Semîner - II

KURDISTANA MÊJÛYÎ - WELATÊ PÊEMÎNAN

ANCIENT KURDISTAN – THE FIRST FARMERS’ LAND

 

 

Home  |  Destpêk  |  Ana Sayfa

 

 

BUROYA KURDÎ – BRUKSELS, 3-2-2013





Ragihandina ji raya gitî re derbareyê nirx û hêjayiyên mêjûyî yên nitimanê me yê kevnare, ku dayiktî ji aristaniya hemû cîhanê re kiriye, ciyê serbilindî û dilxweiyeke pir mazin e.

KURDISTANA MÊJÛYÎ - WELATÊ PÊEMÎNAN, berdewam e ji me re, ji gencîneya xwe ya dîrokê hîna jî, roj bi roj peyamên nuh verê dike. Dîroka Kurd û Kurdistanê, roj bi roj zelaltir dibe. Li ser vê xaka pîroz, em ê hîna derbareyê pir oreên mirovahiyê re anayî û pênasiyê bikin! Ev wisa dixuye. Wek nimûne: Yek ji encama van lêkolînan, derbareyê avabûn-pêketin û belavbûna Navgîna Axefê û axên Zimên, xebat û lêkolînên li ser vê mijarê, ku em li bendî ne, li New Zelandê hîna jî berdewam dike.

Roja 3yê sibatê 2013, li Buroya Kurdî ya Pêwendî û Agehdariyê li Brukselê, ez bi dilxweî û serbilindî amade bûm, ku rûpelek ji dîroka pêketinên mêjûyî yên mirovahiyê, ku li welatê me dest pê kiriye, rabigehînim ji raya gitî re.

Min hêviyek xurt heye, ku raya gitî ya kurdî, encama van pêketinên derbareyê lêkolînên arkeologîkî û zanistî, ku li ser xaka welatê me rû didin, bi nasikî û pêwendîdariyeke xurt, biopîne.

Ev semîner, wek ji sernavê wê jî xuya dike, derbareyê Dîroka Pêketinên Mirovahiyê ye, ku gelek belge û spartekên zanistî, î roj bi vebirî nîanê me didin, ku ev pêveçûn, care yekê li ser xaka pîroz a Kurdistanê dest pê kiriye.

Wek hûn ê li ser hemû nivîs, wêne û belgeyên vê semînerê bibînin, ku van salên dawiyê, encama gelek lêkolînên zanistî hatiye belavkirin. Maf û pêwîstiya gelê me jî heye, ku ji nêzîkî ve, van agehiyên li ser van pêketinan, werbigire.

Bi gitî, semîner li ser Mêjûya Çandin û Kedîkirina Lawiran e. Li tenita vê mijarê jî, her wisa, agehiyên derbareyê encama lêkolînên zanistî, ku hatine kirin, di gel gelek wêneyên nuh hatiye pêkêkirin.

Her wisa jî, ji bo vê yekê, ez rêz û spasiyên xwe yên mazin pêkêî damezrêner û berpirsa Buroya Kurdî, Eta Pervîn Cemîl Xanim re dikim, ku ev êrejina zana û çalak, vê derfeta hêja da min.

Stockholm 5.2.2013


Goran Candan
Berpirsê Sazendeya (weqfa) Pirtûkxane & Muzexaneya Kurdî - Li Stockholmê

 

 



SEMNAR

 

Krdistan - Nitiman Genm (orea andin / Agrar Revolution)

Ev xebata lkoln, bi git li ser Mjy Ferheng Kurd ye. awa ku cografya Kurdistana mjy (Ancient Kurdistan) yekemn newar andina genm e, her wisan j ev cografya yekemn newar zayina aristaniy, anku derga FERHENG-AND KULTUR ye. Nexwe peyva "andin'" bi xwe di wateya kultur de ye.

DROKA ARISTANIY: Hunera andina itlan Genm - Yekemn newar Avabna Malan - Yekemn Car Bi Destvehanna Xurakn Pevexist (advanced food) ye:
Pemn Damezrenrn arsitaniy: Jinn Kurdistana Mjy

Li gor zaniyarn arkeologiy, mirovn ku cara yekemn itl li erd danne zad ajotine, jinn Kurdistana drok bne. Jin li ber koza gir, li bend hatina peyayn, ku bn nr diman sexbriya zaruyan dikirin. Li gor teoriya zaniyar ya Droka Pdena Mirovayetiy, rojek gava jinn li ber koza gir dimeyiznin, ku wan tovn genim bej, (Tritticum Dicocciodes) ku j end kulm ji bo xwarina zivistan ji xwe re komkiri bn, di av de dsan sn tn, hing jin ew dsan li erd diinin. Bi v away, ew xwarina ku aristaniy dizne, bi dest jinn v welat t hol. Tritticum Dicocciodes di bilindahiya ji behr 600 ta 1300 meter de n tt.

orea Heyvankirin (Pastoral Revolution)

Her wisan j ew qewmn mjy yn li ser v cografyay, cara yek xurakn pvexist (advanced food) heyvan (fermente) kirine. Bi riya bidestvehanna nan, erab, bra, mast penr, ji xwe re v hunera pket hn bne, ku ev byer di mjy mirovayetiy de duwemn mazintirn ore bye.
orea Heyvankirin (Pastoral Revolution) j li ser v xak qewimiye. Hin teor belgeyn zanist nan me didin, ku Kurdistana drok, n war heyvankirina r bye: orea Heyvankirin, anku andina bakteria di nav r de her weha j durustkirina mast penr, ev huner j, cara yek li ser v xak hatiye kirin. Bi v ores j, aristan li ser ruy erd belav bye. Gava mirov hn bne, ku ji xwe re ortan/ kek durust bikin, hing karibne, by astenga birbn, riyn dr dirj herin bi xwe re zanna andin j, li ser ruy erd belav bikin. Bi gotinek din; kek ortan, ard benzna belavkirina zanebna andin ya li ser ruy erd bne.
Peyva YOGURD

Li Govara zaniyar (ilm) ya bi nav MJLKSPEGELN'  (Nr 3/2004), li ser Droka anda Kurd ya Guzde li ser Welat Pemnan, xebatek lkoln hatiye belavkirin.

Di v xebat de, DROKA HUNERA HEYVANKIRIN, bi alkariya zaniyariya mjy; bi alkariya mjy mirovayetiy (antropolg), efsane (mtolog) pirsnasiy (etmolog), ji n ve hatiye raxistin. Di ziman kurd de hin nan kod hene, ku v fenomen vedibjin, (taswr dikin). Her wisan j, di ziman ermen de, di peyva YOGURD' de j vegotina (taswra) peyva KURD heye: Yog= rn rohn + Gurd/Kurd= xilt lorik. Di ziman kevn hind, di ziman sanskrt de nav mast: kurd e.
Yekemn Menu'ya Restorant'/ Lokantay

Li Bar Kurdistan, li nzk bajar Hewlr nivitek kevir hatiye dtin, ku ev yekemn menu'ya lokantay/ restorant ya her kevin tt zann. Temen v nivit t diyarkirin, ku li dor 5000 sal ye. Di yekemn rza v menuy de, ev xurak hatiye nivsn: "birinc pvaz di nav xwna beraz de keland."


newar Peydakirina Tger' (wheel)

Yekemn erx, tger, toterk, xirxar, (tekerlek) dolab j li vir hatiye pevxistin. Spartek belgenameyn zanist v yek dibestin teyd dikin. Yekemn tger, hingava p ya -Yekemn orea Zaist ya Tknk- li ser v xak hatiye avtin. Di skuja (a) goln Wan-Svan-rmiy, tt gotin ku yekemn newar e ku tger li ser hatiye pevxistin gerandin. Lbel tgern li ser erebeya ku li nzk gola Wan hatiye dtin ji hla Prof Stuart Piggot' ve hatiye hrkoln, di nav tevayiya tgern drok de, yn ku ta neha dihne naskirin, her y kevin ne. (Prof Stuart Piggot, The begining of wheeled transport, Scientific American, Vol 219, No1, 1968, pp-82-90).

Tevayiya van komponentn mjy yn droka pdeniya mirovayetiy, xwe li ser erd Kurdistana Mjy digehnin hev. Di govara zaniyar ya bi nav NATURE' de, berhemn lkolna grbek zimannasan hatiye belavkirin. Van zimannasan, di encama xebatek bi nzk 20 salan dirj de, li dor 100 ziman li komputerek civandine ser hev pit lkolnn dr dirj derketiye meydan, ku koka zimann Hind-Ewrp, xwe digehne Kurdistana Kevin! Neha li pey v encam, em fm dikin, ku ima mie gotinn me yn kurd, hema di tevayiya zimann Hind-Ewrp de hene. Weke; hesp, hk, lv, der, por, nav, nimandin, dinan hwd.

 

 



Ji Bo Nerîna Li Hemû Naveroka Semînerê & Spartekên Wê,
Li Ser Vê Lînka Li Jêr Bitikînîn:

KURDISTANA MÊJÛYÎWELATÊ PÊEMÎNAN

ANCIENT KURDISTANTHE FIRST FARMERS'  LAND

 


Click here below
To read/see The Seminarium

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ji Bo Nerîna Li Hemû Naveroka Semînerê & Spartekên Wê,
Li Ser Vê Lînka Li Jêr Bitikînin:

KURDISTANA MÊJÛYÎ  -  WELATÊ PÊEMÎNAN

ANCIENT KURDISTAN  -  THE FIRST FARMERS'  LAND

 


Click here below
To read/see The Seminarium

 

PERESTGEHA HERÎ KEVIN A CÎHANÊ
XIRABREK - GIR NAVOK - GOBEKLI TEPE


From the collection of
The Foundation For Kurdish Library & Museum

 


 

 


Foundation For Kurdish Library & Museum