Kurtejiyana dostê xelkê kurd Hans Dubber'î

Hans-Joachim Dubber

HANS-JOACHIM DUBBER

Di nav kurdên Swêdê de, Hans-Joachim Dubber wek Hans yan jî Heso dihate naskirin. Gava dewleta tirk di gel hevpayendeyên xwe yên ewrûpî hêrisên bangêsî û buxtanên bêserûbin li têkosîna azadiya xelkê kurd dibarandin, me Hans Dubber di nav refên kurdan de nas kir.

Em bûn dostê hev ên nêzîk. Ji xwe Hans nêzîkayî li her kurdekî dikir. Gava me bi hev re xebata wesandina govara Komeleya Dostên Kurdan (Kurdernas Vanner) û karên cihêreng ên pistgiriya têkosîna azadiyê dest pê kir, em êdî nêzîktirê hev hatin.

Di sevên Newrozê yên PKK'ê de, wêne kisandin ji binî qedexe bû. Me didît ku yekê swêdî kamêra di dest de wêneyên girseyên gelî digire! Li Almanya'yê, li Swêdê, li Norwec'ê, Li Frense'yê, li tevaya sevên kurdan, Hans kamêra di dest de, bi destûra komîteyên sevê wêneyên sevan dikisand ji Serxwebûn û Berxwedanê re. Kurd ev çend baweriya xwe bi Hans'î dihanîn.

Hans ji binyada xwe ve alman bû, lê ji salên xortaniyê ve li Swêdê dijiya. Gava ew 19 salî bû, bi jinbiyek swêdî re li bajarên Goteborg û Malmo'yê jiyaye. Pasê jinek din kiriye û ji her du jinên wî du kur û du keçên wî çêbûne.

Rojek me çend heval jê pirsî; me gotê: Hans! î roj ji nav tevaya swêdiyan kesê ku wisan bi berdewamî û bi tundî, wek Te sev û roj û bêrawestan pistgiriya xelkê kurd bike, kêm ewrûpî hene. Gelo sedema vê çi ye? Hans gote me: 'Çîroka wê dûr û dirêje, lê ez ê kin bibirim. Bavê min efserê naziyên alman bû. Ew li Stalîngrad'ê birîndar bû û lingek wî hat jêkirin. Dayika min jî li liqê jinên nazîst bi aktîfî dixebitî. Ev yek ez xistibûm nav ezabek mazin û kûr. Loma min got ji vir û pê ve ez ê li vê jiyana xwe ya mayî amade û berdestê xebata milletên bindest bim ta ku ez bimirim. Loma min di destpêka sala 1980'yî de dest pê kir û pistgiriya têkosîna arnawûdên Kosovayê kir. Pasê sala 1982'yan min dît ku rewsa kurdan ji hemû milletên din xirabtir e. Ji ber vê hindê min ji wê salê û vir ve, jiyana xwe amade û terxan kir ji bo têkosîna azadiya vî millet û vî welatê ê berbendkirî.'

Hans Dubber çend sal pistî serê duwemîn a cîhanê têt dunyayê. Bavê wî berî eskeriya naziyan mamoste û mûzîkjen bû. Bavê Hans'î dixwast ku Hans jî wek wî bibe muzîkjen, lêxistina piyanoyê fêr bibe, lê Hans pirr ji leyîstina gogê (fûtbol) hez dikir. Dayika Hans'î carinan lê dixistê. Hans di temenê xortaniyê de ji mal derket bû kestîvan. Li tevaya dunyayê geriya.

Gava Hans li kestiyê seyrûsefera cîhanî dike, bi kesîsek re li sanêkî dirazê. Kesis jê re çêl û bahsa sosyalîzmê dike. Ev cara yekê ye ku Hans peyva sosyalîzmê dibihîze. Ev yek dibe sedem ku Hans dest bi xwandina pirtûkan dike.

Gava Hans li Malmo'yê dijî, ji biyaniyên Malmo'yê re komeleyek setrencê (Shackklubb) ava dike û dibe mamosteyê setrencê. Di vê heyamê de sala 1984'ê çalakiyên kurdan li her derê tundtir dibin. Hans di çalakiyên demokratîkî yên kurdan de, pirî caran berdevkiya kurdan dike. Baweriya Hans ev e ku 'Kurdistan Vîet-Nam a nuh e.'

Hans di partiya çep a swêdî Vansterpartiet'ê de jî bi aktîfî dixebite. Pasê jî di nav partiya KPMLr a Marksîst-Lenînîst de dixebite û di organa wan a navendî ya bi navê Proletaren de nivîs û gotaran dinivise.

Hans mirovek pirr fedakar û pîstîvanek pirr zexm ê kurdan bû. Her çend feqîr bû jî, dîsan ji xebata xwe ya pistgiriyê li pas ne dima. Hans bi pereyên ji kîsê xwe yê feqîr, salên 1988, 1989 och 1992'yê çû Kurdistanê. Em bas pê dizanin ku carekê Hans nivînê xwe jî firot ku pê bilêt bikire û here Kurdistanê.

Hans wênekêsek pirr ê jîr bû. Gava li Kurdistanê bû, rewsa kurdan bi wêneyan dikire spartek û belgenameyên berçavî. Wêneyên kurdan li bajar û gundên tevaya Kurdistanê bi kamêra xwe diwergirt. Wêneyên gund; jin, zaro, kalûpîr, xort, karker, pîrozkirina Newrozan û hwd bi jêhatîbûnek profêsyonalî diwergirt. Gelek caran xeterên ji ketina nav destê polîsên tirk pirr bi nêzîkayî filitî. Sala 1992'ê gava pîrozkirina Newrozê, Hans li Cizîrê hat girtin. Pistî lêdanek tund û tûj, kamêra wî, pereyên wî ji dest wî hatin girtin. Gava Hans hat malê yekser çû baregeha navendî ya Amnesty International'ê û gilî li Tirkiyê kir.

Bi Leyla Zana, Îsmaîl Bêsîkçî û gelek navên kurdên naskirî ên kurdan re rûnist. Yek ji wan yekemîn wêneyên zindana Amedê ji kamêra Hans'î derketiye.

Hans dixwast arsîvxaneyek ji bo kurdan ava bike. Ji bo vê yekê wî dest bi komkirina pirtûk, govar, rojname û wêneyan kir. Di vê heyamê de pêsangehên wêneyî yên li ser kurdan amade dikir. Yek ji van pêsangehan li jêr navê 'KURDISTAN - Vi ser dig!' anku 'KURDISTAN - Em Te dibînin, bû ku li Stockholm'ê, li Berlîn'ê, li Kopenhag'ê û li Malmo'yê li dar xistibû.

Hans her wisan di komîteya Kurdernas Vanner (Dostên Kurdan) û Kurdistan Gruppen i Malmo'yê jî bi aktîfî serî kisand.

Her rojên hînî û sembîyî mirov Hans li nav bajêr qumbere di dest de didît. Pere ji bo kurdan kom dikir. Rojnameyên kurdan difirot. Besek ji van pereyan dabû Macintosh Plus'ek kirî bû. Skanner nîn bû hingê. Bi vê komputerê dixwast ku tevaya karê arsîvê bi dest (manuel) ! bibe serî. Alman wek mirovên rêk û pêk û xwedan taybetmendiyek rêk û pêk dihêne nasîkirinê. Lê ev çend rêkî-pêkî ji birina serî ya vî karê ev çend ecêb mazin re têr ne dikir. Bîst kesên swêdî bi alîkariya wî rabûn daku van materiyalên arsîvê cîbicî bikin.

Hans her wisan jî ji bo dîl û girtiyên kurdan, liv û tevgerek di nav swêdiyan de, da destpêkirinê. Swêdî ji girtiyên zinadana Amedê re name disandin. Li girtiyn dibûn xwedî. Serokatiya kampanyak li hevberî tûrîzma Tirkiyê da destpêkirin û serî lê kisand ku ev kampanya 5 salan ajot. Ev kampanya ji alî fasîstên tirk ên li Malmo'yê her car dihat hêriskirinê.

Rewsa aboriya Hans'î pirr neçê û xirap bû. Wî pere kom dikir dida PKK'ê, lê pirr ê caran wî li malê nan jî ne bû ku bixwe. Dîsan jî ji kesî 5-qurusek pere deyn ne diwergirt. Jinhevala wî ya herî dawî, Elise Rydahl li ser vê rewsa Hans'î wisan dibêje: 'Her car me pirsên aborî hebûn. Pêwîstiya Hans'î ya ji bo bi destvehanîna diravan ji Sosyal'ê [saredariyê] û ji hogirên wî yên siyasî hebû. Bi baweriya min ev yek bû sedema ku tendurustiya Hans'î ji destê wî çû. Hans ji kaxezên burokratîkî bêzî û nefretek mazin dikir. Gava bi riya postayê kaxezên arzê (taleb) ji van saziyên fermî yên wek Intrum Justitia'yê dihatin malê û doza dayina diravan li wî dikirin, êsa zikê wî kûrtir dibû, jan dida kezeba wî. Guftûgokirina bi erkdarê saredariyê re ku bila elektrîka malê cara duduyan ne birin jî ne çi sûdek dabû. Elektrîka malê cara duduyan bû ku dihat birînê. Hundur tarî bû, xwarina li nav sarincê jî genî. Lê Hans xetek elektrîkê ji mala cîran kisand û ew hefte rewsê bi vî awayî bir serî. Tistê ku yê seyrûecêbê ye ku ew cîran tirkek bû ku ji bo kurdan ne ew çend dilxwaz bû. Lê belê dîsan mirovek bas bû ku gava vê rewsê dît bi alîkariya Hans'î rabû. Ronahî dîsan ketibû hundurû û komputera arsîvxaneya kurdî jî dest pê kirin dîsan dixebitîn. Ev nimûneyek bas e ku nîsan dide Hans di rewsên welê dijwar de, dikaribû pirs û gelsan bi awayekî çendemî verêse, çareser bike. Herî dawî pereyên fîrmaya elektrîkê jî peyda bû û elektrîka me dîsan hat vekirin.'

Payiza sala 2002'yî êsa zikê Hans'î bilindtir bû. Ev nîsana pencesêrê, kanserê (kansera lymfê) bû. Sala 2003 salixa gran hat: tumorek mazin di zikê wî de peyda bûbû û ne dihat jêkirin û avêtinê jî. Sexbêriya bi jahriya sanî dest pê kir û êsa wî rawestiya. Gava bersivek din hat ku kanser li kezeba wî jî geriyaye, gotibûn 3 heyv jiyana wî maye. Bi alîkariya guhestina xwînî sexbêriyek pirr bas jê re hat kirin li nexwesxaneyê. Hans bang li kurên xwe kir bi hev re rûnistin.

Li merasîma sotandina lasê Hans'î bi çendî 60 kes hatibûn. Li komela kurd li Malmo'yê, pêsangeha wêneyên Hans'î hatibû vekirinê. Xwarinên kurdî ya vegetarî hatibûn amadekirinê. Hans 30 sal bûn ku vegetariyan bû, ew gostî ne dixwar. Hunermendê swêdî yê navdar Mîkael Wiehe hat û stranek jê re pêskês kir. Pistî merasîmê fîlma sînfoniya bi nav û deng a Henryk Gorecki ya bi navê 'Synphony of the sorrow songs' anku sînfoniya stranên diltezînî hat nîsandan ku di vê fîlmê de rewsa tevkustina li Helebçê jî dihêt nîsandanê. Li merasîmê kurdê Malmo'yê bi navê Said Umdî li ser jiyan û xebata Hans'î axivî. Umdî di axiftina xwe de diyar kir ku xebata Hans'î çendîn grîng bû ji bi têkosîna azadiya kurdan.

Li ser daxwaziya Hans'î toza lasê wî li behra Oresundê ya li navbera Swêd û Danîmarka'yê hat wesandinê. Hans Dubber li pey xwe, ji bilî yadgariyên dûr û dirêj, arsîvxaneyek temam a govar, pirtûk û wêneyan hist ku nuha ev li Arsîvxane û Pirtûkxaneya Kurdî - SARA'yê xwey dibe.

7-12-2007

Goran Candan

Pirtûkek Hans Dubber'î ku li jêr navê nehînî: Bo H. Andersson'î ji hêla Wesanxaneya SARA'yî ve hatiye wesandin (1997).

Pêsangeha Wêneyî ya bi navê : KURDISTAN - Vi ser dig! KURDISTAN Em Te dibînin!

KURDISTAN INFORMATION: Yek ji govarên ku Hans Dubber di gel Kurdistan Gruppen i Malmo'yê derdixist

Gava pistgiriya kurdan, Hans her dem li pêsiyê bû

Bihinvedana bi 'nanê tenûrê û penîr'î li ser riya baregehên gerîllayî

Li serdana sûnewarên mêjûyî yên Kurdistanê

Hans Dubber di gel parêzerê kurd Huseyin Yildirim

Hans Dubber ê nexwesê pencesêrê li dema pêsangeha xwe ya herî dawî a li Komela Kurd li Malmo'yê (Swêd).