Navenda Arvxane & Lêkolînê - S A R A

 

Home |Destpk|Ana Sayfa

 

 





- Navendeke ferhengî ye ji bo Lêkolîn û Bi Nasîndana MÊJÛ, FERHENG A CIVATA KURDISTANÊ.

 


Navenda Arîvxane & Lêkolînê - S A R A, di sala 1987 de hat damezrîn.

Armanca yekemn a Navenda Arîvxane & Lêkolînê -S A R Ay, armanca parastin û bi nasndana wje ferhengê Milletê Kurd e. Li ser v riya berfireh mazin, SARAya "bik" ta nuha karn watedar mazin bi r xistine.

Navenda Arîvxane & Lêkolînê - S A R Ay di nav van 25 saln xwe yn alakiy de (2012), ji bo parastin û li dunyayê belavkirina ferhengê v millet hja mazin, bi civandina li ser hev ya ji deh hezaran bêhtir pirtk, govar, rojname materiyaln tvel n kurd, li nav wan pênc navendn girng n wjey ya chan, bguman karek bhempa c bi c kiriye.

Ji sala 2003'yê vir ve SARA projeya bi nasîndan a 'Kurdistan - Welatê Pêemînan' daye pê xwe.

Navenda Arîvxane & Lêkolînê - S A R Ay, di hewildann hem bi nasîn- û hem jî bi hezkirindana ev ferhengê millet kurd di nav milletn chan de, karn payeberz dane p xwe. Ev erk û delametek e li ser anê me her milletperwerekî.

Hewildann
S A R Ay, yn ji karn lêkolînî ya li ser Kurdistana Mêjûyî - Nitimanê Genim û karên hem bi nasn- û hem jî bi hezkirindana kevintirn ferhengê apj ya chan - metbexa kurd li nav rpeln govara payeberz a zaniyariy ya bi nav Idétidskriften C ya swd govara popular zanistî Mjölkspegeln û mezintirn lukstirn govara ferhengê xwarin ya li Swdê, ya bi nav ALLT OM MAT: bixwnin rz girngiya kevinbn bikokbna ferhengê kurd, careke din di vir de bibnin!

Her wisan ev kar, pareyek ji Projeya hem bi Nasîn- û hem jî bi Hezkirindana Ferhengê Kurdî ye. Ev kar, her ku dihere, weke
aîtê mazin û berfireh dibe. Heman maqale li govara naskirî ya li Îngîltere'yê, li Govara Waitrose FOOD Illustrated de û li yek ji mezintirîn govara ferhengî ya hindî, li Hindistanê (!) jî,
tête belavkirin. (Kurdiya vê nivîsê, hûn dikarin li govarên: Berbang 128/2003, Tîroj, Sêrta Azad, Pênûs 16/2003, û Gzingê 39/2003ê bixwînin. (Her weha li Înternet'ê jî, li vê malpera SARA bixwînin).

Bi alîkariya lêkolînên antropolojîkî, etîmolojîkî, fîlolojîkî - morfolojîkî û mîtolojîkî; me hin kod di zimanê kurdî de kif
kirine. Li gor van kodan, dîroka heyvankirinê (mayekirinê) pir bi zelalî tête ber avan. Me li ser çar peyvan ( îr, mast, hevîrtir û erab) lêkolîneke biûk kir. Her wisan jî, em t gehtin, ku di hin zimanan de ji mêst re dibêjin: kurd (!).

Dîsan me fêm kir, ku peyva yogurd'î peyvek ji zimanê ermenî ye û tê de vegotina (taswîra) peyva kurd heye: yough = rûnê rohn + gurd / kurd. Anku: rûnê kurd (=xiltê lorikê). Li vir peyva kurd tête wateya xilta mêst. Xilta mst, di domana hilbern de pa
ê dibe lor (penîrê teze=penêr).

Vê teza me, ku di govarek zanistî de belav bûye, hûnê di nêzîkî de li vir hem bi înglîzî û hem jî bi kurdî (kurmancî/soranî) bixwînin.

Van nivsan bixwnin, da ku bizanin, aristan bi dest jinn v welat zaye, jinên vî welatî erd ajotine û nan cara yekem li v welat hatiye ldan (orea Çandinê / Agrar Revolution), cara pêîn ajel li ser v xak hatine kedkirinê (Kedîkirina Ajelan / Domestication of Animals), zanebûnî û têgehîtina hunera heyvankirina îrî, cara yekê li v welat bi dest ve hatiye (Heyvankirina îrî / Pastoral Revolution) û hunera durustkirina mast û penêr li ser vî xakî pê ve çûye. Yekemîn têger, dolab/erx li mêjû - yek ji mazintirîn orea Teknîkî ya Zanistî ya Pêîn / The Scientific Technical Revolution - jî her li ser vî xakî hatiye pevxistin.

Her wisan, bi xebata zaniyarê hêja Dr Claus Schimidt jî hat pitrastkirin ku kevintirîn ûnewarê avabûna mal, gund û bajaran jî, li ser xaka Kurdistan a mêjûyî ya Pîroz e: Perestgeha Herî Kevin a Cîhanê ya li Xerabrekê, Gir Navok ('Gbekli Tepe') xwed drokek bi 13 hezar salan e.

Tevayiya van komponentên mêjûyî yên dîroka pêdeûniya mirovayetiyê, xwe li ser erdên Kurdistana Mêjûyî (Ancient Kurdistan) digehînine hev. Di govara zaniyarî ya bi navê NATURE'ê de, berhemên lêkolîna grûbek zimannasan hatiye belavkirin. Van zimannasan, di encama xebatek bi nêzî 20 salan dirêj de (1983-2003) li dor 100 zimanî li komputerek civandine ser hev û pitî
lêkolînên dûr û dirêj derketiye meydanê, ku koka zimanên Hind-Ewrûpî, xwe digehîne Kurdistana Kevin! Neha li pey vê encamê, em t digehin, ku ima mie gotinên me yên kurdî, hema di tevayiya zimanên Hind-Ewrûpî de hene. Weke; hesp, hêk, lêv, derî, por, nav, nimandin, dinan û hwd.

Bi kurtî; KURDISTAN a mêjûyî = "Hîvika Bi Xêr û Bêr/Zêrîn" - ew welat e, ku
aristanî jê derketiyê û çûye li rojavê; li Israîl, Yûnan û Rom'ê (Italya), li rojhelê; li Hindistan û Çînê belav bûye. Lê belê îro ji ber van xerabiyên bi taybetî jî desthilatdariya tirk, ji binî ve guheriye û hîç na yêt naskirin. (Ji bo agahdariyên kûrtir, fehke vêrê)

Anku Kurdistan; bingeha avabûna and û aristaniya Mezopotamiyayê û tevaya cîhanê ye:

Bi kurt: Kurdistan, Welatê Yekemînan, buhuta li ser ser erd bûye.

Ji bo bi kûrahî têgehîtina vê mijarê, li van spartek û belgenameyên li jêrê nimandî binerin:

1 - Wigram, Edgar T. A./ The Cradle of Mankind - Life in Eastern Kurdistan, London 1914. (avkaniya derbareyê Avabûna Mal, Gund û Bajarên Yekemîn li cîhanê)

2 - Child, Gordon/ What Happened in History, 1942. (avkaniya derbareyê dîroka andinê bi destê mirovên (jinên) Kurdistana dîrokî: orea Çandinê - Agrar Revolution)

3 - Hin teorî û belgeyên zanistî nîanî me didin, ku Kurdistana dîrokî, ûn û warê heyvankirina îrî bûye: orea Heyvankirinê - Pastoral Revolution, anku andina bakteria û her weha durustkirina mast û penêr. Bi vê oreê jî, aristanî li ser ruyê erdê belav bûye.

4 - Braidwood, Robert J. / American Anthropological Association, University of Chicago, The Jarmo Projekt 1948. (avkaniya derbareyê andina genêm û kedîkirina ajel û sewalan - Agrar Revolution / Domestication of Animals)

5 - Braidwood, Robert J. & Howe, Bruce/ Prehistoric Investigation in Iraqi Kurdistan, 1960, (
avkaniya derbareyê Þorea andina Genêm û Kedîkirina Ajel û Sewalan - Agrar Revolution and Domestication of Animals)

6 - Nickles, Harry G/ Middle Eastern Cooking / The Food That Launched Civilisation, 1969. (avkaniya derbareyê andina genêm û kedîkirina ajel û sewalan - Agrar Revolution / Domestication of Animals)

7 - SCIENCE, Site of Einkorn Wheat Domestication Identified by DNA Fingerprinting, 1312-1314, 14-11-1997. (avkanî, spartek û belgenameya zanistî derbareyê reh û koka genimê cîhanê ji Çiyayê Qerac -Amîda- têt.)

8 - Prof Stuart Piggot/ The Beginnings of Wheeled Transport. Scientific American, July 1968, p. 82-90. (avkaniya derbareyê pevxistina yekemîn têger, dolab/erx li mêjûyê mirovayetiyê).

9 - The origins and spread of agriculture and pastoralism in Euroasia

10 - Kevintirîn ûnewarê Avabûna mal, gund û bajaran - Perestgeha Herî Kevin a Cîhanê di gel mal, gundên 11 000 sal kevin li Xirabrekê bi naveke din jî Girê Navokê ('Göbekli Tepe'), li Ruhayê (Urfa).

11 - NATURE, Autumn 2003, (avkaniya ku hemû zimanên Hind - Ewrûpî ji Rojhilata Kapadokiyayê têt).

12 -
Încîl; Afirandin (2, 8 - 15), Her wekî din jî nimandinên Pirtûka Pîroz a Kevin derbareyê Horiyên Herranê.


 

 



www.saradistribution.com