Fêrikê SIV

1934 - 1997

Fêrikê Ûsiv
(Facebook)

 

Home |Destpk|Ana Sayfa

 

 

Fêrikê Ûsif

(1934- 1997)

 

 


HÛBÊ XWEDÊHEZ


Pir dewletî bû, Hubê Xwedêhez
Xwediyê mal û milk, hebûna "dengiz"
Çar piyê wî hebûn, weke mêr û mêa
Garanê dewêr, ga û gamêa
Pezê wî hebûn, heft hezar serî
Qûlê wî hebûn, hezar sed merî
Lê ji hebûna, hizêmet zahftir
Xwedê rem dabûyê, zêhn û ilmê pirr
Hûb beramberî, mal-neferê xwe
Xwey dikir xulam, xizmetkarêd xwe
Feqîr-fiqare, bi wî çar dibûn
Malder û bêmal, lê star dibûn
   
Tu rêwîkî riyan, bê nan û bê av
Derbaz ne dibûn, ji tixûbên wî
Çi kireke qenc, êwreke însaf
Bi mor miyaser, ne dibûn bê wî
Xebereke tahl, ji pel grantir
Merivê maqûl, ne digot kesî
Mûriya erdê jî, pêpes ne dikir
Ji bext û roja xwe, her demî razî
   
Dua-dirozge, dikir ji dil û ced
Rojî digirtin, xwey dikir edet
Û subhan bû zaf, ew esilzade
Werdigirt kinc û kitanên sade
Ew dixwar çi, ku xulaman dixwar
Xaric ne dinihêrî, li erzê cînar
Lê ewledhizê omî, dît û ew êand
Ji ewledên xwe, ne dihêviand
Heft kurê wî bûn, û sê qîzên wî
Ewana dixwar, rez û pezên wî
Rojê kurekî, mesref dadanî
Gazî xwuk-bra, dikir bi dilovanî
   
Heft rojan dikirin, kêf adî bê xem
Lê roja hetan, bavê xwedêtirs
Deh nêriyê kever, bi Çiyayê Mefê
Dikizirand li ser, textê telefê
Weke lawêd wî, cahilê kêfxwe
Hergê gotibin, gotineke re
Xwedê bi xwîna, van deh qurbana
Tu efû bike, zimanzêrifiya wana
   
Roja sicûdê, mêr û milyaket
Civiyan l'dîwana, Xwedayê bi qudret
Tevî wan Cin jî, rawesta serqot
'Tu ji ku têyî' Xwedê jê re got
'Ji dunya bende' Cin gote 'Rebbî'
'Digeriyam ji xwe'r di nav evdê sebî'
'Hub çawan e - Hub? qulê min î ba'
'Dua Te dike, bi qurban û ma'
'Ew'ê çima ne ke? destê te yî nûr'
'Li dor mal û milk, bûye weke sûr'
'Te ne hêviandiye, daye pê her tit'
''Dunyalik'' l'ber wî, Te kiriye buhut'
'Bêxem bihnfireh, ji xwe'r kêfê dike'
'Êdî wê çima, dua Te ne ke?'
'Ca hela kanê, ya Xwudayê min'
'Çi ku Te dayê, jê bistîn car din'
             'çi ka qûlê Te
             xwe na de ruyê Te?'
'Here' Xwedê got: 'Mal bi destî te!'
'Lê tenê têkilê, emrê wî ne be'
   
L'mal l'oda xwe, bedew bihncinnet
Hub Axa ji xwe'r, rûnitî rehet
Tev helala xwe, qehwê vedixwar
Û qisse dikir, dînc û bextewar
Ji nikê ve mîna, palesûkê gur
Xulamekî wî, dakuta hundir:
   
'Ga radikirin, ji wê derê zevî'
'Dehik diçêriyan, li kenar-kevî'
'Sêpaya lêdan, mêr xeza kirin'
'Ga-guhdirêjê te, ajotin birin'
'Tek û tenê ez, rizgar bûm ji wan'
'Ku ji te'r bînim, ev bersiva han'
   
Hê dipeyivî, evî xulamî
Xulamekî din, 'hey dadê!' hanî:
'Garanê dewêr, ji xwe'r diçêriyan'
'Sê kom cerdbaiyê, kelatê lêdan'
'Gavan û gede, git xeza kirin'
'Ew del û dewar, ajotin birin'
'Tek û tenê ez, rizgar bûm ji wan'
'Ku ji te'r bînim, ev bersiva han'
   
Hê dipeyivî, evî xulamî
Xulamekî din, 'hey dadê!' hanî:
'Pez diçêriyan l'dor, Çiyayê Siyonî'
'Ji nikê ve l'ser çiyê, bû re û ronî'
'Brûskê lêda, kire re-rijik'
'Ew bir û bergel, ivanêd qijik'
'Tek û tenê ez, rizgar bûm ji wan'
'Ku ji te'r bînim, ev bersiva han'
   
Hê dipeyivî, evî xulamî
Xulamekî din, 'hey dadê!' hanî:
'Î roj ji xwe'r l'nik, nuhuriyê te'
'Ketibûn kêfê, qîz û bûkên te'
'Bayê samê hat, hilweand xan-man'
'Her deh zarên te, git di bin de man
'Tek û tenê ez, rizgar bûm ji wan'
'Ku ji te'r bînim, ev bersiva han'
   
Hub rabû vira, serê xwe kur kir
Kincê xwe qelat, star sipir kir
Got: 'Ez rût hatim, rûbarê dunyê'
'Rût û tût jî mam, careke dinê'
'Xwedê da stand, ji ebdê bendî'
'ukur ji te re, ey cenab-Rebbî'
   
Wê qafilqedê, metel man merî
Ji kirina Hûb, ewî teherî
L'ber xwe ketin j'bo, camêrê ''yazix''
Herçiyê xwedîter, û xwedîtemazix
Ji wê rojê ve, kirine edet
Rojê malekê, tîne nan-nemed
J'Hub re dibirin, bi qedirzanî
Hub jî hildida, ji ewî nanî
Parek pirr dida, fiqarêd bêçar
Para din jî tev, jina xwe dixwar
Û dîsan bi dil, bi êkirzanî
êkirbûna xwe, J'Xwedê'r dihanî
   
Roja sicûdê, mêr û milyaket
Civiyan l'dîwana, Xwedayê bi qudret
Tevî wan Cin jî, rawesta serqot
'Tu ji ku têyî' Xwedê jê re got
'Ji dunya bende' Cin gote 'Rebbî'
'Digeriyam ji xwe'r, di nav evdê sebî'
'Hub çawan e - Hub? qulê min î ba'
'Dua Te dike, bi qurban û ma'
'Û Te çi kiriye, ku ebdê Te'y serre'
'Dilê te ne kire, bi xeberek xwe'
'Te hebûn jê stand, qirêja destan'
'Ewled jê standin, ew toqê stûyan'
'Hebûna mirov, herî ba bi let'
'Hurmet e Xwuda, qedir û qiymet'
'Qedrê Hubo l'ber, Çemkî dikie ser'
'Naz û nemetê, cînarêd comerd'
'Hubik kêfê dike, ji xwe'r tev jinê'
'Ca tu qedrê wî, hilde ji dunyê'
       'çi ka qûlê Te
       xwe na de ruyê Te?'
'Here' Xwedê got: 'Mal bi destî te!'
'Lê tenê têkilê, emrê wî ne be'
   
Cin kete dilê, merivêd ernûs
Huxsan û nemerd, canbaz û cehsûs
D'nava rokê de, bi sond bi 'ehde'
Li her derê bû, 'hewar - hey dade!'
'Hubo bêzar e, Hubo bêferseng!'
'Loma Xudayê, alemê jê stand'
'Kulfetê xelkê, dilsax dilovan'
'Nan jê re dibin, ew dest dihavê wan'
Mal milkê wî çûye, ew ji hev sûdya
Dermanê devê, nav malê gundiya
Û hezar erê qirêj, bi qîr û sîr
Sahokin l'ruyê, Huboyê hêsîr
Yekî got 'vir e' dehan gotin 'rast'
Pismaman berên, xwe ji wî guhast
Cînara duduyan, nan j'ser birîn
Betalê parsekçî, poz lê hilbirîn
Maqûlan serî, hejandin ikbez
Tisqiya pîsê-pîs, tûh dikirin l'ber
Gelekî l'Hub, çetin hat feqet
Hizirî ew bi, dilê firîqet
Ji xwe re got: 'sebra xwe bîne'
'Xwedê her dide, wisan jî distîne'
'Bi mirin tika, li ber te dide kirin'
'Demekê pîsan, radike l'ser min'
'Lê çima-feqet, wî got: 'mîr û pîs'
'Mirovê weke, ebdê cernakîs'
'Ji kê zêde me, kîjan rebenî?'
'Xwedê ruhekî daye her benî'
               'Ferqî tune qet
                her tenê feqet'
'Min ê er û ûr, ne avêta benda'
'Û bi qerf û qest, hîç ne qaranda'
'Lê dibû min jî, nemerd û neman'
'Buxtan biavêta l'ser, meriyê am û tam'
   
'Hindek merivên, eyan ên alim'
'Bin hukmê dîwan, dewleta zalim'
'Ji hêrsê-tirsê, yan ernûsiya er'
'er avêtine ser, merivên dûrer'
'Ya Xwudayê min, kubarî ne dî'
'Tu ya xwe d'zanî, tu her beled î'
'Tu rê kif dikî, j'her evdê xwe re'
'ikir ji rehm û kerema Te re'
   
Hub ikiriya xwe, dîsan dihanî
Û pit re tûrê, parsê hiltanî
Diçû parsa xwe, L'ciyê dûr dikir
Dihanî xwe'w, jinê pê xwedî dikir
   
Roja sicûdê, mêr û milyaket
Civiyan l'dîwana, Xwedayê bi qudret
Tevî wan Cin jî, rawesta serqot
'Tu ji ku têyî' Xwedê jê re got
'Ji dunya bende' Cin gote 'Rebbî'
'Digeriyam ji xwe'r, di nav evdê sebî'
'Hub çawan e - Hub? qulê min î ba'
'Kul bi Hub hatiye, Wî nefsê neba'
Bi ten û tinaz, bersiva Xwedê da
'Te hurmet jê stand, aza ye îda'
'Bêxem û bê mihnet, ji xwe'r digere'
'Hurmet Hûn dizanin, ziyan û zer e'
'Kincek xas û teng, weke însanet'
'Ni kare li nav, bihêje rehet'
'Diricife her dem, bendê belengaz'
'Ku leke ne yê, ser kincika xas'
'Yê aqil xwe-xwe, kincika kabûs'
'Ji ser xwe hiltîne, diavêje mexsûs'
'Hubik ji xwe re, dijî bê minnet'
'Temae dike, l'suruta cinnet'
'Nanê xwe dixwe, eqa xwe dike'
'Êdî wê çima, çêra Te bike?'
'Ca hela ey Xwuda, dest biavêj derema'
'Bibire ji wan, kêf û kerema'
       'çi ka bendiyê Te
        xwe na de ruyê Te?'
'Here' Xwedê got: 'Can bi destî te!'
'Lê tenê têkilê, ruhê wî ne be'
   
Bû brûsk pekiya, kenl û genefîs
Xirabê berî, Hûdê û Hurmiz
Û heta ku Hub, li ber tendûra xwe
Ji Xwudayê mazin, xwast destûra xwe
Weke ku bixwe, kurtolê parsê
Ewî îa xwe, jan da bin parsûwê
Hubo ricifî, kiiya kizirî
Bû kûtek kûtê, xwe yê parskirî
Can berkevkî bû, kem jê kiiya
Lê bû kurm û kêz, mûyê sing û seriya
Simila jina wî, ma a û met
Hever bû ji wê, efsûna elîwet
'Ez im' deng derket, ji kûtê qertal
'Ez im Xwedê and, ne mîne metal'
Çi bikira jinik, j'ber seg û guran
Hilda ew kûtê, ruhberî reben
Pêça danî nav, zembîleke kevn
Bi xwe re dibir, bi xwe re dihanî
Û gava ku ew ê, zembîl datanî
Û hingê kurmek, bi canê Hub diket
Wî dirêj dikir, çêçikê bêteqet
Ji erdê hildida, ew kurmê werek
'Tu bi kuda diçî', digot 'bimbarek?'
'Qismetê te me, were min bixwe'
Û kurm berdida, car din canê xwe'
Û dua dikir, di zembîla xwe de
'ukur ji navê, Te re ey Xwuda'
   
Jinê rojekê, tab na nî feqet
Gote Hub''î: 'Lo kutê musîbet!'
'Xwuda êdî çi taqet, hit li te hêsîrî?'
Hela hê tu dua, ji Xwudê re dikî?
'Sûckariyê me ke,' wî got 'ya hurmet!'
'Dayin edet e, 'standin bedet'
   
'Tu kuflet î, ku tu rind dizanî'
'Ji bo evînekê, evê lezekî'
'Çend zor û cefa, hêsira jinê'
'Dikiîne çaxa welidandinê'
'Ya min jî wisan, rojêd xwe îr in'
'Jît bi nav û deng, hebûn û hurmet'
'Nuha jî dijîm, nuha dikînim'
'Bext û qedera, kûtê musîbet'
'Ev qeder titekî, wisan e - wekî'
'Xudayê min rewa, dike l'her yekî'
'ah û muahîq, padah û peyxember'
'Rizgar na bin j'ber, van kurmên eter'
'Hez dikî defin bin, bi tabûta zêr'
'Hez dikî bi kûpê, ehîdî bin cer'
Ji helala xwe re, Hub got û li wir
Ji nikê ve kerr bû, nolanî kevir
Lê ferqî heye, ew kûr hizirî
Cihê yê zindî, cihê yê mirî
Û cara pêî, bi xeyd b'gazin
Gotin raber kir, l'ber Xwudayê mazin:
'Ey Xwuda çima, ez î hê rûber'
'Te da min nivîsa, paî ax û ber?'
'Min çi guneh kir, çi aîk ermî?'
'Weke saxe-sax, bûm kûtê kurmî?'
'Axir guneh e, ruhê xêv î xam'
'Xul dibe j'wan, bihn-birinên can'
'Te ruhê min jî, bistanda bibira'
'Qalibê min hingê, rezîl kiriba'
   
Cin vî bihîst berî, roja sicûdê
Derkete dergeha, dîwana Xwedê
Got 'Ya bînaya, çavan î sertac'
'Te seh kir dua, bendî xwe yî çak'
'Belê min bihîst, nefsa xezebê'
'Bendê min î qenc, pirr rast dibêjê'
Hinde agirdên, jîr û ehreza'
Rast dike l'dersdarên, herzan aiya'
'Te wisan l'min, kir sibir û kibir'
'Ji ruyê te va ye, min jî xirab kir'
'Û qûlê xwe yî, cinnetî hêja'
'Min avête nav, pergala doja'
'Here bide pê, ji berê zahftir'
Û cin vekiiya, êdî deng ne kir.
   
Helala Hubo, heyf û dilovan
Di nav zembîlê de, Hubik digerand
'Ax' wî got, 'bihna nanê teze tê'
'Gidiyê tu bidî, xatirê Xwedê'
'Ca min deyne vir, here malka han'
'Belku ji min re, tînî parîk nan'
Jina berbihêr, ha-hanga li wir
Bi çiqilê ve, zembîl dar ve kir
Banz da wê malê, ta ku vegeriya
Dît zembîl tune, l'xwe xist û giriya
'Gidîno we dît mêrê min kê bir?'
   
Lê hew nihêrî, rawestî l'wê derê
Bi bejin û balê, bi wî birînê
Hubik na - lê sê heb Hub, bi bengzê berê
Ebdê yekî got: 'Ji me her sêkan'
'Yek mêrê te ye, ca binihêr kîjan?'
'Heger te nas kir, helal be li te'
Yan heger ku na, êdî terk bide!'
   
Heyfa Hub bi zahfî, li jinê dihat
Ew helala xwe ya, bi bext û bi yad
Tirsiya got: 'Dibe têdernexe rast'
Û melûliya kûr , bengzê wî guhast
Bi çavêd wî yên, xemê xaricî
Jinê mêrê xwe, nas kir cî bi cî
Çariya xwe avêt, ber pêsîra wî
Her du yên dinê, betal bûn efsûnî
Û li wê derê, Hub û helala xwe
Ta ku dageriyan, derê mala xwe
Dîtin l'ber derî, dikin bare-bar
Çend birrê pez, çend garan dewêr
Tu ne bêjî çar, padîahên rohelê
Seh kirine gilî, di ewî derheqê
   
Û ev malê han, bi xulam-xayî
Keç Hubra andine, ji bo diyarî
   
Ji wê navberê, buhurîn deh sal
Heft kur j'Hubra bûn, sê qîzên delal
Mîna baxekî, biharê bihut
Qedrê wî dîsan, bihn-beer rahêt
   
Lê bi hewasa, berê ya bêhed
Hub ne dinihêrî, êdî l'însanet
Zarêd wî teze, dîndargêên gul
Dihanîn bîra wî, ewladêd ewil
Û dihêiya dilê, bavê ewledhez
Lê dîsan bi rem, terbet û temîz
Sed çil salî jiya, Huboyê helal
Paê demaxtirî, da dunya delal
   
Axa Hubo, ji çil qurnî kevintir
Kî dizane nuha, ku dibe kevir
Lê serhatiya wî hîna jî dijî
Mîna bûkeka, rohnî û neqiî
Û navê ewî, bendeyê Xwedêdhez
Bûye axefek, xwerûyê xalis
Gotina Hub, ku tevlî cima'et
Her dem dibêje, evîn û muhbet.

 

HÎVERON, Fêrikê Ûsif, Stockholm 1993, Weanxaneya SARA'yê | Pêdaçûna zimanî: Bavê Barzan

 


TÊBÎNÎ/ SERINC/ JÊRENOT: Yên dixwazin ol û dînê xwe ba fêm bikin, divê, gelek ji spartek û belgenameyên pîroz, ên li ser olê
hatine nivîsînê, bi zimanê xwe bixwînin. Wê gavê ew kes, Xwuda û ola xwe batir fêm dikin.

Loma vê helbesta destanî ya Fêrikê Ûsif'î (Xwedê dilovaniya xwe ji ser kêm neke), ku ew - li ser peyxemberê hmin, sebr û deyaxê, Peyxemberê Payebilind Peyxember Eyûb yan jî bi navek wî yê dinê, Hub'î, (slava Xwedê li ser be) ku bi zarê me yê êrîn, - bi zimanê kurdî nivîsiye Li ncl j nav Peyxember Eyb: Yob e.

Gerek e ku em vê destana ciwan a olî, di evbêrk û civatên kurdî de, li ûna zimanê erebî, ku kurd qet jê fêm nakin, bi kurdî bixwînin. Ev destana olî, hem li Încîl û hem jî li Quranê hatiye nimandin. Wê gavê Xwuda wê ji we re bêguman xêrên mazin binivîsîne.

 

 

 

 

 

 

ÇEND RPL JI JIYANA FRIK SIV

 


Fêrikê Ûsiv

(1934 - 1997)

 

1. PIYD FRIK

Piyd Frik siv ji qeza Qers bn, ji gund Emanayr. Bav w - siv voy Hemo, ji la spka, bereka Wutiya b. e zar voy Hemo Zeyneva jina w hebne - Hesen, Zozan, l, Xezal, Kid, Usiv.

Ewana pey er cihan yê yekyemn koçber dibin. Di nava er dewa da, xelay-celay da ji maleke mezin ar nefer znd dimnin - Hesen, Kid, siv Xezal. Wexta koberbn, mr Xezal Koroxl li r dikujin Hesenk Cemaldn li Xezal xwey derdikeve. Xezal demekê li Tirkiyay dimne.

 

 


Bo xatir Xezala diya xwe, bi pirs-pirsiyara nuxuriy Xezal - Riza, sala 1979a ji Tirkiyê hate Ermenistan, hate dtina xat xald xwe. Ew bahs kir ku diya w her dem dest w digirt ew dihatine ber av, w al snor ew dikire gaz, ji snoriya pirsa xk-br xwe dikir.

Pawextiy Frk siv derheqa hatina kurmeta xwe Riza da, di destana xwe Rizay Kurmet da nivs:

Xezal
Nuxury xwe daye du xwe,
Hatiye xam Del-Qaz
deyl snorvana kirye,
Dr va kiriye hewar-gaz:
Ez Xezal im,
zdya sipk,
Qza vo, xka Hesen, xka siv,
Kevanka Hesenk Cemaldn

Snoryo, bexte te me,
Tuy cabek min ra bn
Hesen sax e? siv sax e? Kid sax e?
Gelo qe wan dera dikin
Pirsa hal xweynga xwe?

Riza awa hate Yrvan,
S
sibetir ew Gula jina wye delale
Zarxwe ne Pamp Riza
Tev xizm xnav gund
Xwey-xnav dereng hat
Die pala iyay bilind-
Ser mezel xal xat

enge xweliya mezel xal
mezel Kida xat,
Dike nava dezmala al
Bi tiberk, tulizmat.

Wek bibe here wira
Birene bi n-ay,
Ser mezel xka wane
Ax keser dilda may

Em vegerine ser s nefern mayn-Hesen, siv Kid.

Ewana tev qewim-pismamd xwe ewil li Tifls sitar divin, pa tne Ermenstan, gund Pampa kurda (naha Span).
siv vo li Emanayr panzdeh salyda Misqal distne. Du kur wan bne-Paa, Teyo. Misqal Paa revda dimirin. Jina Hesen voye pin Cew bye. Pey mirina wra Hesen Hac distne.
Frk gil dikir, digo: Pampda dil bav min dikeve Porsop. L Porsor bona Biroy qaax nankir bye. Hesen ap hewza xwe dike, bir xwera div:
-Dest ji w bikne
W ax Cemeda Emer b hatibye Pamp, mala bav xwe. Rojek siv bav min tev kurap xwe-Cerkez Nado, diine mehela mixayla. Dya min, Cemeda Emer, ku t ber wanara derbaz dibe, ev bedewya siv dikeve, xwe a dike, diqite, dikeve erd.
Cerkez Nado ha-hanga div:
-Aha eva qurbana kurap min b
Dya min j yeke sufet qemer, bejn bilind bye Dil bav min xarc dibe ser dya min, siv vo cara duda dizewice, ap min Cemed sivra dixweze.
Pey zewacra siv Hesen dsa diine Tifls. Dixebitin salek-duda, vedigerin tne Pamp, dikevine tamek kevn. L ztirek bi ga-ereb siv Emer-bir Cemed, kevir, dar-bara tnn xwera tam dikin, gund Pampa Kurdada dihwirin, dibine mal-avay.
A li Pamp sala 1934-a 2- meha mijdar (noyabir) siv vo Cemeda Emerra ewledek kurn j dibe. Nav w datnin Frk.

2. PAMP ZAROT

Zarotya Frk Pampda derbaz bye. Pamp xur kurmance-kurmanc ser dn zdty. Pamp perek tebyety bedewe, iy ya banya, ayr, man kullka:

 

 

War-welatek xamik xasik,
Mikan kawa, y gul nazik

Frk Pampa xwe pir hiz dikir. Ew nivsye:

Pampa mine ba, Pampa min kubar
W pal vedaye wan quntar sar,
Pamp mna bka, bka xemil l bend,
Dor yayd me girtine govend
yayd me bilind, yayd me kubar-
Ku j dikiin cew kanyd sar

yak bilind Pampda heye, ku

Mna zlamek qure
Mrekra b dew-doz-
Qemerdax sng gup vekirye
Li himber Elegez.

Jlava du karvan ya,
Rahitine mild wya
Ber bne wek xale,
Du beyar gul gha-

Y erqra divn Pix,
Ji roavayra- Davan,
Wir n divin kesin kx,
Wir distirn ivan-gavan

 

 

 

Wext z e-hevt sal bm, - Frk dan bra xwe, - hevalava me dida pey kerek nr gewir. Ew ker ker obangermes (niha Drik) b-gund cnar. Em pey din heta hinda Dlegur, nzkaya yay Zyaret. Pa em diwestiyan, dihatine gely Dawan. Me xwe ber irik dit, derbaz bostana kartola dibn. siv xal Emer Mamo bostan bn. Xwera fza bostnda holikeke rind kiribn. Hundurda mna oda b. Dika bexr kiribnda. Holik ava kir b. Ez dime ber bi xal xwe. Ew torb kartol pijand derdixist, digo:
- Emer, em end kartol pijand nedine kur Cemed?
temiz dikir, dida xarzy xwe. Ew zef ez hiz dikirim.
siv vo - bav Frk, hna sald er chany duyemn da birgadr (awi) kolxoz b. Ew nebirine rr, ji ber ku mala w giran b, da deh zar w hebn: Teyo, Hemo, Memo, Xatn, Frk, iko, Onk, er, Miraz, Meksm, l bir k-Ma pey rra b. Saln rda gundya bi zor-cefak ebra xwe dikirin Sala 1945-a, meha gulan besa sekina rr gihte gund
Frk deh salya xweda die dibistan. Dibistan ermenk b. 7-8 salya wda ew diandine dibistan, l ji ber ku bi dest ep dinivs mamosta serda hrs diketin, zaro j ser epya w dikenyan. Loma j Frk ji dibistan direvya. Bi zorek hn b-bi dest rast nivs. Wek din-bi dest ep kev digirt, nan xwe dixwer, bi dest ep xebata giran dikir. Sala 1951- dibistana gunde hevtsale bi edetnema pesnandinva xilaz dike.
Frk xwendina dibistanra tevay di ber berxa. Berxvantya w xewn b jra:
Bawka berbang bxew
Deng deylkirina dya min
Tev xulpna sirsm dew

Zilam fikirsucuh tebyeta nda dikete mitala, evd havna, li guhr bdera, mna kitba xweye dersa steyr peyr ezmana dixwend Ruh berxvan bik bere-bere bi kubir keysa tebyetva perwede dib
Wexta ghadirn Frk berxvant disparte Onk bira xwe-xwe di xebata kolxoz.

L h nae ber ev min
Ew ddema bi gul nr:
Qelfa qza bi kinc reng
Ser mil wan tirmix, trpazk,
Hilpark y dibn eleng
Wek Tawis bi parr bask

Frk tev hevala di vlk - gha berev kirin-pey wan canik-cewahira
Frk siv br dan-awa cara yekemn ew helbest nivsye:
- Dersxana arada rojek me hewa dibistanda dilst. Hevalek me dexelt kir, wek ji nava lstik derney. Ew da qeym xwe, derneket. Hing min jra got:
Kuro, der,
Pirty ker
Zaru kenyan. L dersdar me, guhdarya kjan ser me b, gaz min kir, rojnema dest xweda vekir, iyrek nan min da: Ay, - go, - herg merfeta teye ayrty heye, iyrd aha binvse, ne ku wan r- ty b merfet lev bne
min hing dicriband. L ten ar sal din, hjde salya xweda, cara pin arrzek ser yay mey Qemerdax nivs:

Hey can Qemerdax, tu hisreta min,
Tu padi yay gund min d,
Tac ewira ser ser te bilind
Bengz tey kaw tim bra min t

Frk w war da xwendekar Xwendinxana (txnkma) Yrvanye pdagogy b.

 

 

 

 

 

 

 

 

3. XWENDKAR XWENDINXAN NSTTT

Frk siv by xwestina xwe Xandinxanda (txnkmda)
hatib qebl kirin. Ew pey berxvantyra dixwest saltira din bibya ivan. Dikire bra xwe, digot, wek bav w ew gil bihstib gotib: Tu dil xwe dibj?.... siv vo, awa mrek bilyan dindt, kur xwe dine Yrvan - hnbn. Frk nivsye:

Ax, bibya qarxn,
Rakira txnkm
Tit nema dews
Mal-gundy me
Nekirana lome,
Ku naim ders

L neqesid xewnerojka w, ew ar sala w xandinxanda xwend.
Pey kutakirina xwendinxanra, hema w sal j, sala 1955-a, by komekdar, bi qmet zef bilindva nsttta pdagogyye ser nave Xaatr Abovyanda li fakltta(bea) flology-drokyda t qebl kirin.
Kutasya krsa yekda xwendikar dibirine xopan- Qazaxstan, ku wir havna, du meha bixebitin. Stansya Basknakda gava mane disekine, hevalava radivine ser vagon. Pa Frk banzdab erd ling xwe gzekda knandib. Mehek mab nexwexana Basknakda. L pawextiy, hema gzeka w serma dikir-c bi c dya. Digo, wek cy kestin wextda pak necebirandine.
Pey krsa sisyara, havn, dewata Frk gere bibya. Dersbj wan drok-Artas Poxosyan jra qmet nimiz danb. Frk rast ayr rmenyay mezin raz t gil xwe Poxosyan dike. Hema hing raz 3-4 helbestn Frke bik tercmey( werger) ziman rmenk kirib. Hevra diine nsttt. Divn: Cvne. raz kaxezek dinivse, div: Bidine Poxosyan! Evin ew xetd iyrk(bi tercme):
Poxosyan maqul, tu
Frk me nvxwend nehl,
Nvmiraz nehl,
Nvpot nehl,
Qmetek bava verk.
raz

Sala 1955-a dsa dest bi weana rojnama Rya teze b. Axavtinn radoyye kurd j bne herroj. Heta kutakirina nsttt rojnema Rya teze-da 22 helbest gotarn Frk dertn. iyreke w Ez cimet bi ziman rs sala1958-a kovara Dirjba narodov-da (Dostiya cimeta) dert (#9, Moskva), nivsarn w radoya kurdda tne elamkirin. Sala 1957-a berevoka Nivskard kurdaye sovty-da yanzde helbestn w ap dibin.
Sala 1960- Frk siv nsttt xlaz dike.

 

4. XEBATKARÊ RADYOY

Dplom li cv
Berxvan ber
Vedike der
Radokomt

Para kurmanc,
Oh, dm tnc:
Mkayl, Xell,
Mem Hemo,
iko Emo,
Casim Cell.
Serekrdaktor-
Xell rsor
Bi beerek ferz
Datne li ser
stola kmber
Balola kaxez:
Dest xwe donke,
ev me ronke
Bi tercim ba

Frk radoyda, para kurdda t kivkirin awa serok bea edebyet.
Sala 1961- pirtuka Frke pin -evkan ap dibe. Ew ji aly xwendewanada rind t qeblkirin. Ew hub hisreta ayr b. Mna evkanya zelal b ayrtya Frke helal elam dikir. W sal j berevoka Efrandind nivskard kurd sovty- da neh helbestn Frk ap dbin.
Radoyda Frk siv bi helal dixebit. Ew rastgo b. Qebl nedikir qelp, derew, durt, nivsarn sist pada dida, a bona w yek j serekrdaktor ber- C. dek-dolav li dora Frk hunand, de usa an sr, ku Frk ji xebat derxistin Frik nivs Ez nizanim tuy id i bn ser min sewdeser...
Frk endek nda helbestn xweye apkir neapkir kire elte bir der mal ewitand. Digo: Kra dinivsim?...

 

 

 

 

 

5. SALD 1963-1968

Pey drketina ji xebata radoyra Frk ber xwe diket. Ruh w rehet nedidt.
Hecy Cind Frk kire xret, go:
- 250- salya ayr ermenyay mezin Sayat-Nova gere bi aynet b kivikirin. Were em berevokeke tercma hazir bikin.
Kitba Sayat-Nova da Frk, go:
- Tu xwera bibjre-kjana tuy tercmek (welgern), yd din j ez tercmekim.
Frk xwend tercme kir kilamk sitra, tercm xwe ande rojnama Rya teze radoy. Bi tercm Frk kilamd Sayat-Nova radoyda sitran. Pa, payza sala 1963-a, Frk siv tev konkrsa (leca) qedandina efrandinn Sayat-Novaye ba b.
Frk helbest termn xwe tim bi hostatke mezin ezber digot. Ev car baqe b: gere ber jyrya maql bixwenda, rind hazir dib. Gere artstd ermenye eyanra pda bihata. Hate elamkirin, wek helbestvan kurd cahil Frk siv w iyra Sayat-Novaye Tu hingda aqilbend bi tercma xwe bixne. Seray bi hewaskarke mezin li bejn-bala Frk bedewya w dinhr. Zef kerr lal, te tir kurmanc fem dikin, guh dane xwendina w pey xilazkirinra dirj, zef dirj dest xwe lev xistin.
Frk layq prmya (xelata) dereca sisya b. Sedir jyry, artst eyan Avt Avtsyan Frk bimbarek kir, got:
- Ez gelek bona tercma iyra Sayat-Nova ezbergotina te firnaxim!
Hema w sal j berevoka iyrd Sayat-Nova bi tercma Hecy Cind Frk siv hate weandin.
Wexta civna para nivskard kurda Frk end tercmn xwe ji Sayat-Nova xwendin, yek xwest emek Frk nuxsanke, got:
- Kilamn Sayat-Nova nzk ruh mene, loma hsa tne tercmekirin.
L drokzan ermeny eyan Mors Hasratyan, wek w civnda hazir b, go:
- Hsaye hsakirara, got Sayat-Novak tezeb, wek bi hostatke usa tercmek
Ew abneke mezin b bona Frk.
Sala1964-a Frk erza xwe da, wek bibe endam Yektya nivskara. Aha bona Frk helbestvan ermenye mezin Hovans raz i nivsye;
Demeke dirje-dna min lye, ika i nivskarn teze tne dinyay. vaye ne ten nivskarn ermen, l yn miletn mayn j bin kevira derdikevin wek kanyn zelal, ku v lepa axa kal-bav me ermenya sitirne. Aha yek ji wana eve, yek bi talant, xudanuret Frke, ku min bi xwe j tercme kirye.
Ez di w bawerydame, wek ew gelek hjaye, ku bibe endam Yekty
H. raz, 1964

dsa evnebar mixenetya hine ayra Frk ghandin w derec, wek xwexwe nda sekin, erza xwe pada hilda ten pey deh salara, 1974-a ew b endam Yektya nivskara.
Sald 1963-1967-a Frk destann b-Ele Mahar ya Av. sahakyan, Msr ya Lrmontov, kerk ji tragdya ksprOtlo tercme dike. Van salada 40- zdetir nivsarn w ap divin rojnamada. Sala 1967-a Gula Elegez, sala 1967-a j pirtka Lrka tne weandin.
Sala1968-a payz Frk siv hilgerya gund.

 

 

 



Destnivseke Frik siv

 

 

 

 

 

6. LI GUND

Frk gund Pampda b mamoste. Ew dibistanda ders ziman kurd dida. Hevt 2-3 roja gundda dima. Rojd mayn li Yrvan b, ji berku mal-nefer w eherda diman.
Sala 1969-a havn bal bir xwe - marza Svrdlovsk, gund Nakaryakov, peyra Moskvay, Lnngrad(S.Ptrbrg).
Sald 1976-1980- Frk siv bi proykta xwe, ten, tamek xwe nefer xwera Pampda kir. Dor srek kiand, fza sr j axil pz kir. Ji hostatya w gund-gundt zendegirt diman.
Ew nivs:

wextek j du rncber w bn,
Xwe bavn ber sya axil min n:
Hey gid, - bjin, - Frk rehmet
Ser van tam-taa iqa zemet d

Pa end berx, kar, mirkd pir bedew du golik xwey dikir. Ew avay w kir xweykirina heywanet j, meriv digo, pareke poyzya w bn.
Sala 1973-a destana Frk siv Nevyahate weandin. Ew vekirineke beyt- serhatya cimetye tezeye bi serecema xwe pirr dewlemende. V destanda dhar bne karebnd ayre lrky, pky dramatkiy.
Frk gil dikir, awa carek ew teld mala xwe, ber kuk kartola palday bye: dinhre du lawik ji aly kewnva tne gund... Pey silav-kilavara j dipirsin:
- Gelo mala Frk siv kjan tangye?
Frk div:
- Keremkin, pda werin, em van kartol pijyay bixun, pa ez ji wera bjim.
Lawik tn, rdinn ser nkay, end kartola bi hewas tev nan lo loq dikin, dixun. Pa razbna xwe elam dikin, zin dixwezin, wek herin, Frk bivnin.
Li wir Frk div:
- Eva mala Frke, Frk j ezim!
Ewana zur dibin w dinihrin. Dibe prqna wana, dikenin, xwe davn psra w, pa dikin... Gil kiribn, wek xwexwe ji Tblsyne, hatine Camvana k havng. Destana Frke siv Nevya xwendine, pirr begem kirine, lema j hatine Pamp- dtina Frk siv.
Sala 1971- li Moskvay di pirtka Hikyat derheqa Bar Mraz-da, rs, destana Frk Xewna Mrmeh ap b. Vira derheqa fikira flosofya mirin jyan, dalktka emirda t gotin.
Sala 1977-a, pey pirr cefara, civnara, li ku dihate gotin: pirtuka Frk siv ya ekssovtyye, eksmoraliyye.... pey guhastinara, end helbest derxistinava, pirtka wye Nar hate weandin.

 

 



 

 

 

7. VARYA AYRE HOBLYANY
( bona 50 salya daykbna w)

Rojnema Rya teze, 10- noyabir sala1984-a.

Nav ayr kurd eyan Frk siv nava edebyeta kurdaye sovtyda ck berbiev digire. Berevokn efrandind w zva bne xemla text xwendewana. ayr xwey ureta mezin teql akleke teze kire nava pozya kurdaye sovty. Hema ji gavd efrandaryye pinda ew nex awazd ayrtye teze xwera ann, kete nava crda ltratray, awa syar hesp Pgas kihl. Timtl xemla w syar iqas -ber pencd teva pozyay diha vebn-biriqn. badilhewa nne, wek ayr berevoka efrandind xweye pin navkir evkan, kjan rast j nava ltratra kurdaye sovtyda mnan kany kire bilqn. Ava w kany iqas - diha gurr b. Xwendinvana pra-pra texmn kir, wek ayr xwey zn merfeta mezin t nava edebyet, y ku xwera zingnya smd tembra ayrty tne, gotina kjany mezin heye.
Derheqa rya Frk sive efrandaryye qedand, talanta wye ayrtyda w varya hoblyanyda hate gotin, ku endek pda bona 50- salya byna w li sera mala nivskard Ermenstan derbaz b. Wext vary, k serwrtya Yektya nivskarn Ermenstan amede kirib, ayr nivskard ermen kurd, rewenbrd me, xwendkar, maoqd pozay berev bibn.
Spkr serwrtya Yektya nivskarn Ermenstan - nivskar M. Sargsyan bi xeberdana sifteva var vekir.
Derheqa emir uxulvanya ayre efrandaryda nivskar Babay Kele bi axavtin pda hat. Frk siv, ku tebyet hunur talanta ayrtyye mezin day, ew got, gelek efrandind delal nivsne, saya kjana ayr layq hizkirina hemcimety bye.
Li kenar ew em, ku ji evkan-ya enzel destp b, Gula Elegezn b. ayr v berevokda hml li ser xezna zargotina cimeta meye dewlemend hm bye. Destana Xewna Mrmih efrandineke usane, li ku ayr tomerkirina flosofyye teze kirye, ew bi nex-ngard nuhva daye dewlemendkirin.
Sala 1967-a berevoka ayre sisya bi sernivsara Lrka cap b. Eva berevoka dereca teze b nava efrandind wda.
Berevoka Lrka-yda talanta Frk siv diha tr bb, fikira w h giht b ese got bifirya. firEw firn b xuliqandina destana siv Nevya, kjan sertaceke efrandind Frk sive. Eva destana ser hm beyt-serhatya zargotina cimetye w nav hatye nivsar.
Destana siv Nevya, ku aly apa xweva efrandina ayre lape mezine, mecal da, wek ew temamya zoraya talanta xwe niande. Pey w destanra du destand din j nivs Rhana Reso Hisret, ku bi nav Hisretdefter berevoka ayr nivskard kurdd sovty Bahara teze-ye 1984-ada ap b. Nava van destanada talanta ayr bi ewqa teze biriq, lah di dereca dharkirina pisxologya ruh merivada.
Frk siv xwey dil bengy mezine. Nava efrandind wda helbestn bi tma hub-hizkirin gelekin.
ayr usa j gelek efrandind ayr nav deng bqisr tercmey kurd krne: kspr, Bayron, Gyot, Pkn, Lrmontov, Ysnn, Sayat-Nova, Av. sahakyan, Hov. Tmanyan,
varyda doktor ulmd flologye, profsor Hecy Cind, doktor ulmd drok ekroy Xudo, kanddat ulmd flology erkez Re, serwr bea radyoxeberdand kurd Ahmed Gog, drktor dibistana gund Pamp(Span) Tmr Mro yd din bi axavtinn germ ayr slav bimbarek kirin.
Pa ayr Frk civ xeberda razbna xwe da bona qedirgirtin pirr qmetkirina emek w.
Para varyye bedewetyda iyrd ayr hatine xwendin, koma gnd Camvanye vokal-haceta sazbend, dengbjd mayn pda hatin.
Pey varyra, sibetir, Pampda, mala Meksm bir Frkda bira pismama nan dann, kf kirin.

 

Nirxandinn Hec Cind: Min dev-dev nv sehet varya 50- salya Frkda xeberda. Min got, wek wetenhiz, dilkel, hub, hisret, tebyet, xyald emir ruh efrandin Frk sivin, efrandin, ku bi mecald angor: bi kurmancke dewlemende b qisr ferih, bi nex-ngar ge, apd teqil hatine hunandin. iyrd Frk mna kanke xweber bilqn p bikeve- ji dil w dikie. Min Frk hesab kir ayr kurd mezin.

 

 

 

8. FRK, PKN ۠ YESNN

Frk siv helbestvann rs yen mezin Alksandir Pkn Srgy Ysnn (yen sedsalen 19-a) hesab dikirin dersdard xwe.

...Dem sazim kilam, Srgy Ysnn min,
Te hewasim, o, selam sewdeser dn min...

Ew ar iyr pk Ysnn kirine, le derheqa Pknda dixwest destanek binvse:
Van sald pain ketim kinyata
Serhatya ayr risa mezin,
Belk derheqa emir-efatya
Wda pomek layq binvsim

Nemeke wa pot mezinra dinivse: Ez rs xrab zanim, naxwezim tu ser ay min biken. Lema j kurmanc dinivsim. Heta v deq dudil dibm derheqa teda binvsim, yan naWext baqe-baqeda min nivsye qelatye. L niha min biryar kirye-esey binvsim, ji berku plana minda heye- titek mezin biefirnim. Pnc-e sala hazir bmeHewasa efrandaryye gjl bi min negirtye, l nivsara b hewas rind hev nagire, mna r tir dibizire.
Ew digot: Ez serhatya ayr rs mezin Alksandr Pknva terpilme, herg saxlemya min zin bide, dibe ku ez pomek derheqa dmeneke tragdya emir w ayr dinyayy her ayrda binivsim
Sala 1987-a Frk biryar kir- here cyn emirjyna Pkn:

Herim rista Pkn,
Ya Ysnn-bi surr sr,
Serxwe syar bim troyka dn,
Hisreta wan bizkim tr

danzde ehera: Rostov, Knv, Odsa, Grzf, Ptrbrg, Moskva, Sarsko Slo, Mxaylovskoy, Boldno, Piskov, Trgorskoy, katrnoslav - Dnproptrovsk. nivs Arva wda nivsar hene, l heyf, pom nehate nivsar Nexwey mecal nedida, pra neghand Frk ji Pkn bst heft nivsar tercmey kurd kirye.
Frk siv dema binteng xemgn dib, Ysnn dan br:

Ez bi ser te ezzkim,
Ez bi sidq te temizkim,
Her urya min te dibhure,
safa min ya te digire...
Ez j dema
Ji dest xema
Tera dikim misilet...

Gaz mala xwe dikir, Rabe were mvan...

Dorogoy Srgy, mly, qenc dewr zeman,
K go tu mirin dl, rabe were mvan.

Ez kar berxik xwe berdim mrga Xem,
Znke ceny xwey torre, were ew dem.

 

Ez Kele, Boynax xwe em bi heyr, hewas
Bne pya qonax xwe, awa pismam kes...

ramsin dest ry te, y Sryoja ml,
Rex Qemerdax bikin cy te, bibin hemayl...

9. awa Frk siv ir (helbest) dinivs

ev ro Frkra yek b. ax hewasa nivsar li w digirt, nv ev j bibya, w binivsya.
Ew dupa palday dinivs: gere dor ker bna, tu tit got ew erpeze nekiraWexta nivsar ew nan xwe j br dikir.
Frk helbest dinivs, resl dikir, ber dinvsEger w xwe nedihat-diqeliand, davt. L wexta wek dil w dib, a dib. Pey nivsarra bi hewas dikete oda hemam, ser kursy rdinit bi dengek xwe distira
Sed heyf, me kilamd w ser qeytana magntafon nenivsne. Ten klam? Na, me helbestd w j, ku bi hostatke mezin ezber digot, nenivsn. Ew nedixwest, l got me binvsya. Ji dest me L radoyda, ku ew xebit b helbestd xwe bi xwe xandibn, neyara xeberdand wye ser qeytan temam resl kirine. Ten salek ber mirina Frk- Barzany Hemoy bira xeberdana xwe Frk ap xwe ser vdokast derxist.
Pey sitranara nan xwe dixwar, carna digot:
- Em neine mala bav te ?
Min zanib, wek nivsara xweye teze dixweze bal Hecy Cind bixne.
U em dinMal me nezk hev bn. Bb xeyset: dixwest fikira w p bihesyaHewc pesnandin b. Hecy Cind kar xwe dihit dibihst... Frk dixwend... Te sehet xwe, Te ez pirr akirim,- Hecy Cind digot eger kmask j didt, zef fesal jra digot: Bi texmna min
Ew Frk hrs nedixist. wexta Hecy Cind xatir xwe ji jyan xwest, ser heqya xwe, Frk go:
- Ap Hec ji pita min

Frk ruhmal b: Dil min wire kder kaln-pikna pz tꅔ Ew her tit bedew- tebyet bi ya banyava, mrg ayrava, heywanetava, ivkava hiz dikirin, heta berx, kar mirkn w j pirr bedew bn. L qz bkd bedew? Frk z beng dib wan wexta iyrd xweye bengtiy dinivsn
vara cahil ahil gund ber dikana gund berev dibn. Dikan j rex kaniya gund b. her cara, gava ew canik-cewahir dine av, ber dikanra, ber ev Frk ayrra derbaz dibn. ew ser wan zerya, xezala, k yek ji yek xastir bn beng dib dinivsLe carna, wexta xeberdana wane ber kany yan j er wan tev cnara, nav-nik wan dibihst - ber xwe diket, heyfa xwe dan, wek bedewya wana ruh wana baqene.
Carek j beng bb sewdeser ser zerke ulet. wexta ew Amrkay, Frk iyra xwe Tu y, y nivs.
Hizkirina Frk berbi gundke bedew- Gulnaz pir b dirj kiand. end helbestd wye bengty bo w bedew hatine nivsar.

Frk siv b hed hesav gund xwe-Pampa kurda hiz dikir. Pampda ew xwe li perek Kurdistanda didt.
Frk selmyanek milet xwe b:.
Bra xwezil Kurdistana min n bya
Milet min aza, xwend zn bya

Ew hiz dikir tev kal pra seheta qisa bike derheqa walt, koerbna wan, ji emir ber. helbestd xweye hisret welatparziy dinivs, awa Mustefa Barzanra, Xna milet min, Kurdistan, Kur minra yd din.Ew wek yek r unda kir, xalif bi hisreta pirr digo:
Kurd im, kuy Kurdistan,
Wey dl bindesta min ...

H sala 1961- berevoka xweye ewil- evkan-da, ew nivs: Wexta mirin min bive mvan, min elkin pala yay Dibr,

K mija Pamp mna karavana
B ser minra here arana -
Huba dil min,
Derd kul min
Bive arana ,
Qurn dewrana

Hema w sal, meha kann, rojnema Rya teze- da ayrek nivs:
- ima, ew derd kul ji ku hatine? L gelo Frk roja meye royne ge navne?
Frk xwend, ber xwe ket, axnek rahit got:
- Xwezila min w hat, derd Weten nizane ye
Frk siv jiyana xweda pirr hate zrandin. Ew pesin qeyd sovty jyana meriv sovty nedidaPirtkd w bi zore-zor bi cefa ap dibn. Ew i seqeme?, ew i derde?, ew awa turi kirye, nivsye, wek kulfeta kurde sovty naxweze mr w here r, helbestn Frk y ekissovtne, eksmorolne, Frik ayr dereng ketye Hey civnn nivskara kurdada derheqa van titada digotin, berevokn helbestd w pada didan, nda dixistin, didane guhastin
Hemn evnebar, erns nezanya hineka j alkda kardikirin. erkez Re, ku xrxaz Frk b, nivsye helbestvanek mna Frk siv, ku serdap saf b, dest neyara herro-hergav dizrya
ten msay w - hewasa nivsar, dihate hewara w:

O, msa min, o, ara min
Dema tu ty hewara min,
Min tir wek Rostem Zal
Ji minra dibe pit heval...
L wexta

Ax, msayd min wexta ji min drin-
Fiqarek b pitovanim ez,
Wext li dor min li hev difrfrin-
Qey hing Rostem pelewanim ez

Xwestinek w ji Xwed heb

Xaliq, xatir nav xwek,
Min hewc mery nemerd nek:
Te bter kirye kul birn,
Tu bi xwexwe j bicebirn

Frk siv derheqa axirya nivsard xweda wa difikir:

Ax, dive binice
em min van dera
nee negje
Tu okyan bera
Ez titek j zdekim:
Frk pey nivsandina destana Rihana Reso-ra endek medekir, bhewas b, digot:
- Heyfa min Rihan, Qero, Reso, Almast t
Ewana bbne qewm-pismamd w. Te qey tir ew xatir xwe ji wan heta-het xwestye usa melle. Hey digo: Wl bi wl.

 

 

Frik siv Esker Boyik, Kovara Berbeng di dest mamoste Frik de ye dixwne

 

 



10. ROJD EMR FRK PAN

Payza sala1996-aye dereng Frk go:
- Dixwezim herime eher Njn Tagle, cem Zera qza xwe nevyd xwe - Nar, Alk-jra digo Elo,-Zivistana xwe, mna zivistana sala1994-a, dixwezim li wir derbazkim.
Bona nexweyd w em dudil bn: here-nee? Frk go:
- Qet nefikirin, gun min j nekine sity xwe. Ez xwexwe herim, bilta balefir bistnim. Ten Zoro roja yn bira min verke.
sa j kir. bilta xwe bi vwe stend gihte qz nevyd xwe. Pnc meha Frk ma w eherda.
28- nsana sala1997-a Frk vegerya, hate Yrvan. awa kete mal, go:
- ikir ji tera, Xwed, ez sax hatim-gihtime mal
gil kir, wek balefirda dilk w pirr yaye, tirsyaye tit w biqewime negihje mal Gil kir, go:
- Bi gotina we- ez Taglda hatime xweykirin, qz nevy mine ezz pirr heyra minda bn. Go: - Ez naka hatime mal, l hi min bal zarane
Sibetir go, wek du-s roj din w here gund, go:
- Par min terka ghadirn da, sal j ez terka kartol avtin bidim. Hela w k minra nvekar bavje? Go:

Li min pir bne nexwe
Nexwey nemam, xrav xayn

Nexweya kir - dabt, zor l dikir. Ling w diha werimn, yan, dil j alkda
Go: - Min bibine nexwexan
Me Frk yek gulan bire nexwexan. Doxtir nihr, ser xwe hejand, go:
- Lez van dermana destxin, bnin.
Zoro ha-hanga ew derman dest xistin, ann. Heta vara dereng em cem bn.
W var Frk gil kir, go:
- evek Taglda min zef bn. Min nava cyada Xwedra gily nepak digot, gazin xwe dikirin. Sivetir Zera min go: Bavo, ez ji te hv dikim Xwedra gily xrab nebje. Min go: Qza min, awa nebjim? Ew aqa -k dane min,nexweya dil, dabd, pa hemn neyara j ruh min xwerinB Xwed, tu ira meriva din dix awqa dizrn?- L min Zeka xwera got: - Eger tu hv dik, bira adbe, qirarbe d gil ner Xwedra navjim...

Pa, nexwexanda, Frk zivir berbi min minra go:
- Tu rind zanibe, herg Xwed z baxandibim, w ruh min z ji min bistne, herg na- ez sala nava c-nivnada awa binelim-bim Xwezla min y usa t, k carekra dimire.
Min go:- Terka wan gilya bide, tuy pakb endek din tuy veger mal. Havn j nevy tey bn, em hers nevya Nar, Alk, Lnay hildin herine gund
Odda nexwe zef bn, doxtir nehit, Frk j nexwest ku em ev cem bimnin.
2- gulan Zoro bal bav xwe. Xurek birib. Hat, go:
- ikir hevek pake.
var ez me nexwexan. Minra j go:
- Doxtir gotye, wek ez berbi pakbn diim. Werma ling min j danye...
Pa go: - Tu siv ney. Ten bira Zoro ber var b. Xwerna cem min pirre Tu led were, em dern derva hevek bigerin...
W nda go: - Min poma xwe ya Hisretdeftera Hebes Evd, ya ku derheqa emir mindane, par serhevda an , sed heyf, cem du lawika xwend Tit zde tda hene Pey mirina minra da tu zan yazya pom dihlim ser te...
Pa gil kir, awa Taglda bona eyda jinaye 8- adar helbestek pk Zera qza xwe kirye.
Frk tev min sivderra hat heta ppelnga, ez verkirim dsa go:
- Siv neyy
Ew b xeberdana meye pain

emy, 3- gulan, z neme nexwexan. Min Zoro ande cem bav.
Zoro pa gil kir, go:
- awa ez ketime nexwexan, dil min zerp kuta. Min texmn kir, wek titek qewimye. Min lezand, gihtime oda bav xwe: ecveke giranMin d cem w doxtir berev bne, bav min derz dikin, tev hev bne. Min xwe avte psra bav xweEw ez dtim, nas kirBeerxwe bHsirek ji eva bar. Ez digiryam, bavo, bavoya min bL, yazix, ew tu gil nikarb minra bigota
15-20 deqa nda, ro, nzkaya seheta yanzda, Frk kerr lal, ser w ser mil kur, derd Kurdistan dil wda, ev xwe heta-het digire
Hal Kurdistan, bindest pere-pere bna w ji nexay j zortir Frk siv dizrandin dil- hinav w ayr nazik dandin, dixiivandin.

Bi xwestina Frk siv ew berpala yay Dibr hate definkirin, ku awa ew dixwest

... batan ker, batana sr
Dora tirba min yay Dibr
Hing ruh min-berxvan ber,
Hlbiya hisreta xubara qebr...,
Tev ker pz ji yay bilind,
vara bata belabya nav gund

Fda Hec CEWAR
2004

 

__________________________________________________________________________

 

 

 

 

 

 

 

 

Bona bîranîna Fêrîkê Ûsiv

JI RÛPÊLÊN JÎYANA FÊRÎKÊ ÛSIV

3-ê gulana sala 1997-a Fêrîkê Ûsiv çû ser dilovaniya xwe.

Pêsiyêd Fêrîkê Ûsiv ji qeza Qersê bûn, ji gundê Emançayîrê. Bavê wî -Ûsivê Îvoyê Hemo, ji êla sîpka, bereka witîya bû. Ses zarê Îvoyê Hemo û Zeyneva jina wî hebûne-Hesen, Zozan, Çîlê, Xezal, Kidê, Usiv.

Ewana pey serê cihanêye yekyemîn mihacir dibin. Nava ser û dewada, xelayî-celayêda ji maleke mezin çar nefer zêndî dimînin-Hesen, Kidê, Ûsiv û Xezal. Wexta koçberbûnê, mêrê Xezalê Koroxlî rêva dikujin, û Hesenîkê Cemaldîn Xezalê çawa jina xwe lê xwey derdikeve.

Bo xatirê Xezala diya xwe bi pirs-pirsyara nuxuriyê Xezalê - Riza, zivistana sala 1978-a ji Romê hate Ermenîstanê…

Paswextiyê Fêrîkê Ûsiv derheqa hatina kurmeta xwe Rizada destana xwe “Rizayê kurmet” da nivîsî.

Em vegerine ser sê neferên mayîn-Hesen, Ûsiv û Kidê.

Ewana tevî qewim-pismamêd xwe ewil li Tiflîsê sitar divin, pasê têne Ermenîstanê, gundê Pampa kurda (naha Sîpan) dihêwirin, dibine mal-avayî..

A li Pampê sala 1934-a 2-ê meha mijdarê (noyabirê) Ûsivê Îvo û Cemeda Emerra ewledekî kurîn jî dibe. Navê wî datînin Fêrîk.

Zarotiya Fêrîk Pampêda derbaz bûye. Pamp perçekî tebîyetêyî bedewe, ciyê çiya û baniya, çayîr, çîman û kulîlka:

War-welatekî xamikî xasik,

Mikanê kawa, çîyê gulê nazik…

Fêrîk Pampa xwe pir hiz dikir. Ewî nivîsîye:

Pampa mine bas, Pampa min kubar

Wê pal vedaye wan quntarê sar,

Pamp mîna bûka, bûka xemil lê bend,

Dorê çiyayêd me girtine govend…

Çiyayêd me bilind, çiyayêd me kubar-

Ku jê dikisin cew û kaniyêd sar…

Çiyakî bilind Pampêda heye, ku

Mîna zlamekî qure

Mêrekêra bê dew-dozê-

Qemerdax sîng gup vekirye

Li himberî Elegezê.

Jêlava du karvanê çiya,

Rahistine milêd wîya

Ber çêbûne wek xalîçe,

Du beyarê gul û gîha-

Yê serqêra divên “Piçêx”,

Ji roavayêra- “Davan”,

Wir sîn divin kesin û kêx,

Wir distirên sivan-gavan…

 

 

Fêrîk, hêna salêd serê cîhanêyî duyemîn da birîgadîrê (çawisê) kolxozê bû. Ew nebirine sêrr, ji ber ku mala wî giran bû, îda deh zarê wî hebûn: Teyo, Hemo, Memo, Xatûn, Fêrîk, Siko, Onîk, Serê, Miraz, Meksîm, lê birê çûk-Mîsa pey sêrra bû.

Fêrîk deh saliya xweda diçe dibistanê. Dibistan ermenkî bû. 7-8 saliya wîda ew disandine dibistanê, lê ji ber ku bi destê çepê dinivîsî mamosta serda hêrs diketin, zaro jî ser çepya wî dikenyan. Loma jî Fêrîk ji dibistanê direvya. Bi zorekê hîn bû-bi destê rastê nivîsî. Wekî din-bi destê çepê kevçî digirt, nanê xwe dixwer, bi destê çepê xebata giran dikir. Sala 1951-ê dibistana gunde hevtsale bi sedetnema pesnandinêva xilaz dike.

Fêrîk xwendina dibistanêra tevayî diçû ber berxa. Berxvantya wî “xewn bû jêra”:

Bawîska berbangê bêxew…

Dengê deylêkirina diya min

Tev xulpîna sirsûmê dew…

Zilamê fikirsucuh tebiyeta sênda dikete mitala, sevêd havîna, li guhêr û bêdera, mîna kitêba xweye dersa steyr û peyrê ezmana dixwend… Ruhê berxvanê biçûk bere-bere bi kubir keyîsa tebiyetêva perwede dibû…

Wexta gîhadirûnê Fêrîk berxvantî disparte Onîkê bira û xwe-xwe diçû xebata kolxozê.

Lê hê naçe ber çevê min

Ew dîdema bi gul û nûr:

Qelfa qîza bi kincê reng

Ser milê wan –tirmix, tûrpazk,

Hilparkî çiyê dibûn çeleng

Wek “Tawisê” bi perr û bask…

Û Fêrîk tev hevala diçû “vîlkê” - gîha berev kirinê-pey wan “canik-cewahira”…

Fêrîkê Ûsiv bêy xwestina xwe Xandinxanêda (têxnîkûm) hatibû qebûl kirinê. Ewî pey berxvantiyêra dixwest saltira din bibûya sivan. Dikire bîra xwe, digot, wekî bavê wî ew gilî bihîstibû û gotibû: “Tu dilê xwe dibêjî?...”.

Û Ûsivê Îvo, çawa mêrekî bilyan û dinêdîtî, kurê xwe disîne Yêrêvanê - hînbûnê.

Pey kutakirina xwendinxanêra, hema wê salê jî, sala 1955-a, bêy komekdarî, bi qîmetê zefî bilindva Înstîtûta pêdagogîyêye (dersdarhazirkirinê) ser nave Xaçatûr Abovyanda li fakûltêta (besa) fîlolojiyê dîrokiyêda tê qebûl kirinê.

Sala 1955-a dîsa dest bi wesana rojnama “Rya teze” bû. Axavtinên radîoyêye kurdî jî bûne herrojî. Heta kutakirina înstîtûtê rojnema “Rya teze”-da 22 helbest û gotarênê Fêrîk dertên. Siyêreke wî ”Ez û cimet” bi zimanê rûsî sala1958-a kovara “Dirûjba narodov”-da (Dostiya cimeta, Moskva, #9) tê çapkirinê, nivîsarên wî radîoya kurdîda têne belakirinê. Sala 1957-a berevoka “Nivîskarêd kurdaye sovêtiyê”-da yanzde helbestên wî çap dibin.

Sala 1960-î Fêrîkê Ûsiv înstîtûtê xlaz dike.

Fêrîk radîoyêda, para kurdîda tê kivskirinê çawa serokê besa edebyetê.

Sala 1961-î pirtuka Fêrîke pêsin -“Çevkanî” çap dibe. Ew ji aliyê xwendewanada rind tê qebûlkirinê. Ew hub û hisreta sayîr bû. Mîna çevkaniya zelal bû û sayîrtya Fêrîke helal elam dikir. Wê salê jî berevoka “Efrandinêd nivîskarêd kurdê sovêtiyê”- da neh helbestên Fêrîk çap dîbin.

Radîoyêda Fêrîkê Ûsiv bi helalî dixebitî..Karê wî radîoya kurdîda dirêj nekisand, ber ku Ewî rastgo bû, qebûl nedikir qelpî, derewî, durûtî, nivîsarên sist pasda dida...

Pey dûrketina ji xebata radîoyêra Fêrîk ber xwe diket. Ruhê wî rehetî nedidît.

Hecîyê Cindî Fêrîk kire xîretê, go:

- 250-î saliya sayîrê ermenyayî mezin Sayat-Nova gere bi saynetî bê kivsikirinê. Were em berevokeke tercma hazir bikin.

Kitêba Sayat-Nova da Fêrîk, go:

- Tu xwera bibjêre-kîjana tuyê tercmekî (welgerînî), yêd din jî ezê tercmekim.

Fêrîk xwend û tercme kir… kilamkî sitra, tercmê xwe sande rojnama “Rya teze” û radîoyê. Bi tercmê Fêrîk kilamêd Sayat-Nova radîoyêda sitran. Pasê, payîza sala 1963-a, Fêrîkê Ûsiv tevî konkûrsa (leca) qedandina efrandinên Sayat-Novaye bas bû. Ewî artîstêd ermeniye eyanra pêsda hat û layîqî prêmîya (xelata) dereca sisya bû.

Hema wê salê jî berevoka siyêrêd Sayat-Nova bi tercma Hecîyê Cindî û Fêrîkê Ûsiv hate wesandinê.

***

Sala1964-a Fêrîk erza xwe da, wekî bibe endamê Yekîtîya nivîskara. Aha bona Fêrîk helbestvanê ermenîye mezin Hovanês Sîraz çi nivîsîye;

“Demeke dirêje-dîna min lêye, çika çi nivîskarên teze têne dinyayê. Û vaye ne tenê nivîskarên ermenî, lê yên miletên mayîn jî bin kevira derdikevin wek kaniyên zelal, ku vê lepa axa kal-bavê me ermeniya sitirîne. Aha yek ji wana eve, yekî bi talant, xudansuret Fêrîke, ku min bi xwe jê tercme kirye.

Ez di wê bawerîyêdame, wekî ew gelekî hêjaye, ku bibe endamê Yekîtîyê…

 

H. Sîraz, 1964”

Çevnebarî û mixenetiya hine “sayîra” Fêrîk gîhandin wê derecê, wekî xwexwe sûnda sekinî, erza xwe pasda hilda… Û tenê pey deh salara, 1974-a ew bû endamê Yekîtiya nivîskara.

Salêd 1963-1967-a Fêrîk destanên “Êbû-Ele Maharî” ya Av. Îsahakyan, “Msîrî” ya Lêrmontov, kerîkî ji tragêdiya Sêkspîr”Otêlo” tercme dike (werdigerîne). Van salada rojnamada 40-î zêdetir nivîsarên wî çap divin. Sala 1967-a “Gula Elegezê”, sala 1967-a jî pirtûka “Lîrîka” têne wesandinê.

Sala1968-a payîzê Fêrîkê Ûsiv hilgerya gund.

Fêrîkê Ûsiv bê hed û hesav gundê xwe-Pampa kurda (niha Sîpan) hiz dikir. Pampêda ewî xwe li perçekî Kurdistanêda didît.

Fêrîk gundê Pampêda bû mamoste. Ewî dibistanêda dersê zimanê kurdî dida. Hevtê 3 -4 roja gundda dima.
Rojêd mayîn li Yêrêvanê bû, ji ber ku mal-neferê wî seherda diman.

Salêd 1976-1980-î Fêrîkê Ûsiv bi proyêkta xwe, tenê, tamek xwe û neferê xwera Pampêda çêkir. Dorê sûrek kisand, fêza sûrê jî axilê pêz çêkir. Ji hostatiya wî gund-gundîtî zendegirtî diman.

Pasê çend berx, kar, mirîskêd pir bedew û du golik xwey dikir. Ew avayê wî çêkirî û xweykirina heywanet jî, meriv digo, pareke poêziya wî bûn.

Sala 1973-a destana Fêrîk “Ûsivê Nevya”hate wesandinê. Ew veçêkirineke beyt- serhatiya cimetêye tezeye û bi serecema xwe pirr dewlemende. Vê destanêda dîhar bûne karebûnêd sayîre lîrîkiyê, êpîkiyê û dramatîkiyê.

Fêrîk gilî dikir, çawa carekê ew teldê mala xwe, ber kuçkê kartola paldayî bûye: dinhêre du lawik ji alîyê kewsênva têne gund... Pey silav-kilavara jê dipirsin:

- Gelo mala Fêrîkê Ûsiv kîjan tangêye?

Fêrîk divê: - Keremkin, pêsda werin, em van kartolê pijyayî bixun, pasê ezê ji wera bêjim.

Lawik tên, rûdinên ser sînkayê, çend kartola bi hewas tevî nanê los loq dikin, dixun. Pasê razîbûna xwe elam dikin, îzinê dixwezin, wekî herin, Fêrîk bivînin.

Li wir Fêrîk divê:

- Eva mala Fêrîke, Fêrîk jî ezim!

Ewana zur dibin –wî dinihêrin. Dibe pîrqîna wana, dikenin, xwe davên pêsîra wî, paç dikin... Gilî kiribûn, wekî xwexwe ji Tîbîlîsîyêne, hatine Camûsvana Çûk havîngê. Destana Fêrîke “Ûsivê Nevya” xwendine, pirr begem kirine, lema jî hatine Pampê- dîtina Fêrîkê Ûsiv.

Sala 1971-ê li Moskvayê di pirtûka “Hikyat derheqa Bar Mûraz”-da, rûsî, destana Fêrîk “Xewna Mîrmeh” çap bû. Vira derheqa fikira fîlosofîya mirin û jîyanê, dîalêktîka emirda tê gotinê.

ÊVARÎYA SAYÎRE HOBÊLYANÎYÊ

(bona 50 salya dayîkbûna wî)

Navê sayîrê kurdî eyan Fêrîkê Ûsiv nava edebyeta kurdaye sovêtiyêda cîkî berbiçev digire. Berevokên efrandinêd wî zûva bûne xemla textê xwendewana. Sayîrê xweyê sureta mezin teql û akleke teze kire nava poêziya kurdaye sovêtiyê. Hema ji gavêd efrandariyêye pêsinda ewî nexs û awazêd sayîrtiêye teze xwera anîn, kete nava “crîda” lîtêratûrayê, çawa sîyarê hespê Pêgasî kihêl. Timtêl û xemla wî sîyarî çiqas çû-ber pencêd teva poêziyayê diha “vebûn-biriqîn”. Û badilhewa nîne, wekî sayîr berevoka efrandinêd xweye pêsin navkir “Çevkanî”, kîjanê rastî jî nava lîtêratûra kurdaye sovêtiyêda mînanî kaniyê kire bilqîn. Ava wê kaniyê çiqas çû - diha gurr bû. Xwendinvana pêra-pêra texmîn kir, wekî sayîrê xweyê zên û merîfeta mezin tê nava edebyetê, yê ku xwera zingînya sîmêd tembûra sayîrtiyê tîne, gotina kîjaniyê mezin heye.

Derheqa riya Fêrîkê Ûsive efrandariyêye qedandî, talanta wîye sayîrtiyêda wê êvariya hobêlyaniyêda hate gotinê, ku çendekî pêsda bona 50-î saliya bûyîna wî li sera mala nivîskarêd Ermenîstanê derbaz bû. Wextê êvariyê, kû serwêrtiya Yekîtiya nivîskarên Ermenîstanê amede kiribû, sayîr û nivîskarêd ermenî û kurd, rewsenbîrêd me, xwendkar, masoqêd poêzîayê berev bibûn.

Spîkêrê serwêrtiya Yekîtiya nivîskarên Ermenîstanê - nivîskar M. Sargisyan bi xeberdana sifteva êvarî vekir.

Derheqa emir û suxulvaniya sayîre efrandariyêda nivîskar Babayê Keles bi axavtin pêsda hat. Fêrîkê Ûsiv, ku tebiyetê hunur û talanta sayîrtiyêye mezin dayê, ewî got, gelek efrandinêd delal nivîsîne, saya kîjana sayîr layîqî hizkirina hemcimetyê bûye.

Li kenarê ewî çemî, ku ji “Çevkanî”-ya enzel destpê bû, ”Gula Elegezê”sîn bû. Sayîr vê berevokêda hîmlî li ser xezna zargotina cimeta meye dewlemend hîm bûye. Destana “Xewna Mîrmih” efrandineke usane, li ku sayîr tomerîkirina fîlosofiyêye teze kirye, ew bi nexs-nîgarêd nuhva daye dewlemendkirinê.

Sala 1967-a berevoka sayîre sisya bi sernivîsara “Lîrîka” cap bû. Eva berevoka dereca teze bû nava efrandinêd wîda.

Berevoka “Lîrîka”-yêda talanta Fêrîkê Ûsiv diha “tîr” bûbû, fikira wî hê gihîstî bû û ese gotî bifirya. Û firî…Ew firîn bû xuliqandina destana “Ûsivê Nevya”, kîjan sertaceke efrandinêd Fêrîkê Ûsive. Eva destana ser hîmê beyt-serhatiya zargotina cimetêye wî navî hatye nivîsarê.

Destana “Ûsivê Nevya”, ku alyê çapa xweva efrandina sayîre lape mezine, mecal da, wekî ew temamya zoraya talanta xwe nîsande. Pey wê destanêra du destanêd dinê jî nivîsî –“Rhana Reso” û “Hisret”, ku bi navê “Hisretdefter” berevoka sayîr û nivîskarêd kurdêd sovêtiyê “Bahara teze”-ye 1984-ada çap bû. Nava van destanada talanta sayîr bi sewqa teze biriqî, îlahî di dereca dîharkirina pisîxolojiya ruhê merivada.

Fêrîkê Ûsiv xweyê dilê bengîyî mezine. Nava efrandinêd wîda helbestên bi têma hub-hizkirinê gelekin.

Sayîr usa jî gelek efrandinêd sayîrê nav û deng bêqisûr tercmeyî kurdî kîrîne: Sêkspîr, Bayron, Gyotê, Pûskîn, Lêrmontov, Yêsênîn, Sayat-Nova, Av. Îsahakyan, Hov. Tûmanyan …

Êvariyêda doktorê ulmêd fîlologiye, profêsor Hecîyê Cindî, doktorê ulmêd dîrokê Sekroyê Xudo, kandîdatê ulmêd fîlologiyê Çerkezê Res, serwêrê besa radîyoxeberdanêd kurdî Ahmedê Gogê, dîrêktorê dibistana gundê Pampê(Sîpanê) Têmûrê Mîro û yêd din bi axavtinên germ sayîr slav û bimbarek kirin.

Pasê sayîr Fêrîkê Ûciv xeberda û razîbûna xwe da bona qedirgirtin û pirr qîmetkirina emekê wî.

Para êvariyêye bedewetiyêda siyêrêd sayîr hatine xwendinê, koma gûndê Camûsvanêye vokal-haceta û sazbend, dengbêjêd mayîn pêsda hatin”.

Rojnema “Rya teze”, 10-ê noyabirê sala1984-a.

Pey êvariyêra, sibetirê, Pampêda, mala Meksîmê birê Fêrîkda bira û pismama nan danîn, kêf kirin.

 

***

 

Fêrîk ruhmal bû: “Dilê min wire kîderê kalîn-piskîna pêz tê…” Ewî her tistê bedew- tebiyet bi çiya û banyava, mêrg û çayîrava, heywanetava, çivîkava hiz dikirin, heta berx, kar û mirîskên wî jî pirr bedew bûn.

Ewî nivîsî:

Zidbûyî ji hevaltiya hulikar

Ez xwera xwey dikim hijmekar

Birre dîk-mirîskê reng-rengî:

Yek çîle qerqase, tîne bîr

Gultimê berfa der biharê,

Yek zîlîya amojina mine pîr,

Yek-rengê hingilê hegarê.

Yek rese mîna siya neqevê

Kumikê sor xasxaske li hafê,

Yek xumira dorbenda xevxevê -

Wereq dide mînanî alavê…

Lê qîz û bûkêd bedew? Fêrîk zû bengî dibû…Û wan wexta siyêrêd xweye bengîtiyê dinivîsîn…

Êvara cahil û ahilê gund ber dikana gund berev dibûn. Dikan jî rex kaniya gund bû. Û her cara, gava ew “canik-cewahir” diçûne avê, ber dikanêra, ber çevê Fêrîkê sayîrra derbaz dibûn. Û ew ser wan “zeriya”, “xezala, kû yek ji yekê xastir bûn” bengî dibû û dinivîsî…Lê carna, wexta xeberdana wane ber kaniyê yan jî serê wanî tevî cînara, nav-nûçikê wan dibihîst - ber xwe diket, heyfa xwe danî, wekî bedewiya wana û ruhê wana basqene.

Carekê jî “bengî bûbû sewdeser ser zerîke suletê”. Û wexta ew çû Amêrîkayê, Fêrîk siyêra xwe “Tu çûyî, çûyî” nivîsî.

Hizkirina Fêrîk berbi gundîke bedew- Gulnazê pir bû û dirêj kisand. Çend helbestêd wîye bengîtiyê bo wê bedewê hatine nivîsarê.

Wexta mirovên neheq dilê wî diketin mûsayê wî - hewasa nivîsarê, dihate hewara wî:

O, mûsa min, o, çara min…

Dema tu têyî hewara min,

Min tirê wekî Rostemê Zal

Ji minra dibe pist û heval...

Mûsayêd min wexta ji min dûrin-

Fiqarekî bê pistovanim ez,

Wextê li dor min li hev difûrfûrin-

Qey hingê Rostem pelewanim ez…

Xwestinek wî ji Xwedê hebû –

Xaliq, xatirê navê xwekî,

Min hewcê meriyê nemerd nekî:

Te bîter kirye kul û birîn,

Tu bi xwexwe jî bicebirîn…

Fêrîkê Ûsiv derheqa axiriya nivîsarêd xweda wa difikirî:

Ax, dive binice

Çemê min van dera

Û neçe negîje

Tu okyîan û bera…

***

Fêrîk selmyanekî miletê xwe bû:

Bra xwezil Kurdistana min sên bûya

Miletê min aza, xwendî û zên bûya…

Derge-dîwan bi ziman û zarê minbya...

Qewm û milet li her çar hewarê minbya...

Bera hingê ayê sevê li min çar bûya...

Kelefekî wêran minra cî-star bûya,

Qerpalekî res li stûyê minda xar bûya.

Bera gêzîke dergevana destê min bûya

Soqaqeke Êl-Cizîrê “ posta” min bûya.

Ewî hiz dikir tevî kal û pîra seheta qisa bike derheqa walêt, koçerbûna wan, ji emirê berê. Û helbestêd xweye hisretê û welatparêziyê dinivîsî.

...Qurn û dewir û sal-zeman

Heyrî bengzê te ez mam,

Kurdim, kuyî Kurdistan,

Wey dîl û bindesta min...

Ewî nivîsî:

KURÊ MINRA

Car-carana têm, melûl, dilxor û mirûz im,

Lawo, kerba binê lingê te radimûsim…

Sas nemîne berxikê min… Eh, kî zane…

Dinê heye kaskisika dest îsane,

DIbe rokê Kurdistana xopan vebe,

Bavkê teyî hisret dil da lê tunebe.

Bira hinge lingê te bi hisreta min,

Bigere nav ax-topraxa cimeta min.

Pistira:

Huba milet serxwes bûma,
Egît, mêrxas, keles bûma,
…Teyarekê ez sîyar bûma
Li ser best û beyar bûma,
Bê tirs û xof, zor û qeseng
Min dijmin ra danya qal-ceng
Û bo azaya kurda
Serî danya ax û erda…

Salaên dawiyê Fêrîkê Ûsiv nivîsî:

Li min pir bûne nexwesî û ês

Nexwesiyê nemam, xrav û xayîn…

…………………………………

 

Bindestî û perçe-perçe bûna kurd û Kurdistanê ji nexasiyê jî zortir Fêrîkê Ûsiv dizêrandin û dil- hinavê wî sayîrê nazik dêsandin….

...Lê dilê min îro bi xeme

Boy kurdê me dûre êgirda...

...Avxûnek der-besta hildayî

Ber çevê min sev-ro xusîne,

Dayîkek ewlede undayî

Digirî û keserê diksîne...

3-ê gulana sala1997 –a zeman zûtir Fêrîkê Ûsiv çû ser dilovaniya xwe.

Bi xwestina Fêrîkê Ûsiv ew berpala çiyayê Dibûrî hate definkirinê, ku çawa ewî dixwest –

... bihatana kerî, bihatana sûrî

Dora tirba min çiyayê Dibûrî –

Hingê ruhê min-berxvanê berê,

Hêlbiya hisreta xubara qebrê,...

Tevî kerê pêz ji çiyayê bilind,

Êvara bihata belabya nav gund…

Û Sekro Mihoyî nivîsî:

Edebyeta me kurda ziyaneke mezin dît. Nava wêda valabûnek çêbû. 3-ê gulanê sala 1997-a, 63 salya xweda helbestvanê nemir, xudansuret, xweyê merîfeta mezin û qelema adan Fêrîkê Ûsiv çû rehmetê...

Û Wezîrê Eso nivîsî:

Fêrîkê Ûsiv nemire...

...Fêrîkê Ûsiv barekî giran, barê derd û kulên welatekî berfireh û gelekî bêtirî 40 mîlyonan hilgirtibû ser milên xwe. Loma jî ewî nikaribû demeke dirêj ew bara ragirta, û li ser pîyan bima. Ew di bin wî barîda mêl û xar bû û ket..

Û Eskerê Boyîk înivîsî:

...Keserên tel hêsirada sil bûne, wax,

Giran bûne vê êvarê ser dilê min,

Caw anîne, cawa nebxêr, cawa dilês,

Wefat bûye helbestvanê meyî mezin.

Û Çerkezê Res nivîsî:

...Naka Fêrîkê Ûsiv wek sayîrekî esilzade bêminet dilive diçe berbi pêseroja edebyeta kurd û Kurdistanê, poêziya wî bi taqên xalise kûr û bi xemil-rengên stavva nitirîye... ew her tenê layîq-hêjeyî hizkirinê û qîmetkirina bilinde.

Û Têûmrê Xelîl nivîsî:

Fêrîkê Ûsiv bi xeyd ji cihanê çû

Fêrîkê Ûsiv sedî-sed ji sayîrê kurdê Sovêtistana berê yê herî navdar bû.

Helbestvan û torevan Kawa Nemir (Turkiya) nivîsî:

Fêrîkê Ûsiv di 63 salya xweda, li Yêrêvanê, li wî aliyê din ê Erezê, kiras guhast û tevî karvanê Nemirên kurd bû...

Hecîyê Cindî Rojnîsê xweda nivisye:

02.11. 84

50 saliya Fêrîk li mala nivîskara bi sayînetî hate derbaz kirinê. Cimet awqa zef bû, wekî wê sera mezinda rûnistek têrê nekirin û gele meriv ser linga sekinî bûn...

Ca êvarîke çawa bû... Sabûneke çawa bû...Eynî eyd...

Eyda poêziya me kurda...

Mala te ava, Fêrîkê Ûsiv, sayîrê meyî Mezin!

Wezîrê Eso nivîsiye jî:

Tê bîra min, gava salên berê (yên sedsala buhurî) li peytextê Ermenîstanê-Yêrêvanê, bi destî sêwira xwendekarên kurd sevên Kurdan çê dibûn, Fêrîk di wan sevanda helbestên xwe ezberî digotin. Û te bidîta heyecan, ruhdarbûn û sabûneke çawa mezin di nava ciwanên kurdda çê dibû, ji deng û seda çepiklêxistin û qîrkirina wan ya zemandirêj, te digot eveke banê sarayê wê ji cî rabe û li ezmanan keve. Bilî xwesbûna naverok û siklê helbestan, aktiyorbûna Fêrîk jî rola xwe di çêbûna vê heyecanêda dilîst. Ewî bi dengekî hêle, bi miqam, bi awaza sîrin, bi hejandin, bawesînkirina çepik û çengan, gorî mûzîka hundirî, helbest dihanîn ser zarê xwe.

Belê...Fêrîk bûbû gula sayan û sevan, civîn û rasthatinan, û, weke dibêjin, xelq ji bejin û bala wî ya xwesik, ji nûr û nedera rûyê wî, û bi hesabê dawî, ji bihîstina helbestên wî, têr nedibû.

Meha çile, sala 2011 hukûmeta Ermenîstanê dibistana gundê kurdan – Pampê (naha Sîpan) bi fermî kire ser navê Fêrîkê Ûsiv.

 

 

 

 

 

Çend helbest:

DENGÊ SERO

Dengê Sero perweze bû li van kona, sên û dûza,

Go: “Hekîmo,malhemekê, pêskêsa te memikê qîza”.

Agir girte dilê xorta, van cahila, van tunsiza,

Feqiyê Teyra tirbê rabû û Dîlbera xwe ramûsa…

Dengê Sero kire zingîn, çû gihîste ersê ezmîn.

Ji hewas û hijmekariyê cî lerizîn pêvir û mêzîn,

Berfa heçê Elegezê- ku hê nediye bahar, havîn,

Te go, helya û jorda hat, çem û cewa kire xulîn…

Pîrê diha li dev gorê, bi rû-hedem kalê zemîn,-

Dilê wan jî tev hevdu bû û evîntiya xwe bîr anîn…

Dengê Sero, te go, gihîst heylo Sîpan û Cizîrê:

Rabûn hevra kirin sowbet Mem û Zînê ji kibîrê…

Te go, Xecê rabû û got: “Siyabend, rabe, hatiye bahar…

Dengek pêra ji wêda tê, ez mam hewas û hijmekar.

Dibê: “Hekîm, hey hekîmo, dû-dermanê xwe tu hilde”…

Rabe Sîyabend, belkî hekîm bicebirîne birînê te…

Kubra Sero perweze bû li van kona, sên û dûza,

Bengî Fêrîk bû sewdeser, hilda hezar hub û mûsa,

Bistirê, Sero , dilê min bû kûra êgir,

Ez têr nabim kilamê te, ku helandin berê kêvir…”

DEYN

Ax...

Hey ax û ax, sed carî ax, ax bi toprax...

Min nizanbû her tist deyne, dayîn deyne, heq û çirax,

Min nizanbû heta erd jî

Deynî dide bendê reben, kesîv, destteng,

Evan fêkî, rez û berê bi hezar reng,

Eva nanê dest, kewsenê bol û bilet,

Van azix û temazixê bîn-bereket.

Van durr, lala, çek-rihala, xizna mala...

HÎVERON

Vebûye ezmanê bi steyr xitxitî,

Mîna parzûnê sînî pitpitî.

Navda sîs dike hîva giloverr,

Wek kila rûnê nivîskîyî terr.

Hesabê sop û sirkê avdewê

Nûr dadipale nerm nava hewê.

Binda birqokê berfê lal û durr,

Weraq vedidin usa ges û gurr.

Aliyê roavayê bi keys-kubra siyê

Çilk-çeva bûne gerr-guhêrê çiyê.

Him ba, him bende razane kûr-kûr,

Lê nizam bi çi heyr-hisreta dûr –

Vê seva sîrin hêbet dizûkin

Yek sehê sevder, yek jî dilê min...

***

“Mûyekî te ez nadim bi sed Zîn û Sîrînan

çi dibin hesavkî tu ji min Ferhad û Mem”

Melleyê Cizîrî

Methê dîndara te nûr Meyremê

Her-bi her minê bedew bigota

Ger navkirama te jî ez Memê,

Ey Zîn-xatûna Cizîra Bota.

Cizîr û Hewlêr, Meqrûb û Serga

Ketin kifara zevtiya û zorga.

Zevtiyê ereba, farisa, tirka

Kurdistan kirin sova ber cota.

Cot û cobarê me birin talan,

Dezge,durusme, kaxet û kilam

Û hesav kirin em xêv û xulam,

Beytû-beyaniyê bê nexs û nota.

Û siyar dibin hê bergîrê kurda,

Ji hev bîr dikin esîrê kurda,

Bedewê kurda sayîrê kurda,

Û me kivs dikin bi kevn û kota…

Kevne kinyata erxêd selûze,

Dibe çêr, lêgênd,qelebotk,qise,

Lê biha nakin lêgêndê bînse

Babetî postepilingya Sota.

Babetî beytebora “Mem û Zîn”

Wê sam-sureta gênya me qedîm.

Na, miletê Mem û Qeretajdîn

Unda nabe bi tu anêkdota…

Res nabe warê Ahmedê Xanî,

Wekî pirsa dîn-dewletê danî,

“Mem û Zîn” kire beyta ruhanî...

.................................................

Belê, em tûra wîne, erhede,

Tu Zîn xatûnî bi nûr perwede,

Rusqetke, ji ber nûr-nedera te

Vêxim semdana kilama kurda…

DAYÎK Û TENDÛR

Car-carna, wextê ez xilmas dibim,

Çevê min tên girtin bi teriya gevez-

Ber min birq vetê bengzê dayîka min,

Sufetê wêyî xurûyî remxwez.

Berewil dikim çevêd wêye rem,

Xala sîne ser eniyê kutayî,

Dêrê keskî wek belçike kelem,

Dora tendûrê pejal vedayî…

Xweyîngê hevin dayîk û tendûr:

Dû keys-keremê rû-barê erdê,

Ça ji dilê dê, ji wê “çela” kûr

Germ û bereket sal-misal dertê…

Ez xewna xweda diya xwe dibînim

Timê li dora ewê “çela”germ,

Û hisyar dibim û ez bîr tînim

Çela pala çiyê- qûçe xwelî ser…

Sare ew çela çolêye sade,

Bê kêle-koziye, bê dû, bê dûxan.

Yazix, tendûr jî rind tînê nade,

Çaxê bi destê dê nayê dadan

TEMÎ

Ez ku mirim, hûn meytê min çelkin li pêsa çiya,

Bira bibin kumeytê min tumê ket û kuncya.

Bên û li ser mexberê min biçêrin berx û kar,

Berxvan bêjin ezberê min heyran û hijmekar.

Sivanekî kali helke – dilsaxekî fadil

Serhatiya min siro veke, wanra bêje bi dil:

“Ew jî mina me rêncber bû, birakê me mezin,

Kerî-sûrîkî çûk ber bû, kîs dikir berx-bizin.

Me tev li ser kenarekî nan û toraq dixar,

Radibû ser zinarekî, dinhêrî çarniqar...

Axiryê jî çû û bû xwendî, bajêrda bû sayîr,

Lê ruhva ma dîsa gundî, masoqê çol-çayîr...

Zef digerya van çol-banya, dipesinî feruh,

Belkî Xwedê van çol-banya bigihîne ber ruh”...

 

Frîda Hecî Cewarî

 

 

 

 

 

 

 

FÊRIKÊ ÛSIV
(Facebook)





KURDISH AUTHORS

 

 

 

 

 

 


Foundation For Kurdish Library & Museum