Rojnameya Heftey   6-12 trmeh 2002 Hejmar : 335  

SARA kurdiyê li cîhan belav dike

Evn Ron


Weanxaneya Sara'yê anku 'SARA DISTRIBUTION' ku ev 15 sal in xizmeta edebiyata kurd dike, li Ewrûpay wek rketa belavkirin ya her mezin a kurd tt zann.

Xwediy Kitbxaneya Sara'yê ku ji bo debara xwe komputer programn kurd j difiroe, dibje, "Madem ku d kurd ne qedexe ye, hn j pirtkek binin ji nasek/ê xwe y li welt re." Li SARA'y (ku ten berhemn li ser kurdan belav dike), ji 20 hezar zdetir pirtk kovarên kurdî hene. Em li ser xebatn pirtkxaney belavkirina edebiyata kurd bi Goran Candan"î re axivn.

Di ser de hn dikarin pirtkxaneya xwe bidin nasn; keng, awa, bi i armanc hate avakirin, xebatn w i ne, heta neha we i kir?

Sara di sala 1987'an de hat damezirandin ev 15 sal in ku bi kar weandin belavkirina wjeya kurd ve mijl e. Pirtkxaneya Kurd SARA, li Ewrûpay kevintirn pirtkxaneya kurd ye.

Pirtkxaneya Sara'yê, ta ro di ser 10 hezar re pirtkn kurd li pirtkxaneya her mezin a chan, li Library of Congress' ya li Amerkay dane arvkirin. Pirtkxaneya Sara'yê, nnera ferm (resm) ya pirtkxaneya her mezin a chan ye her wisa j nnera end pirtkxaneyn mezin n din n li Amerka, Ewrûpa Australyay ye. Pirtkxaneya Sara'yê, ro li wargeha xwe j, xwediy 20 hezar pirtk kovarn kurd ye. Taybetiya ku Saray ji pirtkxaneyn kurd yn nhat vediqetne ew e, ku li pirtkxaneya Sara'y bi piran giran ten wesann bi kurd hene, ne tirk, ereb yan j faris.

Cih SARA'y li navenda Stockholm' ye, l bel tkiliyn w global navnetewey ne. Tkiliya SARA'y hem Nav-Kurdistanî (nter-Kurdistan) hem j navnetewey ne. Ji her ar pareyn Kurdistan mirov dezgehn rewsenbr welatparz hay ji hebn xebata SARA'y hene bi gelek rengn cûr bi cûr bi SARA'y re di tkiliy de ne.

Pirtkxaneya Sara'yê ji dema ku hatiye damezirandin ta neha 50 berhemn kurd weandine. Di nav van 50 berheman de, hinek berhemn bi ziman swd nglz j hene. SARA hewlê dide xwe ku li ser kurd û Kurdistanê ji her devern chan berheman biwene.

Wek nimne, ji nav Weann SARAyê: bi ziman swd Destana Netewey Mem Zn Dokumentn Tevgera Netewey ya Destpka Sedsala 19'em, bi ziman ngilz; The Case of Kurdistan Against Turkey, anku, Doza Kurdistan li dij Tirkiy, ku ji hla nemir Mr Sureya Bedirxan ve, di sala 1923'yan de li Philadelphiya'y (USA) cara yekemn hatib weandin, hene.

Hun rewa ku neha wjeya kurd t de ye, li her devern ku kurd l hene, hn awa dinirxnin?

Di wjeya kurd de potansiyelek mezin heye. Li Bar Kurdistan, li Sovyeta Kevn di saln 1980 90' de j li Swd wjeya kurd keys derfeteke ba bi dest ve xist. Neha j bi destkeftinn ramyar yn li bar Kurdistan, ev merc doxn azad berdewam dikin ro Bar bye navenda wjeya kurd.

Hebna wjeyeke piral ba a li ser kurdan bi zimann rojavay pir km e. Weanxaneya Sara'yê xwed gelek projeyn ji bo weandina van berheman e ta neha hinek ji van projeyan pk anne. L dsan j tr nake, ji lew re diviya gelek berhemn rziman, ferheng hin ji wjeya sefernameyn bmirin, li her nek peyda bibna. Heger hinek bi dest bikevin j, kirna wan pir giran e. Pwst e ku gelek ji wan ji n ve bne apkirin.

Hn dikarin berhemn xwe bigihnin heya ku der? Ji bo nimûne gelo diin her aliyn Kurdistan? Her weha, ji vir wê de w projeyn we i bin?

Me bingeha dezgeheke girng a wjey daniye ev 15 sal in j me ew daye jiyandin. Bi gotineke din potansiyeleke mezin a wjey ya v kar heye, ku div li ser bhtir bt avakirin.

Pit end saln dijwar dirj, me ji bo wjeya kurd xwe gihandiye bazara navnetewey. Pirtkxaneya SARA'yê ji gelek pirtkxaneyn chan re nneriya ferm (resm) dike: University of California Berkeley, British Library, NY Public Library, Stockholms Internationella Bibliotek, hwd. Her wisa j me pwend bi end zanngehn alman, frens austral j hene. Ev hevbend tkil ev 15 sal in ku berdewam dikin. Me ji hem weann weanxaneyn me kurdan gihandine van cihn navbor. Her wisan j ji weann wesanxaneyn milletn din, ku li ser kurd û Kurdistanê pirtk derxistine..

Bi serdana me ya meha trmeh ya sala 2001', li Amerkay, li pirtkxaneya her mezin a chan derket hol ku SARA ten bi ser xwe di nava 15 salan de di ser 10 hezar pirtk kovarn kurd (kurmanc, soran, dimil lor) ji bo arvkirin andine ev materyaln wjeya kurd neha li van pirtkxaneyan li ber dest agirt zanyarn v gel ne.

Weanxaneyn kurdan hin avah weanxaneyn swd, ku em bi riya we j gelek sipasiya wan dikin ev in: Weann Welat, Statens Kulturrad, Solforlaget, Pencnar, end weanxaneyn kurd li Silman, Hewlr Ûrmiye'y yn bi nav; Pirtkxaneya Slav, Pirtkxaneya Goran, Bingeha Belavkirina Wean Ferhenga Kurd ya Selaheddn Eyb, Weanxaneya Aras, Orfeus, Svensk Kurdiska Kulturforeningen, Kurdiska Kultuforlaget, Jna N, Roja N, Skolverket, Ndem, Institute Kurde De Paris, Agri Verlag, Weann Serxwebn, CC's Bokimport, Wesann Rewen, Apec-Tryck och Forlag, Almqwist & Wiksell, Skolverket, Kitab- Erzan, HayKurd, Rabn hwd.

Gelek kesn nivskar n kurd swd yn serbixwe wek rehmet Kak Kerm Husam, Ehmed Dilzar Hewz, Aram Kake-y Fellah, Kurmanc Zengene, Malmisanij, Pew Merwan, Kak Ebas, Husn Xelq, Cemal Kurdo, M. Emn Bozaslan, Hasim Koan, M. Ezz, Per Linde, Anneli Jordahl, Hans Dubber, Mahabad Kurd, Mehmed Uzun, Mahabad Qeredax, Rohat Alakom, Nasir Rezaz, Mehd Zana, Dr. Izedn Mistefa Resl, Srko Bkes, Sahn Bekir Sorek, Yar Kemal, Ahmed- Kakemam, Hesen- Gaz, M. Emn Naroz, Kakeweys, As Rebat, Mahfz May, Abdulla Gafour, Fehm Kakeî, Mujde Xelîl Reîd, Srwan Karwan.. her dem bi alkariya madd manew bi me re bne.

Rojnamevan, hunermend xebatkarn and ku dest alkariy ji me re dirj kirine; Hacî Kardox, Lokman Polat, Nebl Hac, Srko Bedls, Evdurrehm Ayaz, Mihemed Dehsiwar, Anwar Nacmadn, Ehmed Husyn, Kemal Marf, Fexredn Gerd, Ekremê Zrn, Emr- Gaz, Besr Botan, Silman Hri, Martin R, Georg Kristiansen, Aso Germiyan, Dana Marf, Gabar iyan, Xaled Red, Xebat Arif, Fazil Caf, Xalid Ko, Dr Zahid Suran, Mistefa Duzgun, Koyo Berz, Fark remet, Birsk, Mesd Serhed, Serdar Emn, Sebr Sermix, Maruf Ylmaz, Eshed Zengene, Daw Xan, Sefn, Zagros Zerdest, Arif Zrevan, Rehmet Sidq Aslan, Ehmed Husn, Novn Hersan, Asos Sefq, Sidq Bozaslan, Xesro Goran, Ar, Zana Suran, Arvkar Kurd: Lutf Baks, Hunermend Navnetewey: Madhat Kakei, Zahid Brfkan..

Piraniya van weanxane kesan alkar bi me re kirine da ku em v msyona xwe bi cih wernin.

Bi v 'kampanyaya belavkirina edebiyata kurd' hedef armanca we i ye ima neha kampanyak wisa? Ji chakiya xwe hinek behsa v kampanyaya xwe bikin...

Me di sala 1999'an de lokaln Sara'yê ji ser heta bin, ji n ve ava kirin me bi sefera Amerkay, ya havna sala 2001' j, ji bo gekirin belavkirina wjeya gel me, projeyek n mezin li dar xist: "Increasing of Awarness for The Forbidden Literature" Anku Bêhtirkirina hisyariy li ser wjeya qedexekir. Her wisa j projeyek, bi nav projeya "Rkxistina Pirtkxaneya Kurd li nav Pirtkxaneya United Nation's Dag Hammarskjold Library" heye.





United Nation's Dag Hammarskjold Library, ten bi pnc zimanan pirtkan kom dike: ngilz, alman, frens, tal span. L bel ji bo pirtkn kurd niha SARA li wir beek kurd amade dike. Ev yek ji hla dewleta tirk ve hatiye kifkirin lewma dewlet end hefte ber neha biray min bik li Amîda'y girtiye pit hefteyek hna berdaye! Li ser teqbat terora dewleta Tirkiyey neha du parzer, yek li Swdê yek j li Fransay ketine dewr. Parzern SARA'y giliyek bi ziman ngilz amade kirine em di nzk de vê bidin Komsyona Mafn Mirovan a Parlamentoya Ewrûpay!

Kar v projey berdewam e em li vir bi v keys dixwazin ku li hem dost neteweperwern me kurdan banga alkariy ji bo v projey bikin em li hviya wan in da ku i materyaln kurd dibe bila bibe, bigihnin ber dest me, da ku em v PSANGEH bi serbilindiya anda kurd bibine ser!

Bi pirtkxaneyn kurd n li Kurdistan Tirkiy re tkiliyn we di i ast de ne?

Me pwend tkiliyn xurt bi basr Kurdistan re hene her wisan j bi belavkar derhnern wjeya kurd li bakur Kurdistan Stenbol re.. Ji van deveran her roj berhemin digehjin Navenda Belavkirina Wean Wjeya Kurd SARA'yê.

Weanxane Pirtkxaneya SARA'yê dezgeh avahiyeke and ye ku divt her kurdek dest alkariy j re dirj bike! Divt ev alkar her p (di ser de) ji rewsenbr ji dezgeh avahiyn ferm yn kurdan bt. Ji lew re avahiyek wisan xwed pzann tecrbeyn 15 salan bi hsan nayte hol.

Pist v kampanya ku we daye destpkirin ji bo belavkirina edebiyata kurd, wek din ci plan projeyn we hene?

Bel Kampanyaya Kitbxaneya Kurd! "Join in Campaign for Kurdish Literature!" Anku Bedar Kampanya ji bo Wjeya Kurd bibe! brawestan berdewam e. L hezar mixabin ku hna kes ji Kurdistan bedar v kampany ne bye! L bel ji Almanyay gelek dost hezkiriyn wjeya kurd ji bo dost hevaln xwe yn nzk, pirtk diyar kirine! Em li vir zor supasiya wan dikin di kar barn wan de ji wan re serkeftin dixwazin! L bel hin bazirgann anda kurd ku li ser nav gel kurd pereyn mezin ji dewletn ewrûp wergirtine, li dij v kampanya Kitbxaneya Kurd e-mailek ji xelk re birkirine! Ez li vir ji van bazirganan re dibjim ku ev serm e ku li ser nav xwna ehdn v gel, alkar pereyan ji dewletan werdigirin p zik xwe dadigirin! Gel me w rojek hesab ji wan bixwaze, hing w ni karibin i cih ji xwe re peyda kin! Divt ev kes li ser nav xelk i saman ketibe dest wan, bixin riya xebata anda v gel hejar berbendkir ne êxin di zikn xwe de!

Projeya "Kirna pirtkek ji bo birkirina dost hevalek/ê li Tirkiyey" berdewam e! Kampanya dibje: Madem dibjin ku li Tirkiyey ziman kurd ne qedexe ye, hing her kurdek welatperwer li dervey welt, bila pirtkek bikire ji dost hevaln xwe yn li welt re bine!

Ez hvdar im, bi alkariya gel me y welatparz armanca me ya bi v kampany here ser!

d bi silavn me yn germ gurr ve her bijn ji bo vejandin parastina, ziman, and hunera kurd ya berbendkir..



Bi temam serbixwe ye

SARA, ku li Ewrûpay wek srketa kurdan a belavkirin ya her mezin t zann, di gel kar belavkirina edebiyata kurd bi riya pirtk, cd, kaset hwd. ji bo fnansekirina xwe kompter programn kurd j dike belav dike. Xwediy SARA'yê Goranê Cano di v war de weha dibje: " Pevxistin firotina kompteran (bilgisayar) ten ji bo jiyandina SARA'y ye. Heger ev kar ne bya, dibe ku ro SARA tunebya. Ji ber ku SARA ji hla abor ve tam serbixwe ye pwstiya w bi alkariya dirav aboriy nn e. Di demeke nzk de, SARA wek dema destpk, dsa dibe xwediy lokala xwe kar van kompter karn wek din ji bin na hle!

Jiyana Goran Candan - Jiyaneke trtije:

Goran Candan (Bav Barzan) di sala 1959'an de li bajar xwed zebesn htasa Amîda'yê (Diyar- Bekr) hatiye dunyay. W dibistana seretay navn li Amîda'y xwend pas j 4 salan di xwendegeha bi nav "mam Hatb" de xwendina xwe berdewam kir. L ji ber teqbata dewleta tirk ya li ser karê wî yê milletperweriyê di nav rêkxistina kurdî ya nepenî, de, wî ne kar xwendinê bibe ser di sala 1981' de bgav ma ku bireve Binxet (Sriye). Pist salek ji w der hate Swd. Ji 20 sal vir de ye ku li Swd dij du zarokn w hene: Barzan Evn.

Goran Candan di sala 1986'an de yek ji damezrener rojnameya bi nav deng ajansa kurd: Kurdistan Press a li Stockholm b. Di sala 1989'an de bi end hevaln xwe yn welatperwer bi kar darekirin derxistina rojnameya "Halk Gereg" re rab, ku li Stanbol derdiket. Di redaksiyona bea kurd ya rojnameya BERXWEDAN'ê de kar kir. Her wisan j, di sala 1988'an de bi hevaln xwe ku niha end ji wan di riya tkosna serxwebna welêt de ehd ketine, kovara Yekitiya Rewenbrn Welatparzn Kurdistan ya bi nav REWSENê derxist ew, yek ji van s kesn ji desteya redaksiyon ya pn b. Li Swd di Unversteya Uppsalay de du salan kurd (soran) faris xwend. Li Universiteya Stockholm li Xwendegeha Mamosteyan bea kurd temam kir li dibistann Swd heft salan kar mamostetiya ziman kurd kir. Her weha di dema rn dewleta Swdê n li ser xebata tkosna rizgariya Kurdistan de, w bi Komeleya Kurdernas Vanner (Dostn Kurdan) kovarek her bi v nav bi Swd derxist.

Niha j kar wergeriy ji her 4 kanaln televzyona Swd re dike ji bo Rkxistina Kitbxaneyn Swd ya bi nav BTJ j wek pispor wjeya kurd kar dike. Goran Cano di karn xwe yn rojnamegeriy de gelek nivs pirtkn zarokan wergerandine ser ziman kurd. Didu ji van pirtkan, "Tolehildana Mriyan" ji faris wergerandiye kurd "Aladn Lampaya bi Efsn" ji swd wergerandiye ser kurd. Her wisa j roka folkloriya kurd ya bi nav Sahmeran berhev ap kiriye.
Pas jî Sahmeran hem bi kurd soran hem j bi swd ap bye.

Ji dehan zdetir berhem û pirtkn wergerê li ber ap ne.