda biraktilar. Tuvalet ihtiyaçlarimizi dahi kesilen naylon bidonlardan karsiliyorduk. Çünkü bizi tuvalete götürmüyorlardi. Kisin sogugunda islak beton üzerinde yatirildik, derken burdan otuzbesinci kogusa (karsi hücrelere) götürüldük. 15-20 kisiden az olmamak üzere tek kisilik hücrelere doldurulduk. Hertürlü ihtiyaçtan yoksulduk. Iki tarefta bulunan ve toplam seksen kisiye göre yapilan hücrelerde 800’ün üzerinde insan doldürülmüstü. Açlik, sefalet, islatma, dayak vb. yönetmelerle baskilar devam ediyor. Buna karsilik ölüm orucuna katilanlarin sayisi o kadar çogalmisti ki, bizde kesin sayisini bilmiyorduk.

Ölüm orucunun sürdürülmesi ve bekledikleri zamanda eyleme son verilmemesi, iskencecileri yeni yönteme yönelti. Ölüm orucuna girenlerin ailelerini cezaevi içine kadar getirip onlar vastasiyla, eylemi kirmaya
Çalisiyorlardi. Daha bir çok komplo ve oyun sergiledilersede, eylemi kirmayi basaramadilar. Eylem 2 ayi dolmak üzere iken ölüm orucundaki arkadaslardan Orhan Keskin ve Cemal Arat yasamlarini yitirdiler. Iskenceciler iki can daha almisti. Yapilan görüsmeler sonucu eyleme son verildi.

Ölüm orucuna katilanlara ciddi bir tedavi uygulanmadigi için aralarinda bir çogu sakat kaldi. 3 ocakta ataga kalkan iskenceciler iki ay içinde toplam ( 5 ) bes can almisti. Ve onlarca yarali ve sakat birakma olayina sebebiyet vermistiler.



Sonuç

Yukarida cezaevinde birkaç kesit olayi özetlemeye çalistim. Yukarida yazdiklarim yasadigimiz olaylarin çok ciliz bir kesimini olusturdugu bilinmelidir.

Yine 1981 den baslamak üzere 1985 kadar süren fiili iskenceler döneminde hayatlarini yitirenlerin isimlerini asagiya aliyorum. Tabi bu isimler orada ki hatirliyabildiklerimdir ve esas ölümleri yansitmamaktadir.

Çünkü 5 nolu zindanlarinda ölenler 30- 40 kisi ile degil, 60 in üzerindedir. Birak iki misli olan, sakatlarda düsünürsek vahsetin dozacini tüm çiplakligiyla ortaya koyar.

ÖLENLER

Ali Erek
Selahatin kunduz
Abdurahman Geçen
M-Ali Arslan
Önder Demirok
Mazlum Dogan
Mehmet Akpinar
Aziz Özbay
Ferhat Kurtay
Necmi Önen
Mahmut Zengin
Esref Anik
Kemal Pir
Hayri Durmus
Akif Yilmaz
Ali Çicek
Bedri Tan
Aziz Büyükertas
Mesut Özbeden
Ismet Karar
Yilmaz Demir
Remzi Aytürk
Necmetin Büyükkaya
Orhan keskin
Cemal Arat
Cemal Kiliç
Hüseyin Yüce
Ramazan Yayan
Ibis Ural
Ali Saribal
Kenan Çiftçi
32. Halil-Baturalp

Sonuç olarak tutuklandigim günden baslayip özelikle üçbuçuk (1980-1983) yili gece, gündüz demeden Diyarbakir sikiyönetim 5 nolu zindaninda iskencelere maruz kaldim. Zindanda hertürlü iskence yöntemleri uygulandi. Hala uygulananlardan baska, günümüzde, insanoglunun akli hayaline gelmiyecegi bu insanlik disi uygulamalar dünyanin baska bir yerinde bu kadar uzun zaman sürdügü, bu derece çirkin ve gadarca yapildigini zanetmiyorum.

35 ay hücrelerde kaldim. Diger tutuklular gibi bende iskencenin her türlüsüne tabi tutuldum. Hakaretleri, öldürmeleri gördüm. Iskencelerin altinda insanlarin çigliklarinin, zindan duvarlarini nasil titretigini gördüm. Yapilanlara karsi kendilerini yakanlari asilanlari gördüm. Ölüm oruclarina yatarak zülüm ve iskenceleri protesto ederek yasamlarina son verenleri gördüm. Haykirislar, feryatlar, çigliklar arasinda aç susuz, hastaliklarin her türlüsünün, kol gezdigi, bir ortamda vb. En olumsuz vahset ve kosullarinda yasadim.

Bu vahsetin nedeni biliniyordu. Tüm uygulamalar var olan bir gercegi (Kürt gercegini) gizlemek kendi Akilarinca bizi sindirip yok etmek, Devrimci Demokirat Yurtsever mücaddeleyi zindanlarda bogmakti.

5. nolu zindanin iskenceci basi Esat Oktay Yildiran her zaman bar bar bagirarak <<Sizleri öldürecegiz yok edecegiz, kalanlarinizda hayat boyunca sakat kalacak. >>diyordu ve zevkten dört köse oluyordu.Tabi bu yanliz isknceci Esat’in düsüncesi degildi.

Evet baylar evet-----Insanlik disi muamelede basarilisiniz. Iskence, zülüm, hakaret etmekte, üstasiniz.

Geçmise bir göz attigimizda Seyh Said (Genç, Palo, Hani) Sason, Agri direnisleri döneminde uygulananlar, yine Dersimde, anarahminde süngü üçlariyla çikarilan bebelerin dogranmasi, genç kizlarin meme üçlarindan tesbih yapilmasi, erkeklerin cinsel organlarini taslarla ezip kisirlastirilmasi vb. Vahset ve jenosit hareketlerini yapanlar sizler degilmidiniz? Ama ne yapabildiniz bu halka? Bu halki bitirebildinizmi? Dünyanin neresinde görülmüstür ki bir Halk ceza, iskence ve katliamlarla yok edilmistir? Asla iskence ve zülüm halklari yok edememistir. Ama halklar hertürlü zorluga karsi mücaddele ederek davalarini zaferle sonuclandigini tarihin her dönemi taniktir

Bir halkin evlatlari amaçlari ugruna hayatlarina son verme eylemine girebiliyorsa bu halkin mücaddelesini hiç bir güç durduramayacagi açiktir.Ama bugün bizler tutsak elimiz-kollumuz bagli yapabilecegimiz bir seyimiz yok.

Sizler bizleri öldürebilirsiniz. Fiziki olarak yok edebilirsiniz. Ama unutmamak gerekir ki bizim ölümümüzle bu dava bitmiyecektir. Bizden sonrakiler daha güçlü bir sekilde mücadeleyi götüreceklerdir.

Bizler inançlarimizdan ödün vermemek, düsüncelerimizin kutsalligini dosta-düsmana göstererek bir yasamda sergileme kararindayiz. Bize yapilanlari herzaman, her yerde anlatmak çocuklarimiza, torunlarimiza söylemek, insanlik var oldukça 5 nolu zindaninda yapilani unutmamalarini saglamak için, yapilanlari romanlastirmak,filme almak gibi bütün teshir araç ve imkanlari kullanilmaktir. Bu insanlik disi uygulamalari, cinayetleri yakin gelecekte hesabi mutlaka sorulacaktir. Bundan kimsenin süphesi olmasin.

Çünkü tarihin ilriye dönük çarkini hiç bir kuvvet geriye döndüremez. Simdiye kadar bu defalarca ispatlanmistir.
Yasim (46) kirkalti, (33) otüzüçyil cezaya çarpildim. Belki dahada alabilir.Hata ceza evinde ölebilirim. Kürt halkinin cani sag olsun.
Ben önemli degilim. Önemli olan Kürt halkinin mücaddelesi ve kutsal davasidir. Bu kutsal davada nice insanlar ölmüslerdir. Ve daha niceleri ölecektir. Bizde onlarda biri olalim.

Inaniyorum ki bizim her birimizin ölümü binlercesini doguracak, bu kavga dalga dalga büyüyecektir.

Unutmamak gerekir ki tarih daima asilani rahmetle, asani lanetle yadetmistir.Ve asilanin çocuklari toplum içinde baslari dik dolasacak, asanin çocuklari basi egik olacak.
Bizler bize yapilan bu çirkin uygulamalari iftiharla yasayip anlatacagiz. Bu zülümkarlar hergün çirkeflikleriyle ölecek ve kahrolacaklardir.

 

YASASIN KÜRT HALKININ MÜCADELESI
YASASIN HALKLARIN KARDESLIGI
KAHROLSUN FASIZIM
KAHROLSUN SÖMÜRGECILIK


MEHDI ZANA


ADRESS:

Diyarbakir 5 nolu Askeri
Ceza ve Tutukevi
D. blok 17. kogus
DIYARBAKIR